تاریخ دقیق تولد ابوعبیده در منابع نخستین با اطمینان حفظ نشده است. ذهبی او را مکی، قرشی و فهری میخواند و بدین ترتیب پیوند آغازین او با مکه و بنیالحارث بن فهر روشن است. گاهشماریهای متأخرِ رایج تولد او را تقریبا در حدود ۴۰ پیش از هجرت/۵۸۴ میلادی قرار میدهند، اما این یک بازسازی تقریبی است نه تاریخ قطعیِ گزارششده در منبع اولیه.
ابوعبیده عامر بن عبدالله بن جراح رضیاللهعنه
Abu Ubaydah's personal name was Amir, and his lineage is preserved as Amir ibn Abd Allah ibn al-Jarrah ibn Hilal ibn Uhayb ibn Dabbah ibn al-Harith ibn Fihr. He belonged to the Fihri branch of Quraysh, and his lineage meets that of the Prophet Muhammad at Fihr. His father was Abd Allah ibn al-Jarrah. His mother was Umayma bint Ghanm ibn Jabir; Tahdhib al-Kamal, transmitting Ibn Sa'd, preserves her name and states that she lived into the Islamic period and accepted Islam. Early genealogical material names Hind bint Jabir ibn Wahb as the mother of Abu Ubaydah's two sons, Yazid and Umayr. Later biographical summaries call her his wife; for that reason the structured spouse confidence is kept cautious rather than absolute. Yazid and Umayr are the two safely named biological sons, and the classical text states that Abu Ubaydah's line did not continue. No reliable complete source reviewed here supplied a named daughter, so no daughter count or name has been invented and no PER code has been created for any relative.
PER-001698
صحابی
تأییدشده
مکان منسوب
حوزه تاریخی مشترک
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
ابوعبیده عامر بن عبدالله بن جراح رضیاللهعنه از صحابه برجسته قریشیِ بنیالحارث بن فهر، از مسلمانان نخستین و از فرماندهان مورد اعتماد پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآلهوسلم بود. صحیح بخاری سخن پیامبر را حفظ کرده است که او را امین این امت خواند و همچنین او را برای نمایندگی مورد اعتماد نزد مردم نجران برگزید. او در بدر، احد و دیگر رویدادهای بزرگ دوران نبوی حضور داشت و فرمانده حدود سیصد نفر در لشکر معروف به جیش خبط بود.
پس از رحلت پیامبر، ابوعبیده در گفتوگوهای سقیفه حضور داشت و در روزگار ابوبکر و عمر از فرماندهان اصلی شام شد. او در سال ۱۸ هجری/۶۳۹ میلادی در طاعون عمواس درگذشت. گزارشهای کلاسیک محل وفات و سنت دفن او را در محدوده فحل، بیسان و غور اردن قرار میدهند، و امروز مسجد و مقام منسوب به او نزدیک دیر علا از سوی نهادهای رسمی اردن به عنوان مقام اصلی شناختهشده او معرفی میشود. اعتبار انتساب مکان کنونی به عنوان یک سنت زیارتی نیرومند است، اما اثبات پیوستگی باستانشناختی از قبر اصلی سده هفتم ادعایی جداگانه است.
دیدگاه تاریخیِ مشهور و نیرومند این است که ابوعبیده رضیاللهعنه در سال ۱۸ هجری/۶۳۹ میلادی در طاعون عمواس درگذشت و حدود پنجاهوهشت سال داشت. ذهبی سال ۱۸ هجری را نظر مشهور میآورد و در عین حال روایت کمطرفدار سال ۱۷ هجری را نیز حفظ میکند. ذهبی گزارشی نقل میکند که هنگام حرکت به سوی بیتالمقدس، پایان زندگی او نزدیک فحل در ناحیه بیسان فرا رسید. بنابراین طاعون عمواس علت تاریخیِ مطمئن مرگ اوست، در حالی که تعیین نقطه نهایی در قالب چند روایت نزدیک به هم در محدوده فحل و بیسانِ غور اردن حفظ شده است.
