قرآن و احادیث صحیحی که برای این پرونده با معیار سخت بررسی شده‌اند، تاریخ تولد یا محل تولد حضرت لوط علیه‌السلام را ثابت نمی‌کنند. زندگی او در چارچوب ابراهیمی قرار می‌گیرد، زیرا قرآن 29:26 می‌گوید لوط به ابراهیم ایمان آورد و قرآن 21:71 بیان می‌کند که خداوند ابراهیم و لوط را به سوی سرزمینی مبارک نجات داد. نسب‌نامه‌های کلاسیک اسلامی معمولاً او را لوط بن هاران بن آزر و ازاین‌رو برادرزادهٔ ابراهیم معرفی می‌کنند؛ ابن کثیر این نسب را در تفسیر قرآن 29:26 نقل کرده است. چون این جزئیات از نسب‌نامه‌های متأخر نقل شده و به‌صراحت در قرآن نیامده است، نباید از آن برای ساختن زمان‌بندی دقیق تولد یا تعیین زادگاه استفاده کرد.
حضرت لوط علیه‌السلام
PER-000369
پیامبر
تأییدشده
مکان منسوب
حوزه تاریخی مشترک
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینه‌های دیگر
حضرت لوط علیه‌السلام یکی از پیامبرانی است که نام او بارها در قرآن آمده است. از او به‌عنوان کسی یاد می‌شود که حکم و دانش به او عطا شد، بنده‌ای صالح که در رحمت الهی داخل گردید، و پیامبری که قوم خود را به تقوای الهی و پیروی از هشدار پیامبرانه دعوت کرد بی‌آنکه مزدی دنیوی بخواهد (قرآن 21:74-75؛ 26:160-164؛ 37:133). قرآن او را در داستان حضرت ابراهیم علیه‌السلام نیز جای می‌دهد: لوط به ابراهیم ایمان آورد و هر دو به سوی سرزمینی نجات یافتند که برای جهانیان مبارک توصیف شده است (قرآن 29:26؛ 21:71). محور رسالت او رویارویی با جامعه‌ای بود که به فاحشه‌ای بزرگ، رفتن مردان با شهوت به سوی مردان به جای زنان، راه‌بندی و ارتکاب آشکار منکر متهم شده بود. قومش دعوت او را رد کردند و به اخراج او و خاندانش تهدید کردند.
بخش‌های پایانی روایت قرآنی از رسیدن فرشتگان به حضرت لوط علیه‌السلام پس از دیدار آنان با حضرت ابراهیم علیه‌السلام سخن می‌گویند. لوط به سبب رفتار قومش برای مهمانان خود سخت نگران می‌شود و بحران سرانجام به جایی می‌رسد که فرشتگان هویت خود را آشکار می‌کنند و به او فرمان می‌دهند شبانه خارج شود. حضرت لوط علیه‌السلام و مؤمنانِ خاندانش نجات می‌یابند، اما همسرش از این نجات مستثنا می‌شود و ستمگران نابود می‌گردند (قرآن 11:77-83؛ 15:57-75؛ 29:31-35؛ 51:31-37؛ 54:33-39). صحیح بخاری 3372 و صحیح مسلم 151 الف دعای پیامبر اسلام ﷺ برای رحمت بر لوط را در ارتباط با آرزوی او برای داشتن «تکیه‌گاهی استوار» در قرآن 11:80 حفظ کرده‌اند. بنابراین چارچوب مطمئن زندگی حضرت لوط علیه‌السلام بیش از هر چیز از قرآن و حدیث صحیح به دست می‌آید؛ جزئیاتی مانند نسب دقیق، فرزندان زیستی، تاریخ‌ها، تعیین شهر و محل دفن به روایات متأخر یا محل اختلاف تعلق دارند و باید با همین قید بیان شوند.
قرآن به‌روشنی ثابت می‌کند که حضرت لوط علیه‌السلام از نابودی آبادی محکوم جان سالم به در برد: او و مؤمنان خاندانش نجات یافتند، در حالی که همسرش از آن نجات مستثنا شد (قرآن 7:83؛ 11:81؛ 29:32-33؛ 37:134-135). اما پایان زندگی او پس از آن با همان دقت توصیف نشده است. قرآن و احادیث صحیحی که در این بررسی بررسی شده‌اند، تاریخ وفات، سن هنگام وفات، سبب وفات یا محل وفات او را ارائه نمی‌کنند. بنابراین این جزئیات از نظر تاریخی نامعلوم می‌مانند و نباید از گاه‌شماری‌های عبادی، کتاب مقدسی یا منطقه‌ای متأخر بازسازی شوند.
