تاریخ و سال تولد دقیق معلوم نیست. منابع نخستین او را نوجوان می‌خوانند، اما سن عددی مشخصی را ثابت نمی‌کنند.
قاسم بن حسن مجتبیٰ
PER-000071
اهل‌بیت
محتمل
فقط منطقه کلی معلوم
فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینه‌های دیگر
قاسم بن حسن علیه‌السلام فرزند امام حسن مجتبی و نوجوانی از خاندان پیامبر بود که در عاشورای سال ۶۱ هجری در کربلا همراه امام حسین علیه‌السلام به شهادت رسید. گزارش کهن حمید بن مسلم او را مشخص می‌کند، جوانی چهره‌اش را وصف می‌کند و از حمل پیکرش به دست امام حسین نزد دیگر شهیدان سخن می‌گوید. سال تولد و سن دقیق ثابت نیست، نام مادر اختلافی است و داستان مشهور ازدواج در عاشورا پشتوانه معتبر تاریخی نخستین ندارد.
در روز ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری در کربلا به شهادت رسید. نام مهاجم در منابع به صورت‌های عمر یا عمرو بن سعد یا سعید بن نفیل ازدی آمده است.
در شمار شهیدان هاشمی است که به‌صورت جمعی در پایین پای امام حسین علیه‌السلام در کربلا دفن شده‌اند. قبر فردی مستقل و قابل شناسایی برای او ثابت نیست.
زندگی‌نامه و معرفی تاریخی
قاسم بن حسن علیه‌السلام فرزند امام حسن بن علی و نوه امام علی و حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها بود. پرونده اداری موجود، امام حسن مجتبی را از پیش به‌عنوان پدر ثبت کرده است. فهرست‌های کهن شهدای کربلا و کتاب‌های مقتل، قاسم را در میان پسران امام حسن که همراه امام حسین کشته شدند می‌آورند. هویت او در روایت کربلا روشن است و با خطر جدی همانندی اشخاص روبه‌رو نیست.
نام مادر او به‌طور قطعی ثابت نیست. یک فهرست کهن شهیدان، مادرش را تنها ام‌ولد می‌خواند و نسب او را حفظ نمی‌کند. منابع متأخر نام رمله یا نفیله را آورده‌اند. چون این نسبت‌ها با یکدیگر ناسازگارند، هویت مادر نامعین می‌ماند و به یکی از نام‌های متأخر نسبت داده نمی‌شود.
منابع نخستین سال تولد یا سن عددی معینی را حفظ نکرده‌اند. آنها قاسم را نوجوانی توصیف می‌کنند که چهره‌اش مانند بخش آغازین ماه نو بود. در ادبیات زیارتی متأخر سن مشخصی شهرت یافته، ولی گزارش اولیه مورد استفاده در این پرونده آن عدد را نمی‌دهد. ازاین‌رو جوانی او ثبت شده، اما تاریخ‌گذاری ساختگی انجام نشده است.
گزارش حمید بن مسلم که از روایت کهن کربلا در کتاب الارشاد حفظ شده می‌گوید قاسم با شمشیر بیرون آمد و پیراهن، ازار و دو کفش داشت که بند یکی گسسته بود. مردی که نامش در روایت‌ها به صورت‌های عمر یا عمرو بن سعد یا سعید بن نفیل ازدی آمده، بر حمله اصرار کرد و با شمشیر بر سر او زد. قاسم بر زمین افتاد و عمویش امام حسین را صدا زد.
امام حسین شتابان رسید، به مهاجم ضربه زد و بر بالین برادرزاده ایستاد. گزارش اندوه امام و دشواری رسیدن پس از از دست رفتن فرصت نجات را حفظ کرده است. سپس امام حسین قاسم را در آغوش گرفت، در حالی که پاهای جوان بر زمین کشیده می‌شد، و او را کنار علی‌اکبر و دیگر شهیدان خاندان گذاشت. راوی در پایان پرسید این جوان کیست و پاسخ شنید که قاسم بن حسن بن علی است.
حافظه متأخر جزئیاتی مانند سن معین، اجازه‌نامه کتبی از امام حسن، شیرین‌تر بودن مرگ از عسل و ازدواج در روز عاشورا افزوده است. این گزارش‌ها از نظر قدمت و اعتبار یکسان نیستند. نقد تاریخی امامی معاصر به‌ویژه داستان ازدواج را به سبب فقدان متن معتبر تاریخی رد کرده است. پرونده مسئولانه شهادت ثابت را حفظ و آن را از گسترش زیارتی متأخر جدا می‌کند.
نام مادر او به‌طور قطعی ثابت نیست. یک فهرست کهن شهیدان، مادرش را تنها ام‌ولد می‌خواند و نسب او را حفظ نمی‌کند. منابع متأخر نام رمله یا نفیله را آورده‌اند. چون این نسبت‌ها با یکدیگر ناسازگارند، هویت مادر نامعین می‌ماند و به یکی از نام‌های متأخر نسبت داده نمی‌شود.
منابع نخستین سال تولد یا سن عددی معینی را حفظ نکرده‌اند. آنها قاسم را نوجوانی توصیف می‌کنند که چهره‌اش مانند بخش آغازین ماه نو بود. در ادبیات زیارتی متأخر سن مشخصی شهرت یافته، ولی گزارش اولیه مورد استفاده در این پرونده آن عدد را نمی‌دهد. ازاین‌رو جوانی او ثبت شده، اما تاریخ‌گذاری ساختگی انجام نشده است.