جغرافیای کلاسیک و کتابهای شرححال، سنت قبر را در محدودهای نسبتا فشرده از غور اردن قرار میدهند. ذهبی از فحل نزدیک بیسان یاد میکند و فتح المغیث روایتهایی را حفظ میکند که قبر را در بیسان یا در العادلیه نزدیک عمتا میدانند. این گزارشها به یک ناحیه گسترده اما مشترک در غور اشاره میکنند، هرچند نام دقیق مکان در همه روایتها یکسان نیست. تا دوره مملوکی سنت زیارت به روشنی وجود داشت. ابن کثیر در میان آثار سلطان ظاهر بیبرس مینویسد که او نزدیک عمتا بر قبر ابوعبیده مشهدی ساخت و برای آن وقف تعیین کرد. این گزارش شاهد نیرومندی برای یک سنت مقامی محلی در قرون میانه است که به سمت مکان کنونی میرسد، اما به تنهایی پیوستگی باستانشناختیِ بدون گسست با قبر اصلی سده هفتم را ثابت نمیکند. امروز وزارت فرهنگ اردن و سنت رسمی بازسازی مقامات صحابه، مسجد و مقام ابوعبیده نزدیک دیر علا در اغوار وسطی را به عنوان مکان اصلی منسوب به او به رسمیت میشناسند. منابع جغرافیایی جدید نیز جایگاه مجموعه کنونی را به طور مستقل و همسو ثبت میکنند؛ بنابراین مختصات ساختاری مربوط به همین مقام موجود است، نه ادعای اثبات باستانشناختی قبر اصلیِ آغازین.
زندگینامه و معرفی تاریخی
ابوعبیده عامر بن عبدالله بن جراح رضیاللهعنه صحابی قریشی از شاخه بنیحارث بن فهر بود. نام شخصی او عامر، کنیهاش ابوعبیده و شهرت خاندانش به جدش جراح بازمیگشت. ابنسعد و مزی مادر او را امیمه بنت غنم معرفی میکنند که عصر اسلام را درک کرد و مسلمان شد. همسرش هند بنت جابر بن وهب گزارش شده و دو پسر به نامهای یزید و عمیر برای او یاد شدهاند؛ منابع نسبشناسی کهن میگویند نسل او ادامه نیافت. کتابهای تراجم او را از پیشگامان اسلام در مکه، از ایمانآورندگان مرتبط با دعوت آغازین ابوبکر صدیق رضیاللهعنه و از مهاجرانی میدانند که در ساخت جامعه مدینه شرکت کردند. او در شمار ده تن بشارتیافته به بهشت نیز آمده، اما مشهورترین لقبش امین امت است.
او در بدر، اُحد و دیگر نبردهای بزرگ عصر پیامبر حضور داشت. گزارشی مشهور میگوید در بحران اُحد نزدیک پیامبر محمد صلیاللهعلیهوسلم پایدار ماند و دو حلقه کلاهخود را که در گونه پیامبر فرو رفته بود با دندان بیرون آورد و دو دندان پیشینش افتاد. حاکم سند این طریق را صحیح دانست، اما ذهبی راوی محوری آن، اسحاق بن یحیی بن طلحه، را بهشدت نقد کرد و از علی بن مدینی نیز تضعیف این روایت نقل شده است. بنابراین این رخداد بهعنوان گزارشی مشهور در سیره و زندگینامه حفظ میشود، نه روایتی بیاختلاف در رتبه صحیحین. اصل حضور او در بدر و اُحد، شجاعت و نزدیکیاش به پیامبر در منابع کهن استوارتر است.
مطمئنترین گواه درباره شخصیت او در صحیح بخاری و صحیح مسلم آمده است. پیامبر فرمود هر امتی امینی دارد و امین این امت ابوعبیده است. هنگامی که هیئت نجران نمایندهای مورد اعتماد خواست، پیامبر او را برگزید، با آنکه صحابه به آن مأموریت چشم داشتند. بنابراین عنوان امین امت صرفا لقب بزرگداشت متأخر نیست، بلکه گواه نبوی بر شایستگی او در آموزش، داوری، نمایندگی و امور عمومی است.
رهبری عملی او در سریه معروف به جیش خبط آشکار شد. پیامبر او را بر حدود سیصد نفر که به سوی ساحل رفتند فرمانده کرد. آذوقه تمام شد و ابوعبیده باقی غذا را جمع کرد و خرماها را منظم تقسیم نمود تا آن نیز پایان یافت. سپاه برگ درختان خورد و سپس از حیوان دریایی بزرگی که دریا به ساحل افکنده بود استفاده کرد و پیامبر پس از بازگشت، خوردن آن را تأیید فرمود. گزارش صحیح آرامش فرمانده در گرسنگی، توزیع عادلانه منابع و مراجعه به حکم شرعی پس از بحران را نشان میدهد.
