تاریخ و محل تولد او در منابع معتبر در دسترس مشخص نشده است. گزارش ولایت فارس در سال ۱۹۹ق نشان میدهد که در آن زمان بالغ و در عرصه عمومی فعال بوده است.
اسماعیل بن موسی کاظم
یادداشت پژوهشی نسب — مشاهده بیشتر
منابع نسبشناختی درباره تعداد و نامهای فرزندان امام موسی کاظم علیهالسلام اختلاف دارند؛ این ۳۷ نام مطابق فهرست مشخصِ الارشاد در سطح «ممکن» حفظ شدهاند.
PER-000122
اهلبیت
محتمل
محل دفن نامعلوم
فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
اسماعیل بن موسی کاظم از علویان خاندان اهل بیت، راوی حدیث و صاحب آثار بود. منابع کهن رجالی امامی و انساب طالبیان او را فرزند امام موسی کاظم میدانند، از اقامت و نسل او در مصر خبر میدهند و نام دستکم ۱۲ کتاب مرتبط با روایت او را در موضوعات فقهی، عبادی و اخلاقی ثبت کردهاند. تاریخ دقیق تولد و وفات او معلوم نیست، اما گزارش ولایت فارس در سال ۱۹۹ق برابر با ۸۱۵م و حضور او در نماز جنازه صفوان بن یحیی در مدینه در سال ۲۱۰ق برابر با ۸۲۵–۸۲۶م، چارچوب زمانی محدودی از زندگی او به دست میدهد.
تاریخ دقیق و علت وفات او معلوم نیست. گزارش رجال کشی او را در سال ۲۱۰ق در مدینه زنده نشان میدهد، پس وفاتش پس از آن زمان رخ داده است.
منابع معتبر کهن رجالی، انسابی و تاریخی محل دفن او را تعیین نمیکنند. زیارتگاههای متأخر منسوب به او بدون دلیل تاریخی مستقل، قبر قطعی به شمار نمیآیند.
زندگینامه و معرفی تاریخی
اسماعیل بن موسی بن جعفر از فرزندان امام موسی کاظم است که نامش در منابع کهن رجال امامیه و نسبنامههای طالبیان حفظ شده است. نسب او از راه امام جعفر صادق، امام محمد باقر، امام زینالعابدین و امام حسین به علی و فاطمه میرسد. منابع معتبر در دسترس تاریخ و محل تولد یا نام مادر او را مشخص نمیکنند؛ بنابراین درباره این جزئیات نباید با قطعیت سخن گفت.
نجاشی نوشته است که اسماعیل در مصر سکونت داشت و فرزندانش نیز در آنجا بودند. همان رجالی نام دستکم ۱۲ اثر را برای او ثبت کرده است: طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، جنائز، طلاق، نکاح، حدود، دعا، سنتها و آداب، و رؤیا. این مجموعه از پدرش امام موسی کاظم و از امامان پیشین روایت شده و پسرش موسی بن اسماعیل آن را نقل کرده است. بر پایه این شواهد، چهره اصلی او را باید راوی و ساماندهنده میراث حدیثی در یک زنجیره خانوادگی دانست.
در سال ۱۹۹ق برابر با ۸۱۵م، در جریان حرکت علوی که ابو السرایا فرماندهی نظامی آن را بر عهده داشت، منابع انساب و تاریخ از منصوب شدن اسماعیل بر فارس یاد میکنند. مدت و جزئیات عملی این مأموریت به صورت استوار حفظ نشده است؛ از این رو باید آن را منصبی محدود در دوران قیام دانست، نه حکومتی مستقل و طولانی یا نشانه برنامهای سیاسی که همه ابعاد آن مستند باشد.
بر پایه گزارشی در رجال کشی، هنگامی که صفوان بن یحیی در سال ۲۱۰ق برابر با ۸۲۵–۸۲۶م در مدینه درگذشت، امام محمد جواد حنوط و کفن فرستاد و به اسماعیل بن موسی دستور داد نماز جنازه او را برگزار کند. این خبر قرینه مهمی است که اسماعیل در سال ۲۱۰ق زنده و با مدینه مرتبط بوده و برای یک مسئولیت دینی مهم شایسته شناخته میشده است.
نسبنامهها تداوم معتبر نسل او را بهویژه از راه پسرش موسی، محدث مرتبط با مصر، بیان میکنند. برخی خاندانهای متأخر نیز از شاخههای دورتر خود را به او نسبت دادهاند، اما نسبشناسان درباره بعضی از این شاخهها تردید کردهاند. منابع کهن معتبر تاریخ و علت وفات یا محل دفن اسماعیل را تعیین نمیکنند؛ بنابراین هیچ زیارتگاه متأخر منسوب به او را نمیتوان بدون دلیل تاریخی مستقل، قبر قطعی او دانست.
نجاشی نوشته است که اسماعیل در مصر سکونت داشت و فرزندانش نیز در آنجا بودند. همان رجالی نام دستکم ۱۲ اثر را برای او ثبت کرده است: طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، جنائز، طلاق، نکاح، حدود، دعا، سنتها و آداب، و رؤیا. این مجموعه از پدرش امام موسی کاظم و از امامان پیشین روایت شده و پسرش موسی بن اسماعیل آن را نقل کرده است. بر پایه این شواهد، چهره اصلی او را باید راوی و ساماندهنده میراث حدیثی در یک زنجیره خانوادگی دانست.
