سال دقیق و قابل اعتماد تولد میوه شاه ثابت نشده است. قوی‌ترین توصیف‌های تاریخی جدید او را به طور کلی در چارچوب سده‌های هجدهم تا نوزدهم قرار می‌دهند، اما هیچ سال مشخصی را نمی‌توان با اطمینان تاریخ قطعی دانست.
میوه شاه رحمه‌الله
یادداشت پژوهشی نسب — مشاهده بیشتر
هویت تاریخیِ اصلی همچنان میوه شاه است. سنت‌های محلی و متولیانه متأخر به‌گونه‌های مختلف نام‌های سید کبیر یا سید عبدالکبیر، تبار ترمذی/بخاری، خاستگاه افغان یا کنر و وابستگی قادری را به او نسبت می‌دهند؛ اما هیچ تذکره کهن، پرونده آرشیوی، کتیبه معتبر آرامگاه یا شجره‌نامه انتقادی به‌طور مستقل با قوت کافی تأیید نشده تا همه این جزئیات را به یک شخص تاریخی واحد پیوند دهد. ازاین‌رو هیچ کد دائمی برای پدر یا نسب و هیچ شجره گسترده سیدی ساخته نشده است.
PER-000931
ولی صوفی و شخصیت تاریخی کراچی
تأییدشده
محل دفن نامعلوم
حوزه منبع در حال بررسی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینه‌های دیگر
میوه شاه رحمه‌الله صوفی تاریخیِ وابسته به کراچی بود و قوی‌ترین یاد او در زیارتگاه و قبرستان گسترده‌ای که نامش را گرفته‌اند باقی مانده است. پژوهش‌های عارف حسن درباره جغرافیای مقدس کراچی پیش از حکومت بریتانیا، میوه شاه را در میان زیارتگاه‌ها و محل‌های دفن قدیمی شهر قرار می‌دهد و گزارش‌های جدید نیز قبرستان میوه شاه را از قبرستان‌های قدیمی کراچی می‌دانند که به نام این عارف شناخته شده است. بنابراین امن‌ترین هویت عمومی همان نام تاریخی «میوه شاه» است، نه نسب‌نامه‌ای که بعدها بازسازی شده باشد.
سال دقیق و قابل اعتماد وفات میوه شاه ثابت نشده است. هویت جدید او به عنوان صوفی سده نوزدهم به‌خوبی گواهی شده، اما تاریخ‌های محلی متأخر بدون سند مستقل آرشیوی یا کتیبه‌ای به قطعیت ارتقا نیافته‌اند.
میوه شاه به طور پیوسته به عنوان شخصیتی که در کراچی و در پیوند با قبرستان میوه شاه و زیارتگاه نام‌گرفته از او دفن شده، یاد می‌شود. گزارش‌های جدید و شواهد امروزی مکان هویت مجموعه زیارتی موجود را به‌خوبی تأیید می‌کنند، اما در نبود کتیبه تدفینی کهن یا سند آرشیوی هم‌زمان و مستقلانه تأییدشده، ادعای دقیق‌تری درباره جای داخلی قبر افزوده نشده است.
زندگینامه و معرفی تاریخی
میوه شاه رحمه‌الله صوفی تاریخیِ وابسته به کراچی بود و قوی‌ترین یاد او در زیارتگاه و قبرستان گسترده‌ای که نامش را گرفته‌اند باقی مانده است. پژوهش‌های عارف حسن درباره جغرافیای مقدس کراچی پیش از حکومت بریتانیا، میوه شاه را در میان زیارتگاه‌ها و محل‌های دفن قدیمی شهر قرار می‌دهد و گزارش‌های جدید نیز قبرستان میوه شاه را از قبرستان‌های قدیمی کراچی می‌دانند که به نام این عارف شناخته شده است. بنابراین امن‌ترین هویت عمومی همان نام تاریخی «میوه شاه» است، نه نسب‌نامه‌ای که بعدها بازسازی شده باشد.