پس از وفات پیامبر، ابوعبیده در گفتوگوی فوری سقیفه حاضر بود. صحیح بخاری نقل میکند که ابوبکر دست عمر و ابوعبیده را گرفت و پیشنهاد کرد مردم یکی از آن دو را انتخاب کنند. ابوعبیده برای خود قدرت نخواست و با ابوبکر بیعت کرد. این واقعه هم اعتماد بالای نخستین رهبران به او و هم خودداریاش از تبدیل اعتبار شخصی به رقابت سیاسی را آشکار میسازد. در انتقال خلافت نقش مهم داشت، هرچند خلیفه نشد.
در دوران ابوبکر و عمر از فرماندهان اصلی شام شد. ترتیب دقیق فرماندهیها و فتوح در تواریخ متفاوت است، اما طرح اصلی روشن است: ابوبکر او را با سپاه شام فرستاد، عمر بعدا فرماندهی کلی را به او سپرد و خالد بن ولید رضیاللهعنه در کوشش نظامی ادامه داد. نام او با تثبیت دمشق، فحل، حمص و مناطق دیگر و پیشروی به سوی بیتالمقدس پیوند دارد. شیوه فرماندهیاش آرام، مشورتی و دور از نمایش شخصی توصیف شده است.
کتابهای تراجم سادگی او پس از رسیدن به قدرت را بسیار یاد کردهاند. روایتهایی از دیدار عمر و مشاهده وسایل اندک خانهاش وجود دارد. سند و عبارت این حکایتها یکسان نیست، اما با تصویر کلی فرماندهی هماهنگ است که حکومت را به خاندان ثروتمند سیاسی تبدیل نکرد. اهمیت اداری او تنها در فتوحات نیست، بلکه در الگوی خدمت عمومی ساده، پاسخگویی و مهار نفس نیز دیده میشود.
در سال هجده هجری طاعون عمواس در شام و سرزمین اردن گسترش یافت. صحیح بخاری میگوید عمر به سرغ رسید و ابوعبیده و فرماندهان خبر وبا را دادند. عمر با مهاجران، انصار و بزرگان قریش مشورت کرد و تصمیم گرفت وارد منطقه آلوده نشود. ابوعبیده پرسید آیا از تقدیر خدا میگریزی، و عمر پاسخ داد از تقدیر خدا به تقدیر خدا میرویم. سپس عبدالرحمن بن عوف فرمان نبوی را نقل کرد که وارد سرزمین طاعون نشوید و اگر در آن هستید برای فرار خارج نشوید.
گزارشهای تاریخی میافزایند که عمر برای نجات او خواست ابوعبیده را فراخواند، ولی او نپذیرفت سپاه را در خطر بگذارد و خود خارج شود. در مستدرک پاسخ او آمده است که در میان یکی از لشکرهای مسلمانان است و خود را بر آنان ترجیح نمیدهد. روایتهای دیگر میگویند کوشید مردم را از زمین پست و ناسالم به جای بازتر ببرد، اما بیمار شد. همه این اخبار همدرجه روایت صحیح بخاری نیستند، ولی یاد مسئولیت و همبستگی او با نیروهایش را حفظ میکنند.
ابوعبیده رضیاللهعنه در سال هجده هجری در طاعون درگذشت و بنابر قول مشهور نزدیک پنجاهوهشت سال داشت. منابع میگویند معاذ بن جبل رضیاللهعنه بر او نماز گزارد و قبرش را به سرزمین اردن، غور بیسان، بیسان، عمتا یا عادلیه نزدیک عمتا پیوند میدهند. وزارت فرهنگ اردن مقام اصلی منسوب به او را در مجموعه مسجد ابوعبیده نزدیک دیر علا در اغوار وسطی به رسمیت میشناسد و در معرفی عمومی دیگری نیز بنا را آرامگاهی منسوب به این صحابی میخواند. بنابراین محل کنونی یک مقام فردی و اصلیِ رسمی شناختهشده است، اما پیوستگی مادی و باستانشناختی بیوقفه میان دفن سده هفتم و بنای امروز به طور مستقل اثبات نشده است. سنت مقام حفظ میشود، بیآنکه مختصات حدسی یا پیوستگی باستانشناختی قطعی ادعا شود.