در سال ۱۹۹ق برابر با ۸۱۵م، در جریان حرکت علوی که ابو السرایا فرماندهی نظامی آن را بر عهده داشت، منابع انساب و تاریخ از منصوب شدن اسماعیل بر فارس یاد میکنند. مدت و جزئیات عملی این مأموریت به صورت استوار حفظ نشده است؛ از این رو باید آن را منصبی محدود در دوران قیام دانست، نه حکومتی مستقل و طولانی یا نشانه برنامهای سیاسی که همه ابعاد آن مستند باشد.
بر پایه گزارشی در رجال کشی، هنگامی که صفوان بن یحیی در سال ۲۱۰ق برابر با ۸۲۵–۸۲۶م در مدینه درگذشت، امام محمد جواد حنوط و کفن فرستاد و به اسماعیل بن موسی دستور داد نماز جنازه او را برگزار کند. این خبر قرینه مهمی است که اسماعیل در سال ۲۱۰ق زنده و با مدینه مرتبط بوده و برای یک مسئولیت دینی مهم شایسته شناخته میشده است.
نسبنامهها تداوم معتبر نسل او را بهویژه از راه پسرش موسی، محدث مرتبط با مصر، بیان میکنند. برخی خاندانهای متأخر نیز از شاخههای دورتر خود را به او نسبت دادهاند، اما نسبشناسان درباره بعضی از این شاخهها تردید کردهاند. منابع کهن معتبر تاریخ و علت وفات یا محل دفن اسماعیل را تعیین نمیکنند؛ بنابراین هیچ زیارتگاه متأخر منسوب به او را نمیتوان بدون دلیل تاریخی مستقل، قبر قطعی او دانست.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت تاریخی اسماعیل بن موسی کاظم در این است که از علویان نخستینی بود که با انتقال روایت خانوادگی امامان اهل بیت به مصر پیوند داشت. فهرست آثار او نزد نجاشی عبادات، احکام، مسائل خانواده، دعا، آداب و رؤیا را دربر میگیرد و گستردگی مجموعه مرتبط با روایت او را نشان میدهد، هرچند در دسترس بودن صورت مستقل و اصلی همه این کتابها ثابت نیست.
گزارش ولایت او بر فارس و اقامه نماز جنازه صفوان بن یحیی، ابعاد سیاسی، اجتماعی و دینی جایگاه عمومی او را آشکار میکند. با این همه، زندگینامه او بر شواهد محدود استوار است؛ از این رو باید مطالب مستند را حفظ کرد و از نقل کرامات بیسند، ساختن تاریخ دقیق وفات یا قطعی دانستن قبر و زیارتگاهی که منابع کهن معرفی نکردهاند پرهیز نمود.
گزارش ولایت او بر فارس و اقامه نماز جنازه صفوان بن یحیی، ابعاد سیاسی، اجتماعی و دینی جایگاه عمومی او را آشکار میکند. با این همه، زندگینامه او بر شواهد محدود استوار است؛ از این رو باید مطالب مستند را حفظ کرد و از نقل کرامات بیسند، ساختن تاریخ دقیق وفات یا قطعی دانستن قبر و زیارتگاهی که منابع کهن معرفی نکردهاند پرهیز نمود.
پیوندهای خانوادگی
👪 والدین
پدر
امام موسی کاظم
محتمل
🌱 فرزندان
منابع
Rijal al-Najashi | Ahmad ibn Ali al-Najashi | entry 48, vol. 1, p. 26 | https://lib.eshia.ir/14028/1/26 | Residence in Egypt, descendants there, titled books, and transmission through his son MusaIkhtiyar Ma'rifat al-Rijal (Rijal al-Kashshi) | Muhammad ibn Umar al-Kashshi, recension by Shaykh al-Tusi | vol. 2, p. 792, report 961 | https://ar.lib.eshia.ir/14015/2/792 | Imam al-Jawad's instruction that Isma'il ibn Musa lead the funeral prayer over Safwan ibn Yahya in Medina in 210 AH
al-Fakhri fi Ansab al-Talibiyyin | al-Qadi Izz al-Din al-Marwazi | vol. 1, p. 15 | https://lib.eshia.ir/86545/1/15 | Appointment over Fars under Abu al-Saraya and the established genealogical line through Musa ibn Isma'il
al-Shajara al-Mubarakah fi Ansab al-Talibiyyah | Fakhr al-Din al-Razi | p. 89, Isma'il ibn Musa section | https://books.rafed.net/view/1718/page/89 | Genealogical descendants, Egypt connection, and caution regarding later disputed branches
The Occultation of the Twelfth Imam: A Historical Background | Jassim M. Hussain | chapter on the Imams' underground activities, note 75; pagination varies by edition | https://al-islam.org/occultation-twelfth-imam-historical-background-jassim-m-hussain/role-imams-shiite-underground | Historical context of the Abu al-Saraya movement and Isma'il's appointment in Fars
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.