سال دقیق و قابل اعتماد تولد یا وفات او ثابت نشده است. قوی‌ترین توصیف‌های تاریخی جدید، او را بیشتر در فضای استعماری سده نوزدهم قرار می‌دهند، در حالی که برخی روایت‌های محلی و متولیان، زندگی او را تا سده هجدهم عقب می‌برند. کتاب عارف حسن در سال ۲۰۲۲ نیز او را در بستر فولکلور کراچی و تاریخ‌های مقدسِ مورد اختلاف بررسی می‌کند؛ ازاین‌رو زندگینامه باقی‌مانده باید آمیزه‌ای از حافظه تاریخی، روایت شهری و افسانه دانسته شود، نه یک زندگینامه کاملا مستند و زمان‌بندی‌شده.
منابع محلی متأخر نام‌ها و نسبت‌های گسترده‌تری مانند سید کبیر یا سید عبد الکبیر، نسب ترمذی یا بخاری، اصل افغانستانی یا کنری و وابستگی قادری را نقل می‌کنند. در یک ثبت محلی زیارتگاهی نزدیک نیز نام «سید میوه شاه غازی ترمذی» دیده می‌شود. ممکن است بخشی از این داده‌ها حافظه واقعی جامعه محلی را حفظ کرده باشد، اما هیچ تذکره کهن، سند آرشیوی، کتیبه معتبر آرامگاه یا نسب‌نامه انتقادی همه آنها را با اطمینان به یک شخصیت تاریخی واحد پیوند نمی‌دهد. بنابراین این موارد روایت‌های منسوب باقی می‌مانند، نه هویت معیار.
یک روایت تاریخی جدید و تکرارشونده، میوه شاه را با مقاومت در برابر استعمار بریتانیا پیوند می‌دهد. روزنامه اکسپرس تریبیون قبرستان را به نام صوفی سده نوزدهمی می‌داند که با حکومت استعماری مخالفت کرد، زندانی شد و سرانجام به تبعید رفت. یک پژوهش دانشگاهیِ داوری‌شده در سال ۲۰۲۴ درباره تاریخ بصری استعمار در کراچی نیز می‌گوید این قبرستان به نام عارفی شناخته شده که گفته می‌شود علیه بریتانیا مقاومت کرده است. چون پرونده اصلی دادگاه، دفتر زندان، حکم تبعید یا مکاتبات رسمی استعمار به‌طور مستقل بررسی و تأیید نشد، روایت مقاومت، زندان و تبعید به‌عنوان سنت تاریخی متأخر و قوی حفظ می‌شود، نه اثبات کامل آرشیوی.
مشهورترین داستان کرامتی صریحا در قلمرو فولکلور قرار می‌گیرد. در روایت تبعید گفته می‌شود میوه شاه بر دریای عرب نماز خواند و سوار بر ماهی بزرگی به کراچی بازگشت. کتاب عارف حسن در سال ۲۰۲۲ نیز او را در چارچوب اثری درباره فولکلور و تاریخ‌های مقدس مورد اختلاف، پیری معرفی می‌کند که پس از تبعید بر ماهی به کراچی بازگشت. بنابراین این داستان به‌عنوان افسانه‌ای عبادی و مشهور درباره پیوند روحانی او با شهر حفظ می‌شود، نه به‌عنوان گزارش لفظی سفر.
پایدارترین میراث میوه شاه قبرستانی است که نام او را بر خود دارد. گزارش‌های جدید بارها قبرستان میوه شاه را از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین محل‌های دفن کراچی دانسته‌اند. در چشم‌انداز وسیع‌تر، قبرستان‌های متعلق به جماعت‌های مسلمان در کنار قبرستان تاریخی یهودیان بنی‌اسرائیل و دیگر بخش‌های جداگانه تدفین قرار دارند. بدین‌ترتیب نام یک صوفی وارد جغرافیای روزمره شهر شده و حتی برای کسانی که برای دفن یا زیارت قبور خانواده می‌آیند، نه برای زیارت صوفیانه، شناخته شده است.
این قبرستان همچنین بایگانی‌ای از تاریخ اجتماعی متکثر کراچی است. در بخش بنی‌اسرائیل قبرهایی با کتیبه‌های عبری وجود دارد و روزنامه‌نگاران و ثبت‌های تدفین یهودی آن را به‌عنوان یکی از نشانه‌های باقی‌مانده جامعه پیشین یهودی کراچی مستند کرده‌اند. در محدوده گسترده میوه شاه نیز قبرستان‌های دیگرِ متعلق به جماعت‌ها و خانواده‌ها قرار دارد. این لایه‌های بعدی، عقیده یا مذهب شخصی میوه شاه را ثابت نمی‌کنند، اما نشان می‌دهند چگونه مکانی با نام یک صوفی به فضای مهم حافظه چند جامعه تبدیل شده است.
