تاریخ و محل دقیق تولد او ثبت نشده است. منابع کهن امامی او را نوبی میدانند و گزارشی منقول وی را با خاندان ماریه قبطیه یا خانواده گسترده او پیوند میدهد.
سبیکه
PER-000020
عضو خانواده
محتمل
محل دفن نامعلوم
فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
بانو سبیکه سلاماللهعلیها که با نام خیزران نیز شناخته میشود، همسر امام علی رضا علیهالسلام و مادر امام محمد جواد علیهالسلام و از نوبه بود. هسته مطمئن هویت تاریخی او عمدتا در منابع کهن و کلاسیک امامی حفظ شده است؛ این منابع او را امولد نوبی میخوانند و صورتهای گوناگون نامش را نقل میکنند. پیوند او با خاندان ماریه قبطیه و ستایش ویژه پاکیاش نیز با انتساب روشن، به عنوان گزارشهای منقول امامی عرضه شده است.
تاریخ و محل درگذشت او در منابع معتبر نخستین بهطور مطمئن ثبت نشده است.
محل دفن او در منابع معتبر نخستین مشخص نشده و هیچ زیارتگاه پیوندخورده یا داده مکانی را نباید دلیل قبر او دانست.
زندگینامه و معرفی تاریخی
بانو سبیکه سلاماللهعلیها در منابع بیشتر در ضمن زندگینامه فرزندش امام محمد جواد علیهالسلام دیده میشود. کلینی و مفید مادر او را امولدی به نام سبیکه و اهل نوبه معرفی کردهاند. آثار متأخر نامها و عنوانهای دیگری چون خیزران، درّه، ریحانه، سکینه و کنیه امالحسن را نیز حفظ کردهاند. چون این صورتها در کتابهای مختلف آمدهاند، محتاطانهتر است که آنها را گونههای تاریخی نام و لقب بدانیم، نه زنان جداگانه.
نسبت نوبی او را با جهان دره نیل در جنوب مصر پیوند میدهد، اما منابع باقیمانده زادگاه دقیق، نام پدر و مادر یا دوران کودکی او را ثبت نکردهاند. برخی گزارشهای امامی میگویند او از خاندان ماریه قبطیه، مادر ابراهیم فرزند پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم، یا از خانواده گسترده او بوده است. این پیوند در حافظه دینی اهمیت دارد، ولی متنهای موجود نسبنامهای کامل و قابل بررسی ارائه نمیکنند؛ ازاینرو آن را روایت نسبی منقول امامی میدانیم، نه شجرهای مستقل و قطعی.
در سنت حدیثی امامی گزارشی حفظ شده که امام موسی کاظم علیهالسلام به یزید بن سلیط خبر داد فرزندش علی رضا علیهالسلام صاحب پسری مبارک و امین خواهد شد و مادر آن کودک زنی منسوب به خاندان ماریه قبطیه است. در همان گزارش رساندن سلام به او پیش از ورودش به خانه امام رضا علیهالسلام نیز آمده است. این روایت احترام بلند او را در سنت امامی نشان میدهد، اما به عنوان گزارشی منقول عرضه میشود، نه سندی بیطرف برای همه جزئیات.
او همسر امام علی رضا علیهالسلام شد و در مدینه محمد بن علی، امام جواد علیهالسلام، را به دنیا آورد. منابع در سال ۱۹۵ قمری، برابر با ۸۱۰–۸۱۱ میلادی، همداستاناند، ولی درباره روز دقیق، تاریخهایی در رجب و رمضان نقل شده است. اهمیت تاریخی او از آن رو برجسته است که امام جواد فرزند شناختهشدهای بود که رشته امامی پس از امام رضا با او ادامه یافت و کمسنی او هنگام جانشینی، تولد و هویت مادرش را در زندگینامههای بعدی به موضوعی مهم تبدیل کرد.
گزارش عمومی از زندگی خود سبیکه محدود است. نویسندگان متأخر امامی او را پاک، عبادتپیشه و از زنان برگزیده روزگارش ستودهاند، اما مدرک مستقلی درباره فعالیت آموزشی، نوشتهها، منصب عمومی یا گاهشمار کامل زندگیاش باقی نمانده است. تاریخ و محل درگذشت و آرامگاه او نیز در منابع معتبر نخستین ثبت نشده است. پس یک پرونده مسئولانه جایگاه ثابت او در خاندان اهلبیت را پاس میدارد، میان هویت مطمئن و ستایش مناقبی متأخر فرق میگذارد و جزئیات ناشناخته را نمیسازد.
نسبت نوبی او را با جهان دره نیل در جنوب مصر پیوند میدهد، اما منابع باقیمانده زادگاه دقیق، نام پدر و مادر یا دوران کودکی او را ثبت نکردهاند. برخی گزارشهای امامی میگویند او از خاندان ماریه قبطیه، مادر ابراهیم فرزند پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم، یا از خانواده گسترده او بوده است. این پیوند در حافظه دینی اهمیت دارد، ولی متنهای موجود نسبنامهای کامل و قابل بررسی ارائه نمیکنند؛ ازاینرو آن را روایت نسبی منقول امامی میدانیم، نه شجرهای مستقل و قطعی.