نوع مکان: محل دفن نامعلوم. قرآن و حدیث صحیح محل دفن مستندی برای حضرت لوط علیه‌السلام تعیین نمی‌کنند. یک سنت دیرپای میراث اسلامی، حضرت لوط علیه‌السلام را با مقام و مسجد نبی لوط در بنی‌نعیم، شرق الخلیل، مرتبط می‌داند. فهرست آزمایشی یونسکو که از سوی دولت فلسطین ارائه شده، این مجموعه را مکانی ثبت می‌کند که به‌عنوان آرامگاه منسوب به لوط مورد احترام است و به قبر یا یادمان قبری درون مسجد اشاره دارد. این امر وجود و اهمیت این نسبت را تأیید می‌کند، اما هویت تاریخی بقایای مدفون را ثابت نمی‌سازد. یک سنت رسمی و جداگانهٔ میراث اردنی، غار لوط نزدیک غور الصافی یا صوغر را به مکانی مرتبط می‌کند که باور می‌رود حضرت لوط علیه‌السلام پس از نابودی در آن پناه گرفته باشد. این یک سنت پناهگاه است، نه ادعای قبری که به‌طور مستقل تأیید شده باشد. چون هیچ‌یک از این دو سنت، دفن را از راه قرآن یا حدیث صحیح ثابت نمی‌کند، نمی‌توان محل دقیق دفن را به‌عنوان شاهد تاریخی اعلام کرد.
زندگی‌نامه و معرفی تاریخی
حضرت لوط علیه‌السلام در قرآن به‌عنوان پیامبری ظاهر می‌شود که جایگاهش به افسانه‌های متأخر وابسته نیست. در قرآن 6:86 در شمار کسانی آمده که از فضل و هدایت الهی بهره‌مند شده‌اند و در قرآن 37:133 به‌صراحت یکی از رسولان خوانده شده است. در سورهٔ شعراء با قوم خود به‌عنوان فرستاده‌ای امین سخن می‌گوید، آنان را به تقوای الهی و اطاعت از خود فرا می‌خواند و روشن می‌سازد که برای این دعوت از آنان مزدی نمی‌خواهد (قرآن 26:160-164). قرآن 21:74-75 نیز می‌افزاید که خداوند به او حکم و دانش عطا کرد، او را از شهری که مردمش کارهای پلید انجام می‌دادند نجات داد، در رحمت خویش داخل کرد و در شمار صالحان قرار داد.
قرآن نخستین پیوند حضرت لوط علیه‌السلام با حضرت ابراهیم علیه‌السلام را از راه ایمان و هجرت بیان می‌کند، نه با تصریح به نسبت خونی. قرآن 29:26 می‌گوید لوط به ابراهیم ایمان آورد و قرآن 21:71 می‌گوید خداوند ابراهیم و لوط را به سوی سرزمینی مبارک برای جهانیان نجات داد. در نسب‌نامه‌های کلاسیک اسلامی، لوط معمولاً برادرزادهٔ ابراهیم معرفی می‌شود. ابن کثیر در تفسیر قرآن 29:26 نقل می‌کند که او لوط بن هاران بن آزر، پسر برادر ابراهیم، بود و همراه ابراهیم به سوی شام رفت و سپس به سوی مردم منطقهٔ سدوم فرستاده شد. این نسب بخش مهمی از حافظهٔ کلاسیک اسلامی است، اما چون قرآن خود نسبت برادرزادگی را بیان نمی‌کند، باید همچنان به منبع خود نسبت داده شود.
رسالت پیامبرانهٔ حضرت لوط علیه‌السلام در چندین سوره با هسته‌ای اخلاقی و هماهنگ روایت شده است. قرآن 7:80-81 وقرآن 27:54-55 فاحشهٔ قوم او و رفتن مردان با شهوت به سوی مردان به جای زنان را محکوم می‌کنند. قرآن 29:28-29 نیز اتهام راه‌بندی و ارتکاب منکر در نشست‌هایشان را می‌افزاید. این آیات لوط را نه صرفاً شاهد فساد اجتماعی، بلکه پیامبری نشان می‌دهند که آشکارا در برابر آن می‌ایستد و قومش را به اطاعت خدا فرا می‌خواند.
دعوت او با مخالفت سازمان‌یافته روبه‌رو می‌شود. قرآن 7:82 وقرآن 27:56 گزارش می‌کنند که قوم او پیشنهاد می‌کنند خاندان لوط را بیرون کنند، چون «مردمی هستند که پاکی می‌جویند»، و قرآن 26:167 تهدید مستقیم به اخراج خودِ لوط را ثبت می‌کند. الگوی تکرارشوندهٔ قرآنی چنین است: هشدار، سپس تمسخر، فشار اجتماعی و سر باز زدن از اصلاح. روایت تأکید می‌کند که این کشمکش صرفاً اختلافی خصوصی نبود، بلکه مقاومت در برابر مطالبهٔ پیامبرانه برای دگرگونی اخلاقی بود.