زیارتگاه کنونی میوه شاه را می‌توان با اطمینان بالا در قبرستان میوه شاهِ کراچی شناسایی کرد. ثبت‌های مستقل و امروزیِ مکان همین مجموعه زیارتی را با نام‌های «میوه شاه بابا» و «زیارتگاه میوه شاه» معرفی می‌کنند. ثبت نزدیک با نام ترمذی فقط به‌عنوان احتیاط در نام‌گذاری حفظ شده و مبنای ادغام خودکار یک هویت تاریخی دیگر قرار نگرفته است.
قبرستان میوه شاه در دوره معاصر نیز از فضاهای مهم تدفین کراچی است. آرشیوهای خبری ادامه تدفین در آن را ثبت می‌کنند و گزارش‌های شهری سال ۲۰۲۶ می‌گویند وضعیت قبرستان به‌طور محسوس بهتر شده و در منطقه پیرامونی میوه شاه پروژه‌های زیرساختی و زیست‌محیطی اجرا شده است. این تحولات جدید بخشی از زندگی شخصی عارف نیستند، اما استمرار اهمیت شهری و مقیاس مکانی را نشان می‌دهند که نام او را حفظ کرده است.
در نتیجه، تصویر تاریخی مسئولانه بر درجات متفاوت اطمینان استوار است. درباره هویت عمومی میوه شاه، قبرستان نام‌گرفته از او و مجموعه شناخته‌شده زیارتگاه اطمینان بالاست. درباره چارچوب کلی سده‌های هجدهم و نوزدهم و حافظه تکرارشونده مقاومت در برابر بریتانیا، زندان و تبعید اطمینان متوسط است. نام‌های سید کبیر یا عبد الکبیر، نسب ترمذی یا بخاری، اصل افغانستانی یا کنری، وابستگی مشخص قادری، تاریخ‌های دقیق و جزئیات کرامتی ضعیف یا حل‌نشده باقی می‌مانند.
سال دقیق و قابل اعتماد تولد یا وفات او ثابت نشده است. قوی‌ترین توصیف‌های تاریخی جدید، او را بیشتر در فضای استعماری سده نوزدهم قرار می‌دهند، در حالی که برخی روایت‌های محلی و متولیان، زندگی او را تا سده هجدهم عقب می‌برند. کتاب عارف حسن در سال ۲۰۲۲ نیز او را در بستر فولکلور کراچی و تاریخ‌های مقدسِ مورد اختلاف بررسی می‌کند؛ ازاین‌رو زندگینامه باقی‌مانده باید آمیزه‌ای از حافظه تاریخی، روایت شهری و افسانه دانسته شود، نه یک زندگینامه کاملا مستند و زمان‌بندی‌شده.
منابع محلی متأخر نام‌ها و نسبت‌های گسترده‌تری مانند سید کبیر یا سید عبد الکبیر، نسب ترمذی یا بخاری، اصل افغانستانی یا کنری و وابستگی قادری را نقل می‌کنند. در یک ثبت محلی زیارتگاهی نزدیک نیز نام «سید میوه شاه غازی ترمذی» دیده می‌شود. ممکن است بخشی از این داده‌ها حافظه واقعی جامعه محلی را حفظ کرده باشد، اما هیچ تذکره کهن، سند آرشیوی، کتیبه معتبر آرامگاه یا نسب‌نامه انتقادی همه آنها را با اطمینان به یک شخصیت تاریخی واحد پیوند نمی‌دهد. بنابراین این موارد روایت‌های منسوب باقی می‌مانند، نه هویت معیار.