در سنت حدیثی امامی گزارشی حفظ شده که امام موسی کاظم علیهالسلام به یزید بن سلیط خبر داد فرزندش علی رضا علیهالسلام صاحب پسری مبارک و امین خواهد شد و مادر آن کودک زنی منسوب به خاندان ماریه قبطیه است. در همان گزارش رساندن سلام به او پیش از ورودش به خانه امام رضا علیهالسلام نیز آمده است. این روایت احترام بلند او را در سنت امامی نشان میدهد، اما به عنوان گزارشی منقول عرضه میشود، نه سندی بیطرف برای همه جزئیات.
او همسر امام علی رضا علیهالسلام شد و در مدینه محمد بن علی، امام جواد علیهالسلام، را به دنیا آورد. منابع در سال ۱۹۵ قمری، برابر با ۸۱۰–۸۱۱ میلادی، همداستاناند، ولی درباره روز دقیق، تاریخهایی در رجب و رمضان نقل شده است. اهمیت تاریخی او از آن رو برجسته است که امام جواد فرزند شناختهشدهای بود که رشته امامی پس از امام رضا با او ادامه یافت و کمسنی او هنگام جانشینی، تولد و هویت مادرش را در زندگینامههای بعدی به موضوعی مهم تبدیل کرد.
گزارش عمومی از زندگی خود سبیکه محدود است. نویسندگان متأخر امامی او را پاک، عبادتپیشه و از زنان برگزیده روزگارش ستودهاند، اما مدرک مستقلی درباره فعالیت آموزشی، نوشتهها، منصب عمومی یا گاهشمار کامل زندگیاش باقی نمانده است. تاریخ و محل درگذشت و آرامگاه او نیز در منابع معتبر نخستین ثبت نشده است. پس یک پرونده مسئولانه جایگاه ثابت او در خاندان اهلبیت را پاس میدارد، میان هویت مطمئن و ستایش مناقبی متأخر فرق میگذارد و جزئیات ناشناخته را نمیسازد.
اهمیت تاریخی و میراث
سبیکه سلاماللهعلیها به عنوان مادر امام محمد جواد و زنی نوبیتبار در خانه امام علی رضا اهمیت تاریخی دارد. زندگینامه او بُعدی مهم از تاریخ اجتماعی اسلام نخستین را حفظ میکند: زنانی با ریشه آفریقایی و پیشینه بردگی میتوانستند اعضای مرکزی خاندان اهلبیت و مادران شخصیتهایی شوند که تاریخ دینی امامی بعدی را شکل دادند.
نامهای حفظشده سبیکه، خیزران، درّه، ریحانه و سکینه همچنین نشان میدهد هویت زنان در منابع قرون میانه چگونه با چند نام، لقب و نسبت منطقهای انتقال مییافت. درس پایدار این پرونده فهرستی ساختگی از رویدادها نیست، بلکه شناخت محتاطانه مادری است که هویت و نقش خانوادگیاش در سنت امامی با احترام فراوان حفظ شد، هرچند بسیاری از جزئیات زندگی شخصی او ثبت نشد.
نامهای حفظشده سبیکه، خیزران، درّه، ریحانه و سکینه همچنین نشان میدهد هویت زنان در منابع قرون میانه چگونه با چند نام، لقب و نسبت منطقهای انتقال مییافت. درس پایدار این پرونده فهرستی ساختگی از رویدادها نیست، بلکه شناخت محتاطانه مادری است که هویت و نقش خانوادگیاش در سنت امامی با احترام فراوان حفظ شد، هرچند بسیاری از جزئیات زندگی شخصی او ثبت نشد.
پیوندهای خانوادگی
🤝 همسران و پیوندهای ازدواج
امام علی رضا
محتمل
🌱 فرزندان
منابع
al-Kafi | Muhammad ibn Yaqub al-Kulayni | Vol. 1, p. 492 in a cited edition; succession report hadith 14, pagination varies by edition | https://ar.al-shia.org/%D8%A3%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF/ | Sabika the Nubian, Khayzuran name variant, reported association with Maria al-Qibtiyya's household, and the advance-greeting reportKitab al-Irshad | Muhammad ibn Muhammad al-Mufid | Mother of Abu Ja'far II entry; p. 316 in a cited edition, pagination varies | https://ar.al-shia.org/%D8%A3%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF/ | Classical Imami identification of al-Jawad's mother as Sabika and Nubian
Manaqib Aal Abi Talib | Ibn Shahr Ashub | Vol. 4, pp. 379 and 394 in cited editions | https://ar.al-shia.org/%D8%A3%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF/ | Durra, Khayzuran, Rayhana and Umm al-Hasan variants and birth-related reports
I'lam al-Wara / Kashf al-Ghumma transmission | al-Tabrisi / Ali ibn Isa al-Irbili | Biographical entry; pagination varies by edition | https://books.rafed.net/view/4277/page/369 | Name variants, Nubian origin and the disputed date of al-Jawad's birth
Encyclopaedia Iranica: Mohammad al-Jawad | Wilferd Madelung / Encyclopaedia Iranica | Online academic entry | https://www.iranicaonline.org/articles/mohammad-al-jawad/ | Academic confirmation of Sabika or Khayzuran, Nubian origin, reported Maria connection and source caution
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.