بحران زمانی به اوج می‌رسد که فرشتگان پس از آنکه نخست در داستان ابراهیم ظاهر شده‌اند نزد لوط می‌آیند. آنان اعلام می‌کنند که به سوی آبادی ستمکار می‌روند، و وقتی ابراهیم یادآور می‌شود که لوط در آنجاست، پاسخ می‌دهند که به‌خوبی می‌دانند چه کسانی را نجات خواهند داد (قرآن 29:31-32). هنگامی که نزد لوط می‌رسند، او به سبب نگرانی از کاری که قومش ممکن است با مهمانان انجام دهند، سخت اندوهگین و دل‌تنگ می‌شود (قرآن 11:77؛ 29:33).
سپس قومش با شتاب به سوی خانهٔ او می‌آیند. حضرت لوط علیه‌السلام آنان را به تقوای الهی فرا می‌خواند و با عبارت «اینها دختران من هستند» به راه مشروع اشاره می‌کند (قرآن 11:78؛ 15:71). این عبارت به یکی از مسائل مهم در تفسیر کلاسیک تبدیل شد. طبری و ابن کثیر با قوت تفسیری را نقل می‌کنند که مراد از آن زنان قوم بوده‌اند، در حالی که قرطبی گزارش‌هایی را نیز ثبت می‌کند که آن را به دختران زیستی لوط مربوط می‌دانند. چون میراث تفسیری در این باره یکدست نیست، نمی‌توان از این آیه با اطمینان فهرست یا شمار قطعی فرزندان لوط را استخراج کرد.
در دشوارترین لحظهٔ رویارویی، حضرت لوط علیه‌السلام می‌گوید کاش در برابر این جمع نیرویی داشت یا می‌توانست به تکیه‌گاهی استوار پناه ببرد (قرآن 11:80). در این هنگام فرشتگان هویت خود را آشکار می‌کنند و به او اطمینان می‌دهند که مهاجمان به او دست نخواهند یافت. صحیح بخاری 3372 و صحیح مسلم 151 الف دعای پیامبر اسلام ﷺ برای رحمت بر لوط را در ارتباط با این سخن دربارهٔ «تکیه‌گاه استوار» نقل کرده‌اند و بدین ترتیب این لحظه مستقیماً با تفسیری پیامبرانه و با سند صحیح پیوند می‌خورد.
به حضرت لوط علیه‌السلام فرمان داده می‌شود شبانه همراه خاندانش خارج شود. در چندین بخش قرآن یک نتیجهٔ مرکزی تکرار می‌شود: لوط و مؤمنان خاندانش نجات می‌یابند، اما همسرش در میان کسانی است که بازمی‌مانند و در سرنوشت قوم محکوم شریک می‌شوند (قرآن 7:83؛ 11:81؛ 15:59-60؛ 27:57؛ 29:32-33؛ 37:134-135). تکرار این مضمون در سوره‌های مختلف، نجات و جدایی درون خانواده را به یکی از استوارترین عناصر داستان او تبدیل می‌کند.
عذاب ستمگران در قرآن با چند تصویر همپوشان توصیف شده است. از زیرورو شدن آبادی و باریدن سنگ‌های نشان‌دار از گل پخته یا ماده‌ای گِلی سخن می‌رود (قرآن 11:82-83؛ 15:73-74؛ 51:32-34)، از بارانی ویرانگر یاد می‌شود (قرآن 7:84؛ 26:173؛ 27:58)، و قرآن 54:34-38 از طوفان سنگ، نجات خاندان لوط پیش از سپیده‌دم، نابینا یا محو شدن چشمان مهاجمان و عذابی که بامداد بر آنان فرود می‌آید سخن می‌گوید. قرآن 51:35-37 بیان می‌کند که در آنجا تنها یک خانه از مسلمانان یافت شد و نشانه‌ای برای کسانی که از عذاب دردناک می‌ترسند باقی گذاشته شد. قرآن 37:137-138 نیز مخاطبان را کسانی می‌خواند که صبح و شب از کنار آثار آن قوم می‌گذرند.