او در بدر، اُحد و دیگر نبردهای بزرگ عصر پیامبر حضور داشت. گزارشی مشهور میگوید در بحران اُحد نزدیک پیامبر محمد صلیاللهعلیهوسلم پایدار ماند و دو حلقه کلاهخود را که در گونه پیامبر فرو رفته بود با دندان بیرون آورد و دو دندان پیشینش افتاد. حاکم سند این طریق را صحیح دانست، اما ذهبی راوی محوری آن، اسحاق بن یحیی بن طلحه، را بهشدت نقد کرد و از علی بن مدینی نیز تضعیف این روایت نقل شده است. بنابراین این رخداد بهعنوان گزارشی مشهور در سیره و زندگینامه حفظ میشود، نه روایتی بیاختلاف در رتبه صحیحین. اصل حضور او در بدر و اُحد، شجاعت و نزدیکیاش به پیامبر در منابع کهن استوارتر است.
مطمئنترین گواه درباره شخصیت او در صحیح بخاری و صحیح مسلم آمده است. پیامبر فرمود هر امتی امینی دارد و امین این امت ابوعبیده است. هنگامی که هیئت نجران نمایندهای مورد اعتماد خواست، پیامبر او را برگزید، با آنکه صحابه به آن مأموریت چشم داشتند. بنابراین عنوان امین امت صرفا لقب بزرگداشت متأخر نیست، بلکه گواه نبوی بر شایستگی او در آموزش، داوری، نمایندگی و امور عمومی است.
رهبری عملی او در سریه معروف به جیش خبط آشکار شد. پیامبر او را بر حدود سیصد نفر که به سوی ساحل رفتند فرمانده کرد. آذوقه تمام شد و ابوعبیده باقی غذا را جمع کرد و خرماها را منظم تقسیم نمود تا آن نیز پایان یافت. سپاه برگ درختان خورد و سپس از حیوان دریایی بزرگی که دریا به ساحل افکنده بود استفاده کرد و پیامبر پس از بازگشت، خوردن آن را تأیید فرمود. گزارش صحیح آرامش فرمانده در گرسنگی، توزیع عادلانه منابع و مراجعه به حکم شرعی پس از بحران را نشان میدهد.
پس از وفات پیامبر، ابوعبیده در گفتوگوی فوری سقیفه حاضر بود. صحیح بخاری نقل میکند که ابوبکر دست عمر و ابوعبیده را گرفت و پیشنهاد کرد مردم یکی از آن دو را انتخاب کنند. ابوعبیده برای خود قدرت نخواست و با ابوبکر بیعت کرد. این واقعه هم اعتماد بالای نخستین رهبران به او و هم خودداریاش از تبدیل اعتبار شخصی به رقابت سیاسی را آشکار میسازد. در انتقال خلافت نقش مهم داشت، هرچند خلیفه نشد.
در دوران ابوبکر و عمر از فرماندهان اصلی شام شد. ترتیب دقیق فرماندهیها و فتوح در تواریخ متفاوت است، اما طرح اصلی روشن است: ابوبکر او را با سپاه شام فرستاد، عمر بعدا فرماندهی کلی را به او سپرد و خالد بن ولید رضیاللهعنه در کوشش نظامی ادامه داد. نام او با تثبیت دمشق، فحل، حمص و مناطق دیگر و پیشروی به سوی بیتالمقدس پیوند دارد. شیوه فرماندهیاش آرام، مشورتی و دور از نمایش شخصی توصیف شده است.
کتابهای تراجم سادگی او پس از رسیدن به قدرت را بسیار یاد کردهاند. روایتهایی از دیدار عمر و مشاهده وسایل اندک خانهاش وجود دارد. سند و عبارت این حکایتها یکسان نیست، اما با تصویر کلی فرماندهی هماهنگ است که حکومت را به خاندان ثروتمند سیاسی تبدیل نکرد. اهمیت اداری او تنها در فتوحات نیست، بلکه در الگوی خدمت عمومی ساده، پاسخگویی و مهار نفس نیز دیده میشود.
در سال هجده هجری طاعون عمواس در شام و سرزمین اردن گسترش یافت. صحیح بخاری میگوید عمر به سرغ رسید و ابوعبیده و فرماندهان خبر وبا را دادند. عمر با مهاجران، انصار و بزرگان قریش مشورت کرد و تصمیم گرفت وارد منطقه آلوده نشود. ابوعبیده پرسید آیا از تقدیر خدا میگریزی، و عمر پاسخ داد از تقدیر خدا به تقدیر خدا میرویم. سپس عبدالرحمن بن عوف فرمان نبوی را نقل کرد که وارد سرزمین طاعون نشوید و اگر در آن هستید برای فرار خارج نشوید.