یک روایت تاریخی جدید و تکرارشونده، میوه شاه را با مقاومت در برابر استعمار بریتانیا پیوند می‌دهد. روزنامه اکسپرس تریبیون قبرستان را به نام صوفی سده نوزدهمی می‌داند که با حکومت استعماری مخالفت کرد، زندانی شد و سرانجام به تبعید رفت. یک پژوهش دانشگاهیِ داوری‌شده در سال ۲۰۲۴ درباره تاریخ بصری استعمار در کراچی نیز می‌گوید این قبرستان به نام عارفی شناخته شده که گفته می‌شود علیه بریتانیا مقاومت کرده است. چون پرونده اصلی دادگاه، دفتر زندان، حکم تبعید یا مکاتبات رسمی استعمار به‌طور مستقل بررسی و تأیید نشد، روایت مقاومت، زندان و تبعید به‌عنوان سنت تاریخی متأخر و قوی حفظ می‌شود، نه اثبات کامل آرشیوی.
مشهورترین داستان کرامتی صریحا در قلمرو فولکلور قرار می‌گیرد. در روایت تبعید گفته می‌شود میوه شاه بر دریای عرب نماز خواند و سوار بر ماهی بزرگی به کراچی بازگشت. کتاب عارف حسن در سال ۲۰۲۲ نیز او را در چارچوب اثری درباره فولکلور و تاریخ‌های مقدس مورد اختلاف، پیری معرفی می‌کند که پس از تبعید بر ماهی به کراچی بازگشت. بنابراین این داستان به‌عنوان افسانه‌ای عبادی و مشهور درباره پیوند روحانی او با شهر حفظ می‌شود، نه به‌عنوان گزارش لفظی سفر.
پایدارترین میراث میوه شاه قبرستانی است که نام او را بر خود دارد. گزارش‌های جدید بارها قبرستان میوه شاه را از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین محل‌های دفن کراچی دانسته‌اند. در چشم‌انداز وسیع‌تر، قبرستان‌های متعلق به جماعت‌های مسلمان در کنار قبرستان تاریخی یهودیان بنی‌اسرائیل و دیگر بخش‌های جداگانه تدفین قرار دارند. بدین‌ترتیب نام یک صوفی وارد جغرافیای روزمره شهر شده و حتی برای کسانی که برای دفن یا زیارت قبور خانواده می‌آیند، نه برای زیارت صوفیانه، شناخته شده است.
این قبرستان همچنین بایگانی‌ای از تاریخ اجتماعی متکثر کراچی است. در بخش بنی‌اسرائیل قبرهایی با کتیبه‌های عبری وجود دارد و روزنامه‌نگاران و ثبت‌های تدفین یهودی آن را به‌عنوان یکی از نشانه‌های باقی‌مانده جامعه پیشین یهودی کراچی مستند کرده‌اند. در محدوده گسترده میوه شاه نیز قبرستان‌های دیگرِ متعلق به جماعت‌ها و خانواده‌ها قرار دارد. این لایه‌های بعدی، عقیده یا مذهب شخصی میوه شاه را ثابت نمی‌کنند، اما نشان می‌دهند چگونه مکانی با نام یک صوفی به فضای مهم حافظه چند جامعه تبدیل شده است.
زیارتگاه کنونی میوه شاه را می‌توان با اطمینان بالا در قبرستان میوه شاهِ کراچی شناسایی کرد. ثبت‌های مستقل و امروزیِ مکان همین مجموعه زیارتی را با نام‌های «میوه شاه بابا» و «زیارتگاه میوه شاه» معرفی می‌کنند. ثبت نزدیک با نام ترمذی فقط به‌عنوان احتیاط در نام‌گذاری حفظ شده و مبنای ادغام خودکار یک هویت تاریخی دیگر قرار نگرفته است.
قبرستان میوه شاه در دوره معاصر نیز از فضاهای مهم تدفین کراچی است. آرشیوهای خبری ادامه تدفین در آن را ثبت می‌کنند و گزارش‌های شهری سال ۲۰۲۶ می‌گویند وضعیت قبرستان به‌طور محسوس بهتر شده و در منطقه پیرامونی میوه شاه پروژه‌های زیرساختی و زیست‌محیطی اجرا شده است. این تحولات جدید بخشی از زندگی شخصی عارف نیستند، اما استمرار اهمیت شهری و مقیاس مکانی را نشان می‌دهند که نام او را حفظ کرده است.