همسر حضرت لوط علیه‌السلام در قرآن جداگانه به‌عنوان نمونه‌ای اخلاقی و اعتقادی مطرح می‌شود. قرآن 66:10 او را در کنار همسر نوح قرار می‌دهد تا نشان دهد ازدواج با بنده‌ای صالح برای کسی که ایمان را رد می‌کند سودی ندارد. طبری و ابن کثیر گزارش‌های تفسیری را نقل می‌کنند که خیانت او را بی‌وفایی دینی و در برخی روایت‌ها خبر دادنِ حضور مهمانان لوط به مردم شهر می‌دانند. قرآن نام شخصی او را نمی‌آورد و نام‌های گوناگون در روایات متأخر آن‌قدر استوار نیستند که بتوان آنها را واقعیتی تثبیت‌شده در زندگی‌نامه دانست.
منابع مطمئن، تاریخ دقیق تولد، محل تولد، سن، تاریخ وفات، سبب وفات یا قبر تأییدشده‌ای برای حضرت لوط علیه‌السلام ارائه نمی‌کنند. سنت‌های متأخر اسلامی، کتاب مقدسی، منطقه‌ای و عبادی نسب‌نامه‌های مفصل‌تر و نسبت‌های جغرافیای مقدس عرضه می‌کنند، اما نمی‌توان آنها را از نظر ارزش اثباتی هم‌سطح قرآن یا حدیث صحیح قرار داد. یک سنت مهم میراثی فلسطینی، مقام و مسجد نبی لوط در بنی‌نعیم نزدیک الخلیل را به آرامگاه یا یادمان قبری او نسبت می‌دهد، در حالی که یک سنت رسمی اردنی غار لوط در نزدیکی غور الصافی یا صوغر را محل پناه گرفتن او پس از نابودی می‌داند. این مکان‌ها شاهد مهمی بر یادمان و زیارت در دوره‌های بعد هستند، نه دلیل دفن تأییدشده.
بنابراین اهمیت پایدار حضرت لوط علیه‌السلام در اسلام بیش از هر چیز بر این تصویر مکرر قرآنی استوار است که او رسولی صالح بود، قوم خود را هشدار داد، حرمت مهمانانش را پاس داشت، رد شدن دعوتش را تحمل کرد و پیش از فرود آمدن داوری بر ستمگران به دست خدا نجات یافت. داستان او همچنین درسی روشن دربارهٔ مسئولیت فردی حفظ می‌کند: عضویت در خاندان یک پیامبر به‌خودی‌خود تضمین نجات نیست. حاصل، زندگی‌نامه‌ای است که رویدادهای محوری آن به‌طرزی کم‌نظیر در وحی استوارند، هرچند بسیاری از جزئیات معمول زندگی‌نامه‌ای—تاریخ‌ها، نسب کامل خانوادگی و محل دفن—هنوز از بازیابی تاریخی مطمئن بیرون مانده‌اند.
قرآن نخستین پیوند حضرت لوط علیه‌السلام با حضرت ابراهیم علیه‌السلام را از راه ایمان و هجرت بیان می‌کند، نه با تصریح به نسبت خونی. قرآن 29:26 می‌گوید لوط به ابراهیم ایمان آورد و قرآن 21:71 می‌گوید خداوند ابراهیم و لوط را به سوی سرزمینی مبارک برای جهانیان نجات داد. در نسب‌نامه‌های کلاسیک اسلامی، لوط معمولاً برادرزادهٔ ابراهیم معرفی می‌شود. ابن کثیر در تفسیر قرآن 29:26 نقل می‌کند که او لوط بن هاران بن آزر، پسر برادر ابراهیم، بود و همراه ابراهیم به سوی شام رفت و سپس به سوی مردم منطقهٔ سدوم فرستاده شد. این نسب بخش مهمی از حافظهٔ کلاسیک اسلامی است، اما چون قرآن خود نسبت برادرزادگی را بیان نمی‌کند، باید همچنان به منبع خود نسبت داده شود.
رسالت پیامبرانهٔ حضرت لوط علیه‌السلام در چندین سوره با هسته‌ای اخلاقی و هماهنگ روایت شده است. قرآن 7:80-81 وقرآن 27:54-55 فاحشهٔ قوم او و رفتن مردان با شهوت به سوی مردان به جای زنان را محکوم می‌کنند. قرآن 29:28-29 نیز اتهام راه‌بندی و ارتکاب منکر در نشست‌هایشان را می‌افزاید. این آیات لوط را نه صرفاً شاهد فساد اجتماعی، بلکه پیامبری نشان می‌دهند که آشکارا در برابر آن می‌ایستد و قومش را به اطاعت خدا فرا می‌خواند.