گزارش حمید بن مسلم که از روایت کهن کربلا در کتاب الارشاد حفظ شده می‌گوید قاسم با شمشیر بیرون آمد و پیراهن، ازار و دو کفش داشت که بند یکی گسسته بود. مردی که نامش در روایت‌ها به صورت‌های عمر یا عمرو بن سعد یا سعید بن نفیل ازدی آمده، بر حمله اصرار کرد و با شمشیر بر سر او زد. قاسم بر زمین افتاد و عمویش امام حسین را صدا زد.
امام حسین شتابان رسید، به مهاجم ضربه زد و بر بالین برادرزاده ایستاد. گزارش اندوه امام و دشواری رسیدن پس از از دست رفتن فرصت نجات را حفظ کرده است. سپس امام حسین قاسم را در آغوش گرفت، در حالی که پاهای جوان بر زمین کشیده می‌شد، و او را کنار علی‌اکبر و دیگر شهیدان خاندان گذاشت. راوی در پایان پرسید این جوان کیست و پاسخ شنید که قاسم بن حسن بن علی است.
حافظه متأخر جزئیاتی مانند سن معین، اجازه‌نامه کتبی از امام حسن، شیرین‌تر بودن مرگ از عسل و ازدواج در روز عاشورا افزوده است. این گزارش‌ها از نظر قدمت و اعتبار یکسان نیستند. نقد تاریخی امامی معاصر به‌ویژه داستان ازدواج را به سبب فقدان متن معتبر تاریخی رد کرده است. پرونده مسئولانه شهادت ثابت را حفظ و آن را از گسترش زیارتی متأخر جدا می‌کند.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت تاریخی قاسم علیه‌السلام در آن است که نوه جوان امام علی و فرزند امام حسن بود و در آخرین ایستادگی امام حسین در کربلا حضور داشت. شهادت او نشان می‌دهد که فاجعه کربلا نسل جوان خاندان نزدیک اهل بیت را نیز دربر گرفت و وفاداری خانوادگی در سخت‌ترین خطر به حضور و فداکاری تبدیل شد.
داستان او نمونه روشنی از ضرورت نقد منبع در یاد کربلاست. گزارش کهن، هویت، جوانی، ضربه مرگبار، فریاد برای عمو و حمل پیکر به دست امام حسین را محکم حفظ می‌کند. سن دقیق، نام مادر، گفت‌وگوهای مفصل و داستان ازدواج در درجات متفاوتی از اعتبار قرار دارند و نباید با یقین برابر عرضه شوند.
دفن او در سنت تاریخی با مدفن جمعی شهیدان هاشمی در پایین پای امام حسین در کربلا یاد می‌شود، نه با قبر فردی و مشخص. میراث ماندگار او بر گزارش نخستین شهادت، اندوه امام حسین و جداسازی صادقانه تاریخ ثابت از روایت زیارتی متأخر استوار است.
داستان او نمونه روشنی از ضرورت نقد منبع در یاد کربلاست. گزارش کهن، هویت، جوانی، ضربه مرگبار، فریاد برای عمو و حمل پیکر به دست امام حسین را محکم حفظ می‌کند. سن دقیق، نام مادر، گفت‌وگوهای مفصل و داستان ازدواج در درجات متفاوتی از اعتبار قرار دارند و نباید با یقین برابر عرضه شوند.
دفن او در سنت تاریخی با مدفن جمعی شهیدان هاشمی در پایین پای امام حسین در کربلا یاد می‌شود، نه با قبر فردی و مشخص. میراث ماندگار او بر گزارش نخستین شهادت، اندوه امام حسین و جداسازی صادقانه تاریخ ثابت از روایت زیارتی متأخر استوار است.
پیوندهای خانوادگی
👪 والدین
پدر
امام حسن مجتبیٰ
محتمل
منابع
Kitab al-Irshad / The Life of Imam Husayn | Shaykh al-Mufid; English translation by I. K. A. Howard | Karbala narrative, lines corresponding to the al-Qasim episode and collective burial | https://al-islam.org/imam-husayn-saviour-islam/life-imam-husayn | youthful appearance, broken sandal strap, fatal attack, call to Imam Husayn, body carried to the martyrs, martyr list and collective burialMaqatil al-Talibiyyin | Abu al-Faraj al-Isfahani | Printed entry page 92; displayed digital page 118 | https://shamela.ws/book/12404/114 | al-Qasim's place among the Talibid martyrs and early martyrological transmission
Tasmiyat man qutila ma'a al-Husayn | Al-Fudayl ibn al-Zubayr al-Asadi | Ahl al-Bayt martyr roster; pagination varies by edition | https://research.rafed.net/%D8%B9%D9%82%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D8%A9/731-%D9%83%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%81/3351-%D8%AA%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%91-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%AF%D9%87-%D9%88%D8%A5%D8%AE%D9%88%D8%AA%D9%87-%D9%88%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D9%87 | father, mother described only as umm walad, martyrdom and variant killer-name form
Rites of Remembrance for al-Husayn | Shaykh Muhammad Mahdi Shams al-Din | Historical-accuracy discussion; pagination varies by web edition | https://al-islam.org/revolution-imam-al-husayn-shaykh-muhammad-mahdi-shams-ad-din-al-amili/rites-remembrance-al-husayn | source-critical rejection of the Ashura wedding story and distinction between early history and later devotional expansion
Maqtal al-Husayn | Sayyid Abd al-Razzaq al-Muqarram | Campaign of the Family of Abu Talib, notes 9-11 | https://al-islam.org/maqtal-al-husayn-sayyid-abd-al-razzaq-al-muqarram/campaign-family-abu-talib | conflicting mother names, no-offspring report, and rejection of the alleged Ashura wedding
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشده‌ای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشده‌ای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر می‌شود.