در نتیجه، تصویر تاریخی مسئولانه بر درجات متفاوت اطمینان استوار است. درباره هویت عمومی میوه شاه، قبرستان نام‌گرفته از او و مجموعه شناخته‌شده زیارتگاه اطمینان بالاست. درباره چارچوب کلی سده‌های هجدهم و نوزدهم و حافظه تکرارشونده مقاومت در برابر بریتانیا، زندان و تبعید اطمینان متوسط است. نام‌های سید کبیر یا عبد الکبیر، نسب ترمذی یا بخاری، اصل افغانستانی یا کنری، وابستگی مشخص قادری، تاریخ‌های دقیق و جزئیات کرامتی ضعیف یا حل‌نشده باقی می‌مانند.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت میوه شاه در جغرافیای تاریخی کراچی از آنجاست که نام یک عارف هم به زیارتگاهی شناخته‌شده و هم به یکی از پایدارترین چشم‌اندازهای تدفین شهر پیوند خورده است. ادامه استفاده از قبرستان باعث شده یاد این صوفی در عمل روزمره شهریِ نسل‌های پیاپی جا بگیرد.
روایت ضد استعماری حتی با وجود نبود اثبات کامل آرشیوی اهمیت تاریخی دارد. این روایت نشان می‌دهد کراچی برخی چهره‌های مقدس را افرادی به یاد آورده که در برابر اقتدار استعماری استقلال داشتند. افسانه بازگشت بر ماهی نیز خاطره تبعید را به فولکلوری مقدس درباره نپذیرفتن جدایی از شهر تبدیل کرده است.
چندجامعه‌ای بودن قبرستان به میراث میوه شاه معنایی فراتر از یک سلسله صوفی می‌دهد. قبرستان‌های جماعت‌های مسلمان، قبرستان باقی‌مانده یهودیان بنی‌اسرائیل و دیگر بخش‌های تدفین، نشانه‌هایی از تنوع اجتماعی گذشته کراچی را در فضایی که نام عارف را بر خود دارد حفظ کرده‌اند.
زیارتگاه کنونی برای زندگی‌نامه‌ای با منابع محدود یک لنگر فیزیکی پایدار فراهم می‌کند. ثبت‌های مستقل امروزی هویت مجموعه شناخته‌شده زیارتگاه میوه شاه را تأیید می‌کنند و ثبت نزدیک با نام ترمذی فقط به‌عنوان احتیاط در نام‌گذاری حفظ می‌شود. بدین‌ترتیب هویت آرامگاه موجود روشن می‌ماند، بی‌آنکه هر نسب یا لقب متأخر اثبات‌شده فرض شود.
این پرونده از نظر روش تاریخی نیز ارزشمند است، زیرا درجات شواهد را از هم جدا می‌کند. هویت عمومی، قبرستان نام‌گرفته از میوه شاه و مجموعه شناخته‌شده زیارتگاه قوی‌اند؛ زمان‌بندی کلی و حافظه مقاومت ضد بریتانیا متوسط‌اند؛ و نسب، اصل، طریقت و جزئیات کرامتی ضعیف یا حل‌نشده باقی می‌مانند. این تفکیک اجازه می‌دهد اسناد آرشیوی، کتیبه‌ها یا اطلاعات متولیان در آینده بدون آسیب به هسته امن زندگینامه به آن افزوده شوند.
روایت ضد استعماری حتی با وجود نبود اثبات کامل آرشیوی اهمیت تاریخی دارد. این روایت نشان می‌دهد کراچی برخی چهره‌های مقدس را افرادی به یاد آورده که در برابر اقتدار استعماری استقلال داشتند. افسانه بازگشت بر ماهی نیز خاطره تبعید را به فولکلوری مقدس درباره نپذیرفتن جدایی از شهر تبدیل کرده است.
چندجامعه‌ای بودن قبرستان به میراث میوه شاه معنایی فراتر از یک سلسله صوفی می‌دهد. قبرستان‌های جماعت‌های مسلمان، قبرستان باقی‌مانده یهودیان بنی‌اسرائیل و دیگر بخش‌های تدفین، نشانه‌هایی از تنوع اجتماعی گذشته کراچی را در فضایی که نام عارف را بر خود دارد حفظ کرده‌اند.