دعوت او با مخالفت سازمان‌یافته روبه‌رو می‌شود. قرآن 7:82 وقرآن 27:56 گزارش می‌کنند که قوم او پیشنهاد می‌کنند خاندان لوط را بیرون کنند، چون «مردمی هستند که پاکی می‌جویند»، و قرآن 26:167 تهدید مستقیم به اخراج خودِ لوط را ثبت می‌کند. الگوی تکرارشوندهٔ قرآنی چنین است: هشدار، سپس تمسخر، فشار اجتماعی و سر باز زدن از اصلاح. روایت تأکید می‌کند که این کشمکش صرفاً اختلافی خصوصی نبود، بلکه مقاومت در برابر مطالبهٔ پیامبرانه برای دگرگونی اخلاقی بود.
بحران زمانی به اوج می‌رسد که فرشتگان پس از آنکه نخست در داستان ابراهیم ظاهر شده‌اند نزد لوط می‌آیند. آنان اعلام می‌کنند که به سوی آبادی ستمکار می‌روند، و وقتی ابراهیم یادآور می‌شود که لوط در آنجاست، پاسخ می‌دهند که به‌خوبی می‌دانند چه کسانی را نجات خواهند داد (قرآن 29:31-32). هنگامی که نزد لوط می‌رسند، او به سبب نگرانی از کاری که قومش ممکن است با مهمانان انجام دهند، سخت اندوهگین و دل‌تنگ می‌شود (قرآن 11:77؛ 29:33).
سپس قومش با شتاب به سوی خانهٔ او می‌آیند. حضرت لوط علیه‌السلام آنان را به تقوای الهی فرا می‌خواند و با عبارت «اینها دختران من هستند» به راه مشروع اشاره می‌کند (قرآن 11:78؛ 15:71). این عبارت به یکی از مسائل مهم در تفسیر کلاسیک تبدیل شد. طبری و ابن کثیر با قوت تفسیری را نقل می‌کنند که مراد از آن زنان قوم بوده‌اند، در حالی که قرطبی گزارش‌هایی را نیز ثبت می‌کند که آن را به دختران زیستی لوط مربوط می‌دانند. چون میراث تفسیری در این باره یکدست نیست، نمی‌توان از این آیه با اطمینان فهرست یا شمار قطعی فرزندان لوط را استخراج کرد.
در دشوارترین لحظهٔ رویارویی، حضرت لوط علیه‌السلام می‌گوید کاش در برابر این جمع نیرویی داشت یا می‌توانست به تکیه‌گاهی استوار پناه ببرد (قرآن 11:80). در این هنگام فرشتگان هویت خود را آشکار می‌کنند و به او اطمینان می‌دهند که مهاجمان به او دست نخواهند یافت. صحیح بخاری 3372 و صحیح مسلم 151 الف دعای پیامبر اسلام ﷺ برای رحمت بر لوط را در ارتباط با این سخن دربارهٔ «تکیه‌گاه استوار» نقل کرده‌اند و بدین ترتیب این لحظه مستقیماً با تفسیری پیامبرانه و با سند صحیح پیوند می‌خورد.
به حضرت لوط علیه‌السلام فرمان داده می‌شود شبانه همراه خاندانش خارج شود. در چندین بخش قرآن یک نتیجهٔ مرکزی تکرار می‌شود: لوط و مؤمنان خاندانش نجات می‌یابند، اما همسرش در میان کسانی است که بازمی‌مانند و در سرنوشت قوم محکوم شریک می‌شوند (قرآن 7:83؛ 11:81؛ 15:59-60؛ 27:57؛ 29:32-33؛ 37:134-135). تکرار این مضمون در سوره‌های مختلف، نجات و جدایی درون خانواده را به یکی از استوارترین عناصر داستان او تبدیل می‌کند.
عذاب ستمگران در قرآن با چند تصویر همپوشان توصیف شده است. از زیرورو شدن آبادی و باریدن سنگ‌های نشان‌دار از گل پخته یا ماده‌ای گِلی سخن می‌رود (قرآن 11:82-83؛ 15:73-74؛ 51:32-34)، از بارانی ویرانگر یاد می‌شود (قرآن 7:84؛ 26:173؛ 27:58)، و قرآن 54:34-38 از طوفان سنگ، نجات خاندان لوط پیش از سپیده‌دم، نابینا یا محو شدن چشمان مهاجمان و عذابی که بامداد بر آنان فرود می‌آید سخن می‌گوید. قرآن 51:35-37 بیان می‌کند که در آنجا تنها یک خانه از مسلمانان یافت شد و نشانه‌ای برای کسانی که از عذاب دردناک می‌ترسند باقی گذاشته شد. قرآن 37:137-138 نیز مخاطبان را کسانی می‌خواند که صبح و شب از کنار آثار آن قوم می‌گذرند.
