عبدالوهاب فاروقی، معروف به سچل سرمست، رحمه‌الله

عبدالوهاب فاروقی، معروف به سچل سرمست رحمه‌الله، از بزرگ‌ترین شاعران صوفی و عارفان سند در اواخر دوره کلهورا و عصر تالپور بود. او در سال ۱۷۳۹م در درازا نزدیک رانی‌پور در ناحیه خیرپور کنونی به دنیا آمد. موتیلال جوتوانی پدرش را صلاح‌الدین فاروقی و عموی پدری‌اش را عبد الحق معرفی می‌کند. سچل یا سچو مشهورترین هویت شعری او شد و بعدها لقب شاعر هفت زبان نیز یافت. نسبت فاروقی در سنت تراجم استوار است، اما شجره‌های دور باید از خانواده نزدیک و مستند جدا نگه داشته شوند.

پدرش در کودکی او درگذشت و تربیتش بیشتر به خانواده، به ویژه عمویش خواجه عبد الحق، سپرده شد. جوتوانی و تراجم بعدی اتفاق دارند که عبد الحق هم استاد و هم مرشد روحانی او بود. پژوهش منتشرشده از سوی دولت سند، درازا را محیطی خانوادگی و صوفی معرفی می‌کند که آموزش قرآن، فرهنگ فارسی و تربیت معنوی را کنار هم داشت. ایرانیکا نیز می‌نویسد سچل در مدرسه محلی تحصیل کرد، عربی و فارسی آموخت و عمویش او را در راه تصوف تعلیم داد.

روایت درازی همچنین می‌گوید عبد الحق دختر خود را به عقد سچل درآورد؛ بنابراین پیر او هم‌زمان عمو و پدرزنش بود. گفته می‌شود همسر جوان حدود دو سال پس از ازدواج درگذشت و فرزندی نداشت و سچل دوباره ازدواج نکرد. این اطلاعات در زندگی‌نامه‌های خانوادگی و مناقبی رایج است، اما نام شخصی همسر در منابع قوی بررسی‌شده به روشنی ثابت نشد و نباید ساخته شود.

سچل به عنوان شاعر صوفی چندزبانه شهرت یافت. لقب شاعر هفت زبان او را با سندی، سرائیکی، فارسی، اردو، پنجابی، بلوچی و عربی پیوند می‌دهد، هرچند پژوهش دانشگاهی جدید بیشتر بر مجموعه‌های محفوظ سندی، سرائیکی، فارسی و اردو تمرکز دارد. شعر فارسی او شامل غزل، مثنوی و قالب‌های دیگر است و پژوهش دانشگاه سند تأثیر فریدالدین عطار، جلال‌الدین رومی و عبدالرحمن جامی را بررسی کرده است. دیوان آشکار و درد نامه از آثار مشهور فارسی او هستند.

اندیشه شعری او به شدت با سنت وحدت وجود پیوند دارد. مجله پژوهش زبان سندی حقیقت، زیبایی، عشق، سرمستی روحانی و تعالی را از عناصر مهم شعر او می‌داند. شعرش از هویت‌های ظاهری عبور می‌کند و به تجربه مستقیم وحدت و حقیقت می‌رسد. همین جسارت سبب شد دوستدارانش او را با منصور حلاج مقایسه کنند و منصور ثانی بنامند؛ این لقب بخشی از دریافت مناقبی است، نه مقام رسمی.

زبان شعری او از دانش اسلامی جدا نبود. مقاله علمی درباره اثر عربی در شعر سندی سچل، فراوانی واژگان عربی، تعابیر قرآنی و تصاویر دینی را نشان می‌دهد. ادبیات مکتب درازی نیز او را دارای آموزش دینی معرفی می‌کند. بنابراین ابیات تند او علیه ظاهربینی را نباید به سادگی ترک کامل شعائر دانست؛ محور سخنش اخلاص باطنی و حقیقت عشق بود.

از نظر ادبی نیز جایگاه بلند دارد. سنت نقدی بعدی استفاده او از کافی، بیت، غزل، مثنوی، سی‌حرفی و قالب‌های دیگر را برجسته می‌کند. شعر سندی و سرائیکی او به ویژه در موسیقی شفاهی و سماع زنده ماند، در حالی که فارسی او را به جهان گسترده عرفان فارسی پیوند داد. بدین ترتیب میان فرهنگ محلی سند و ادبیات اسلامی فارسی پلی مهم ساخت.

بحث مریدان و خلفا نیازمند احتیاط است. سنت درازی گروهی از پیروان مانند نانک یوسف و دیگران را نام می‌برد، در حالی که بیدل روهری پس از مرگ سچل مرثیه‌ای مشهور سرود و به شدت از سبک او اثر گرفت. هر شاعر متأثر را نباید بدون تصریح منبع مرید رسمی دانست. اما خانقاه و سجاده در درازا پس از او ادامه یافت و عرس سالانه همچنان اجتماع دینی، موسیقایی و ادبی است.

در سال‌های پایانی زندگی سچل سرمست اختلاف دربارهٔ سال میلادی وفات همچنان باقی است، اما درگذشت او در درازا و مدفن شناخته‌شده‌اش در همان‌جا بسیار مطمئن‌تر است. تداوم سنت آرامگاه درازی، عرس سالانه و اجرای پیوستهٔ شعر سندی و سرائیکی او میراث ادبی و معنوی‌اش را زنده نگه داشته است.