زیارتگاه کنونی برای زندگی‌نامه‌ای با منابع محدود یک لنگر فیزیکی پایدار فراهم می‌کند. ثبت‌های مستقل امروزی هویت مجموعه شناخته‌شده زیارتگاه میوه شاه را تأیید می‌کنند و ثبت نزدیک با نام ترمذی فقط به‌عنوان احتیاط در نام‌گذاری حفظ می‌شود. بدین‌ترتیب هویت آرامگاه موجود روشن می‌ماند، بی‌آنکه هر نسب یا لقب متأخر اثبات‌شده فرض شود.
این پرونده از نظر روش تاریخی نیز ارزشمند است، زیرا درجات شواهد را از هم جدا می‌کند. هویت عمومی، قبرستان نام‌گرفته از میوه شاه و مجموعه شناخته‌شده زیارتگاه قوی‌اند؛ زمان‌بندی کلی و حافظه مقاومت ضد بریتانیا متوسط‌اند؛ و نسب، اصل، طریقت و جزئیات کرامتی ضعیف یا حل‌نشده باقی می‌مانند. این تفکیک اجازه می‌دهد اسناد آرشیوی، کتیبه‌ها یا اطلاعات متولیان در آینده بدون آسیب به هسته امن زندگینامه به آن افزوده شوند.
پیوندهای خانوادگی
منابع
Karachi Before the British Conquest | عارف حسن | مؤسسه پژوهش‌های تاریخی و اجتماعی، ۲۰۲۲؛ صفحه دقیق ادعا مستقلا تأیید نشد | https://books.google.com/books/about/Karachi_Before_the_British_Conquest.html?id=4vth0AEACAAJ | جغرافیای مقدس پیش از بریتانیا، زیارتگاه و تدفین، تبعید و فولکلور بازگشت بر ماهیThe Evolution of Karachi | عارف حسن | ۲۰۰۹؛ جدول زیارتگاه‌های اسلامی پیش از بریتانیا؛ صفحه چاپی دقیق مستقلا تأیید نشد | https://www.acash.org.pk/wp-content/uploads/2023/06/Evolution-of-Karachi-2009.pdf | میوه شاه، سده‌های هجدهم تا نوزدهم، محل قبر در قبرستان میوه شاه
Grave concerns of a gravedigger | کاشف حسین، اکسپرس تریبیون | ۸ آوریل ۲۰۱۹ | https://tribune.com.pk/story/1945569/grave-concerns-gravedigger | صوفی سده نوزدهم، مقاومت ضد بریتانیا، زندان و تبعید، قبرستان قدیمی و بزرگ
(UN) COVERING KARACHI: THE CREATION OF A BRITISH VISUAL LANGUAGE IN SINDH | امل هاشم | Journal of Research in Architecture & Planning 34(1), 2024 | DOI 10.53700/jrap3412024_3 | پشتیبانی دانشگاهی از وجود روایت منسوب مقاومت ضد بریتانیا
The saints will protect Karachi from Cyclone Phet | اکسپرس تریبیون | ۲۰۱۰ | https://tribune.com.pk/story/18430/the-saints-will-protect-karachi-from-cyclone-phet | دفن میوه شاه در کراچی و افسانه بازگشت بر ماهی
Mewa shah baba / Shrine of Mewa Shah | ثبت‌های Mapcarta برگرفته از OpenStreetMap | بررسی مکانی کنونی | https://mapcarta.com/N12151423167 ; https://mapcarta.com/W793139760 | بررسی مکانی مجموعه زیارتی کنونی
JewishGen Online Worldwide Burial Registry | قبرستان میوه شاه، بخش بنی‌اسرائیل | به‌روزرسانی ۲۰۲۱ | https://www.jewishgen.org/databases/cemetery/jowbrshow.php?ID=PAKI-05196 | تأیید مستقل بخش تدفین یهودی در قبرستان گسترده‌تر
Dawn | ۴ مارس ۲۰۲۶ | https://www.dawn.com/news/1978124/28-years-after-installation-kmcs-own-incineration-plant-revived | تداوم اهمیت شهری و بلدی منطقه قبرستان میوه شاه
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشده‌ای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشده‌ای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر می‌شود.