همسر حضرت لوط علیه‌السلام در قرآن جداگانه به‌عنوان نمونه‌ای اخلاقی و اعتقادی مطرح می‌شود. قرآن 66:10 او را در کنار همسر نوح قرار می‌دهد تا نشان دهد ازدواج با بنده‌ای صالح برای کسی که ایمان را رد می‌کند سودی ندارد. طبری و ابن کثیر گزارش‌های تفسیری را نقل می‌کنند که خیانت او را بی‌وفایی دینی و در برخی روایت‌ها خبر دادنِ حضور مهمانان لوط به مردم شهر می‌دانند. قرآن نام شخصی او را نمی‌آورد و نام‌های گوناگون در روایات متأخر آن‌قدر استوار نیستند که بتوان آنها را واقعیتی تثبیت‌شده در زندگی‌نامه دانست.
منابع مطمئن، تاریخ دقیق تولد، محل تولد، سن، تاریخ وفات، سبب وفات یا قبر تأییدشده‌ای برای حضرت لوط علیه‌السلام ارائه نمی‌کنند. سنت‌های متأخر اسلامی، کتاب مقدسی، منطقه‌ای و عبادی نسب‌نامه‌های مفصل‌تر و نسبت‌های جغرافیای مقدس عرضه می‌کنند، اما نمی‌توان آنها را از نظر ارزش اثباتی هم‌سطح قرآن یا حدیث صحیح قرار داد. یک سنت مهم میراثی فلسطینی، مقام و مسجد نبی لوط در بنی‌نعیم نزدیک الخلیل را به آرامگاه یا یادمان قبری او نسبت می‌دهد، در حالی که یک سنت رسمی اردنی غار لوط در نزدیکی غور الصافی یا صوغر را محل پناه گرفتن او پس از نابودی می‌داند. این مکان‌ها شاهد مهمی بر یادمان و زیارت در دوره‌های بعد هستند، نه دلیل دفن تأییدشده.
بنابراین اهمیت پایدار حضرت لوط علیه‌السلام در اسلام بیش از هر چیز بر این تصویر مکرر قرآنی استوار است که او رسولی صالح بود، قوم خود را هشدار داد، حرمت مهمانانش را پاس داشت، رد شدن دعوتش را تحمل کرد و پیش از فرود آمدن داوری بر ستمگران به دست خدا نجات یافت. داستان او همچنین درسی روشن دربارهٔ مسئولیت فردی حفظ می‌کند: عضویت در خاندان یک پیامبر به‌خودی‌خود تضمین نجات نیست. حاصل، زندگی‌نامه‌ای است که رویدادهای محوری آن به‌طرزی کم‌نظیر در وحی استوارند، هرچند بسیاری از جزئیات معمول زندگی‌نامه‌ای—تاریخ‌ها، نسب کامل خانوادگی و محل دفن—هنوز از بازیابی تاریخی مطمئن بیرون مانده‌اند.
اهمیت تاریخی و میراث
حضرت لوط علیه‌السلام در تاریخ مقدس اسلامی جایگاه مهمی دارد، زیرا قرآن داستان او را تنها یک‌بار نقل نمی‌کند، بلکه در سوره‌های گوناگون بارها به آن بازمی‌گردد. در همهٔ این بازگویی‌ها او پیوسته با هشدار پیامبرانه، مسئولیت اخلاقی، رد شدن از سوی قوم، نجات الهی و داوری پیوند دارد. جایگاه او صریح است: قرآن 37:133 او را رسول می‌خواند، قرآن 21:74-75 حکم، دانش، صلاح و رحمت الهی را برای او بیان می‌کند و قرآن 26:161-164 او را پیامبری امین نشان می‌دهد که برای دعوت خود مزدی نمی‌طلبد.
این روایت همچنین به یکی از نمونه‌های مهم قرآنی دربارهٔ محدودیت امتیاز خانوادگی تبدیل شد. خاندان مؤمن حضرت لوط علیه‌السلام نجات می‌یابد، اما همسرش مستثنا می‌شود و بعد در قرآن 66:10 با وجود همسریِ بنده‌ای صالح، نمونه‌ای از کفر معرفی می‌شود. بدین ترتیب داستان او معنایی اعتقادی فراتر از خودِ ماجرای نابودی پیدا می‌کند: نزدیکی به یک پیامبر جای ایمان و اطاعت فردی را نمی‌گیرد.