گزارشهای تاریخی میافزایند که عمر برای نجات او خواست ابوعبیده را فراخواند، ولی او نپذیرفت سپاه را در خطر بگذارد و خود خارج شود. در مستدرک پاسخ او آمده است که در میان یکی از لشکرهای مسلمانان است و خود را بر آنان ترجیح نمیدهد. روایتهای دیگر میگویند کوشید مردم را از زمین پست و ناسالم به جای بازتر ببرد، اما بیمار شد. همه این اخبار همدرجه روایت صحیح بخاری نیستند، ولی یاد مسئولیت و همبستگی او با نیروهایش را حفظ میکنند.
ابوعبیده رضیاللهعنه در سال هجده هجری در طاعون درگذشت و بنابر قول مشهور نزدیک پنجاهوهشت سال داشت. منابع میگویند معاذ بن جبل رضیاللهعنه بر او نماز گزارد و قبرش را به سرزمین اردن، غور بیسان، بیسان، عمتا یا عادلیه نزدیک عمتا پیوند میدهند. وزارت فرهنگ اردن مقام اصلی منسوب به او را در مجموعه مسجد ابوعبیده نزدیک دیر علا در اغوار وسطی به رسمیت میشناسد و در معرفی عمومی دیگری نیز بنا را آرامگاهی منسوب به این صحابی میخواند. بنابراین محل کنونی یک مقام فردی و اصلیِ رسمی شناختهشده است، اما پیوستگی مادی و باستانشناختی بیوقفه میان دفن سده هفتم و بنای امروز به طور مستقل اثبات نشده است. سنت مقام حفظ میشود، بیآنکه مختصات حدسی یا پیوستگی باستانشناختی قطعی ادعا شود.
اهمیت تاریخی و میراث
نخستین اهمیت تاریخی ابوعبیده رضیاللهعنه در گواهی نبوی به امانت اوست. عنوان امین امت در صحیحترین کتابهای حدیث ثبت شده و انتخاب او برای مأموریت نجران شکل عملی آن بود. این گواهی اخلاق فردی را با مسئولیت نهادی پیوند میدهد، زیرا آموزش، نمایندگی، فرماندهی و داوری به کسی سپرده شد که پیامبر اعتمادش را علنی اعلام کرد.
اهمیت دوم او رهبری در دو دوره سیاسی است. در زمان پیامبر فرماندهی کرد، در سقیفه از معتمدترین افراد بود و در عصر ابوبکر و عمر به یکی از رهبران اصلی شام تبدیل شد. جیش خبط مدیریت منابع در کمبود شدید را نشان میدهد و نبردهای شام گذار او از فرماندهی محدود به مسئولیت نظامی و اداری گسترده را آشکار میسازد.
بیماری پایانی او به زندگیاش ارزش پایدار در تاریخ همهگیری و اخلاق عمومی میدهد. مشورت سرغ در صحیح بخاری، مشاوره، محدودیت حرکت و ایمان به تقدیر را با اقدام عملی جمع میکند. خودداری او از نجات شخصی، چنانکه در گزارشهای تاریخی حفظ شده، نمونه همبستگی فرمانده با سربازان در خطر جمعی شد.
مقام نزدیک دیر علا نمود جغرافیایی برجستهای از یاد ابوعبیده رضیاللهعنه در اردن است. منابع کهن قبر را با اردن، غور بیسان و نواحی عمتا پیوند میدهند و نهادهای جدید اردنی مقام فردی و اصلی منسوب به او را به رسمیت میشناسند. دقت تاریخی این سنت رسمی و دیرینه را حفظ میکند، بیآنکه آن را با قبر اصلیِ اثباتشده از راه پیوستگی باستانشناختی یا مختصات حدسی یکسان بداند.
اهمیت دوم او رهبری در دو دوره سیاسی است. در زمان پیامبر فرماندهی کرد، در سقیفه از معتمدترین افراد بود و در عصر ابوبکر و عمر به یکی از رهبران اصلی شام تبدیل شد. جیش خبط مدیریت منابع در کمبود شدید را نشان میدهد و نبردهای شام گذار او از فرماندهی محدود به مسئولیت نظامی و اداری گسترده را آشکار میسازد.
