منابع کهن و کلاسیک اهل سنت گزارشهایی را حفظ کردهاند که علاء بن حضرمی رضیاللهعنه هنگام ورود به دریا یا عبور از آن خداوند را خواند. مصنف ابن ابیشیبه گزارشی زودهنگام با بخشی از دعای او دارد و روایتهای مفصلتر ابوهریره نزد طبرانی و ابونعیم میگویند علاء و سپاهش پس از دعا از آب گذشتند. در این نقلهای مفصل آمده است که آب تنها اندکی به پایین پای شتران رسید یا از آن فراتر نرفت. هستهٔ اولیهٔ دعا و عبور از دریا پشتوانهای قابل توجه دارد، اما جزئیات مربوط به سپاه و کمبودن تماس با آب بر طرقی با محدودیتهای مهم تکیه دارد؛ ازاینرو این واقعه با احتیاط درج میشود.
روایتهای مفصلتر، حضور سپاه را نیز به صحنه میافزایند. در طریق ابوهریره که طبرانی و ابونعیم آن را نقل کردهاند، علاء و همراهانش پس از دعا از آب عبور میکنند. همین طرق نکتهای چشمگیر دربارهٔ میزان تماس آب با آنان میافزایند؛ در یک نقل آمده است که آب از پایین پوشش پای شتران فراتر نرفت. در روایت گستردهتر لالکائی تعبیر قویتر است و گفته میشود نه پاها و نه سمها خیس شدند. این تعبیرها نباید در یک عبارت قطعی ادغام شوند، زیرا هر کدام به طریق خاص خود و درجهٔ همان سند وابسته است.
سطح اعتبار همهٔ این منابع یکسان نیست. مصنف ابن ابیشیبه کهنترین محل مستقیماً بررسیشده برای اصل دعا و عبور از دریاست. طریق مفصل ابوهریره در منابع کلاسیک جایگاه قابل توجهی دارد، اما هیثمی دربارهٔ یکی از راویان آن، ابراهیم بن معمر هروی، گفته است که او را نمیشناسد، هرچند باقی رجال را مورد اعتماد دانسته است. لالکائی روایت بسیار مفصلتری حفظ کرده که حتی از سپاهی چهار هزار نفری سخن میگوید، ولی در سند آن عدی بن فضل قرار دارد که محدثان او را متروک دانستهاند. پس نمیتوان همهٔ جزئیات متأخر را همسنگ هستهٔ اولیه شمرد.
بر این اساس، در بیان عمومی باید میان اصل خبر و جزئیات شگفتتر بعدی فرق گذاشت. شواهد از وجود یک گزارش کلاسیک پشتیبانی میکند که علاء هنگام عبور از دریا خداوند را خواند و طرق بعدی عبور سپاه او را نیز روایت میکنند. جزئیات مربوط به اندک خیسشدن یا خیسنشدن به همان طرق مفصل تعلق دارد و از حیث سند در حد گزارش نخستین نیست. بنابراین میتوان این واقعه را به عنوان روایتی معنادار از کرامت یک صحابی و اجابت دعا آورد، اما با درجهٔ اطمینان متوسط و با تصریح به محدودیتهای اسنادی.
نتیجه
منابع کلاسیک اهل سنت گزارش کردهاند که علاء بن حضرمی رضیاللهعنه هنگام عبور از دریا خداوند را خواند و طرق مفصلتر عبور شگفت سپاه او را نیز نقل میکنند. اصل خبر پشتوانهای قابل توجه دارد، ولی قویترین جزئیات مربوط به خیسنشدن بر طرق محدودتری تکیه دارد؛ بنابراین درج آن با اطمینان متوسط و احتیاط مناسب است.