داستان حضرت لوط علیه‌السلام بحث گسترده و مداومی را در تفسیر کلاسیک پدید آورد، به‌ویژه دربارهٔ ماهیت گناهان قومش، معنای عبارت «اینها دختران من هستند»، رفتاری که به همسرش نسبت داده شده و درخواست او برای «تکیه‌گاهی استوار». حدیث صحیحی که در صحیح بخاری و صحیح مسلم حفظ شده، پیامبر اسلام ﷺ را مستقیماً به تأمل دربارهٔ همان لحظهٔ اضطراب لوط پیوند می‌دهد؛ در حالی که اختلاف میان مفسران بزرگ نشان می‌دهد چرا برخی جزئیات خانوادگی باید حل‌نشده باقی بمانند و نباید در قالب یک سنت متأخر واحد هموار شوند.
یاد او همچنین به جغرافیای مقدس منطقه گسترش یافت و سنت‌های دیرپایی دربارهٔ بنی‌نعیم در نزدیکی الخلیل و غار لوط در نزدیکی غور الصافی یا صوغر شکل گرفت. این سنت‌ها اهمیت ماندگار لوط را در حافظهٔ اسلامی و منطقه‌ای گسترده‌تر نشان می‌دهند، اما قبری تأییدشده را ثابت نمی‌کنند. ازاین‌رو قوی‌ترین تصویر تاریخی و دینی همان تصویر قرآنی باقی می‌ماند: رسولی از جانب خدا که رسالت، مخالفت قوم، نجات و میراث اخلاقی او بارها در وحی محفوظ مانده است.
این روایت همچنین به یکی از نمونه‌های مهم قرآنی دربارهٔ محدودیت امتیاز خانوادگی تبدیل شد. خاندان مؤمن حضرت لوط علیه‌السلام نجات می‌یابد، اما همسرش مستثنا می‌شود و بعد در قرآن 66:10 با وجود همسریِ بنده‌ای صالح، نمونه‌ای از کفر معرفی می‌شود. بدین ترتیب داستان او معنایی اعتقادی فراتر از خودِ ماجرای نابودی پیدا می‌کند: نزدیکی به یک پیامبر جای ایمان و اطاعت فردی را نمی‌گیرد.
داستان حضرت لوط علیه‌السلام بحث گسترده و مداومی را در تفسیر کلاسیک پدید آورد، به‌ویژه دربارهٔ ماهیت گناهان قومش، معنای عبارت «اینها دختران من هستند»، رفتاری که به همسرش نسبت داده شده و درخواست او برای «تکیه‌گاهی استوار». حدیث صحیحی که در صحیح بخاری و صحیح مسلم حفظ شده، پیامبر اسلام ﷺ را مستقیماً به تأمل دربارهٔ همان لحظهٔ اضطراب لوط پیوند می‌دهد؛ در حالی که اختلاف میان مفسران بزرگ نشان می‌دهد چرا برخی جزئیات خانوادگی باید حل‌نشده باقی بمانند و نباید در قالب یک سنت متأخر واحد هموار شوند.
یاد او همچنین به جغرافیای مقدس منطقه گسترش یافت و سنت‌های دیرپایی دربارهٔ بنی‌نعیم در نزدیکی الخلیل و غار لوط در نزدیکی غور الصافی یا صوغر شکل گرفت. این سنت‌ها اهمیت ماندگار لوط را در حافظهٔ اسلامی و منطقه‌ای گسترده‌تر نشان می‌دهند، اما قبری تأییدشده را ثابت نمی‌کنند. ازاین‌رو قوی‌ترین تصویر تاریخی و دینی همان تصویر قرآنی باقی می‌ماند: رسولی از جانب خدا که رسالت، مخالفت قوم، نجات و میراث اخلاقی او بارها در وحی محفوظ مانده است.
