خدیجه بنت موسی کاظم

شناسه تاریخی اصلی خدیجه بنت موسی کاظم، دختر امام موسی بن جعفر کاظم بودن است. شیخ مفید در الارشاد نام خدیجه را صریحاً در فهرست سی و هفت پسر و دختر امام آورده است. دختران در این فهرست به چند ام ولد نسبت داده شده‌اند، اما مادر خدیجه به صورت جداگانه نام‌گذاری نشده است.

ابن شهرآشوب در مناقب آل ابی‌طالب شمار دیگری برای فرزندان موسی کاظم می‌دهد، ولی خدیجه باز هم در میان دختران حضور دارد. علی بن عیسی اربلی نیز در کشف الغمه فهرست مفید را نقل و نام او را درج کرده است. این نقل‌های مستقل برای نسبت پدری او پایه‌ای جدی در حد احتمال فراهم می‌کنند، هرچند اختلاف در شمار کل و برخی نام‌های فرزندان باقی است.

منابع کلاسیک مورد استفاده گزارش فردی قابل اعتمادی درباره همسر، فرزندان، استادان، شاگردان، روایت حدیث، سفرها یا منصب عمومی و علمی خدیجه ارائه نمی‌کنند. بنابراین اطلاعات نسبی موجود مادر و همسر بدون تغییر باقی ماند و ازدواج یا نسلی اثبات‌نشده افزوده نشد. اخبار دختران دیگر موسی کاظم یا زنان علوی دیگری که خدیجه نام داشتند نیز به او منتقل نشده است.

تاریخ و محل تولد او معلوم نیست. باید در زمان حیات موسی کاظم و پیش از سال ۱۸۳ هجری زاده شده باشد، اما زمان دقیق‌تری قابل اثبات نیست. سال، سن و چگونگی وفات او نیز در منابع معتبر کهن ثبت نشده است؛ ازاین‌رو او به مهاجرت، سفر یا رویداد سیاسی مشخصی منسوب نشده است.

سنتی محلی و متأخر زیارتگاهی در اغهم کوت سند را با نام بی‌بی ماهم به خدیجه بنت موسی کاظم نسبت می‌دهد و برخی گزارش‌های جدید سال ۱۷۰ هجری را برای وفات ذکر می‌کنند. این ادعا با فهرست‌های خانوادگی کهن، نسب‌نامه معتبر یا شاهد تاریخی هم‌زمان تأیید نمی‌شود. بنابراین مدفن او ناشناخته و زیارتگاه سند تنها مکان منسوب محلی طبقه‌بندی شده است. اهمیت مطمئن او دختر نام‌برده‌ای در خانواده بزرگ موسی کاظم است و زندگی‌نامه مسئولانه باید از حدود شواهد باقی‌مانده فراتر نرود.