بیماری پایانی او به زندگیاش ارزش پایدار در تاریخ همهگیری و اخلاق عمومی میدهد. مشورت سرغ در صحیح بخاری، مشاوره، محدودیت حرکت و ایمان به تقدیر را با اقدام عملی جمع میکند. خودداری او از نجات شخصی، چنانکه در گزارشهای تاریخی حفظ شده، نمونه همبستگی فرمانده با سربازان در خطر جمعی شد.
مقام نزدیک دیر علا نمود جغرافیایی برجستهای از یاد ابوعبیده رضیاللهعنه در اردن است. منابع کهن قبر را با اردن، غور بیسان و نواحی عمتا پیوند میدهند و نهادهای جدید اردنی مقام فردی و اصلی منسوب به او را به رسمیت میشناسند. دقت تاریخی این سنت رسمی و دیرینه را حفظ میکند، بیآنکه آن را با قبر اصلیِ اثباتشده از راه پیوستگی باستانشناختی یا مختصات حدسی یکسان بداند.
پیوندهای خانوادگی
منابع
Sahih al-Bukhari | Muhammad ibn Isma'il al-Bukhari | Hadith 3744 | https://sunnah.com/bukhari:3744 | لقب صحیح و حدیثی امین امتSahih al-Bukhari | Muhammad ibn Isma'il al-Bukhari | Hadith 7254 | https://sunnah.com/bukhari:7254 | انتخاب ابوعبیده به عنوان نماینده امین نزد مردم نجران
Sahih al-Bukhari | Muhammad ibn Isma'il al-Bukhari | Hadiths 4360-4362 | https://sunnah.com/bukhari:4360 | فرماندهی جیش خبط، تقسیم آذوقه و ماجرای جانور دریایی
Sahih al-Bukhari | Muhammad ibn Isma'il al-Bukhari | Hadith 5729 | https://sunnah.com/bukhari:5729 | مشورت سرغ درباره طاعون و دستور نبوی درباره وارد نشدن به سرزمین وبا یا فرار از آن
Sahih al-Bukhari | Muhammad ibn Isma'il al-Bukhari | Hadiths 3667-3668 and 6830 | https://sunnah.com/bukhari:3668 | گزارش سقیفه که ابوبکر نام عمر یا ابوعبیده را مطرح کرد
Tahdhib al-Kamal fi Asma al-Rijal | Yusuf al-Mizzi | Vol. 14, pp. 53-55 | https://www.islamweb.net/ar/library/content/1001/3301/ | نسب، مادر امیمه، پسران یزید و عمیر، مادر آنان هند و پایان یافتن نسل مستقیم
Siyar A'lam al-Nubala | Shams al-Din al-Dhahabi | Vol. 1, Abu Ubaydah entry, pp. 5-23 | https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/1/ | اسلام نخستین، فضایل، فرماندهی شام، مرگ در طاعون، سال ۱۸ هجری، سن حدود پنجاهوهشت و گزارش فحل و بیسان
Fath al-Mughith bi-Sharh Alfiyyat al-Hadith | Shams al-Din al-Sakhawi | Vol. 4, p. 329 | https://islamweb.net/ar/library/content/82/362/ | تاریخ وفات در سال ۱۸ هجری و روایتهای قبر در بیسان یا العادلیه نزدیک عمتا
Al-Bidaya wa al-Nihaya | Isma'il ibn Kathir | Baybars works section | https://johnshaqi.com/islam/history/ibn-kathir-bidaya/739 | ساخت مشهد بر قبر ابوعبیده نزدیک عمتا به فرمان ظاهر بیبرس و وقف آن
Jordan Ministry of Culture | Government of Jordan | Deir Alla official page | https://culture.gov.jo/AR/Pages/%D8%AF%D9%8A%D8%B1_%D8%B9%D9%84%D8%A7 | شناسایی رسمی مسجد و مقام کنونی در دیر علا و اغوار وسطی
Wikimedia Commons / Wikidata | Wikimedia contributors | Mosque of Abu Ubaidah Amer ibn al-Jarrah, Q124040244 | https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mosque_of_Abu_Ubaidah_Amer_ibn_al-Jarrah | شناسایی جغرافیایی مستقل مسجد و مقام کنونی و نقطه نقشه
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.