پیوندهای خانوادگی
منابع
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 6:84-90؛ ذکر حضرت لوط علیه‌السلام در میان شخصیت‌های برخوردار از فضل و هدایت الهی | https://legacy.quran.com/6/84-86 | جایگاه پیامبری و فضل الهیقرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 7:80-84 | https://legacy.quran.com/7/80-84 | رسالت به سوی قوم، محکومیت فاحشه، تهدید به اخراج، نجات خاندان جز همسر، عذاب
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 11:77-83 | https://legacy.quran.com/11/77-83 | مهمانان فرشته، اضطراب حضرت لوط علیه‌السلام، «دختران من»، سخن از تکیه‌گاه استوار، خروج شبانه، استثنا شدن همسر، نابودی
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 15:57-75 | https://legacy.quran.com/15/57-75 | مأموریت فرشتگان، نجات خاندان لوط جز همسر، بحران مهمانان، عذاب
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 21:71-75 | https://legacy.quran.com/21/70-76 | زمینهٔ هجرت ابراهیم و لوط، حکم و دانش، نجات، صلاح و رحمت
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 26:160-175 وQ 27:54-58 | https://legacy.quran.com/26/160-178 ; https://legacy.quran.com/27/54-58 | رسالت امانت‌دارانه، دعوت بدون مزد، سرزنش اخلاقی، تهدید به اخراج، نجات و عذاب
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 29:26-35 | https://legacy.quran.com/29/26-69 | ایمان لوط به ابراهیم، جزئیات رسالت از جمله راه‌بندی و منکر علنی، اعلام فرشتگان، نجات و نشانه
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 37:133-138؛ Q 51:31-37؛ Q 54:33-39 | https://legacy.quran.com/37/133-139 ; https://legacy.quran.com/51/31-37 ; https://legacy.quran.com/54/33-39 | تصریح به رسالت، نجات خاندان، نشانهٔ باقی‌مانده، نابودی و هشدار
قرآن | وحی الهی؛ متن برخط از طریق Quran.com | Q 66:10 | https://legacy.quran.com/66/10 | تصریح به وجود همسر لوط و معنای اعتقادی کفر او
صحیح بخاری | محمد بن اسماعیل بخاری | حدیث 3372، کتاب پیامبران | https://sunnah.com/bukhari/60/46 | توضیح صحیح نبوی دربارهٔ آرزوی حضرت لوط برای تکیه‌گاهی استوار
صحیح مسلم | مسلم بن حجاج | حدیث 151a، کتاب ایمان | https://sunnah.com/muslim:151a | نقل مستقل و معتبر از توضیح نبوی دربارهٔ حضرت لوط و تکیه‌گاه استوار
جامع البیان (تفسیر طبری) | محمد بن جریر طبری | مدخل‌های تفسیر Q 11:78 وQ 66:10؛ صفحه‌بندی در چاپ‌ها متفاوت است | https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/tabary/sura11-aya78.html ; https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/tabary/sura66-aya10.html | تفسیر سنی متقدم دربارهٔ «دختران من» و خیانت/کفر همسر
تفسیر القرآن العظیم | اسماعیل بن کثیر | مدخل‌های تفسیر Q 29:26، Q 11:80 وQ 66:10؛ صفحه‌بندی در چاپ‌ها متفاوت است | https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/katheer/sura29-aya26.html ; https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/katheer/sura11-aya80.html ; https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/katheer/sura66-aya10.html | نسب منسوب و رابطه با ابراهیم، تفسیر تکیه‌گاه استوار، روایات همسر
الجامع لأحکام القرآن (تفسیر قرطبی) | محمد بن احمد قرطبی | مدخل تفسیر Q 11:78؛ صفحه‌بندی در چاپ‌ها متفاوت است | https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/qortobi/sura11-aya78.html | تفسیرهای کلاسیک رقیب دربارهٔ «دختران من» را ثبت می‌کند و عدم قطعیت شمار فرزندان را نشان می‌دهد
اخلاق پیامبران، «اخلاق لوط» | محمد مهدی تاج لنگرودی؛ میزبانی‌شده در Al-Islam.org | فصل موضوعی؛ گردآوری جدید با گرایش امامی | https://al-islam.org/ur/ethics-prophets-mohammad-mehdi-taj-langaroodi/8-ethos-lot | بازتاب امامی و بررسی موضوعی مبتنی بر قرآن؛ برای کنار زدن شواهد اصلی به کار نرفته است
مقامات در فلسطین | پروندهٔ دولت فلسطین برای مرکز میراث جهانی یونسکو | مدخل فهرست آزمایشی 6952 | https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6952/ | سنت مهم مقام/مسجد نبی لوط در بنی‌نعیم را به‌عنوان آرامگاه منسوب/یادمان قبری تأیید می‌کند، نه دلیل تاریخی دفن
غار لوط | هیئت گردشگری اردن | پایگاه رسمی گردشگری دینی؛ صفحهٔ نهادی کنونی | https://biblical.visitjordan.com/en/BiblicalSite/62 | غار غور الصافی/صوغر را به‌عنوان سنتی جداگانه برای پناهگاه و محل زیارت باستان‌شناختی تأیید می‌کند، نه ادعای قبر
لوط و پیشنهاد او: سخنرانی ریاستی IQSA در 2016 | فرید اسحاق، مجلهٔ انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی | جلد 2 (2017)، انتشار برخط 2019؛ صفحهٔ DOI | https://lockwoodonlinejournals.com/index.php/jiqsa/article/view/299 | شاهد دانشگاهی جدید بر تداوم اهمیت تفسیری و بحث دربارهٔ روایت لوط؛ فقط برای تاریخ پذیرش
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشده‌ای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشده‌ای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر می‌شود.