بهجة الاسرار گزارشی مناقبی و متأخر را به مادر شیخ عبدالقادر گیلانی رحمة‌الله علیه، ام‌الخیر فاطمه رحمة‌الله علیها، نسبت می‌دهد که بر پایه آن او در دوران شیرخوارگی روزهای رمضان شیر نمی‌خورد. همان روایت می‌گوید در روزی که هلال پنهان بود و مردم درباره آغاز رمضان تردید داشتند، شیر نخوردن او در روز به عنوان نشانه‌ای محلی در نظر گرفته شد و سپس آن روز از رمضان شناخته شد. این ماجرا در اینجا به عنوان روایت مناقبی قادری نقل می‌شود، نه یک گزارش تاریخی آغازین که به طور مستقل اثبات شده باشد.
بهجة الاسرار روایتی مناقبی و متأخر درباره دوران شیرخوارگی شیخ عبدالقادر گیلانی رحمة‌الله علیه حفظ کرده است. این گزارش به مادر او، ام‌الخیر فاطمه رحمة‌الله علیها، نسبت داده می‌شود و می‌گوید هنگامی که هنوز شیرخوار بود، در روزهای رمضان حالتی غیرعادی دیده می‌شد: در ساعات روز شیر نمی‌خورد و با فرارسیدن شب دوباره شیر می‌نوشید.
بر پایه روایت، این حالت برای خانواده با ساعت‌های روزه در ماه رمضان پیوند پیدا کرد. صحنه اصلی داستان در روزی رخ می‌دهد که هلال به روشنی دیده نشد و مردم نمی‌دانستند ماه رمضان آغاز شده است یا نه. در همان حالِ تردید، کودک را در روز دیدند و او باز هم شیر نخورد.
گزارش می‌گوید کسانی که پیرامون خانواده بودند این رفتار را نشانه‌ای برای رمضان دانستند. سپس در روایت آمده است که آن روز بعدها از روزهای رمضان شناخته شد. به همین سبب، در حافظه مناقبی قادری این ماجرا به عنوان نشانه‌ای غیرعادی و رمضانی از سال‌های نخست زندگی شیخ عبدالقادر گیلانی رحمة‌الله علیه باقی ماند.
ترتیب داستان ساده است: مادر می‌گوید کودک در روزهای رمضان شیر نمی‌خورد؛ سپس روزی می‌رسد که هلال پنهان است و درباره آغاز ماه تردید پدید می‌آید؛ همان خودداری از شیر خوردن در روز دوباره دیده می‌شود؛ و مردم محل آن را نشانه‌ای برای آغاز رمضان می‌فهمند. برای روشن شدن ماجرا نیازی به افزودن جزئیات تازه نیست.
ماهیت منبع نیز باید در بیان عمومی حفظ شود. بهجة الاسرار از آثار متأخر مناقبی است و این گزارش شیرخوارگی در آن به صورت روایتی عبادی و منقول، منسوب به ام‌الخیر فاطمه رحمة‌الله علیها، باقی مانده است. از این رو نباید آن را چنان نقل کرد که گویی گزارشی هم‌زمان با واقعه یا حدیثی صحیح و مستقل است.
با رعایت همین حد، این روایت همچنان بخشی به‌یادماندنی از سنت مناقبی قادری است: کودکی که بر پایه نقل، در روز رمضان شیر نمی‌خورد و در روزی که هلال آشکار نبود، همین رفتار نزد مردم محل نشانه‌ای برای آغاز ماه دانسته شد.
بر پایه روایت، این حالت برای خانواده با ساعت‌های روزه در ماه رمضان پیوند پیدا کرد. صحنه اصلی داستان در روزی رخ می‌دهد که هلال به روشنی دیده نشد و مردم نمی‌دانستند ماه رمضان آغاز شده است یا نه. در همان حالِ تردید، کودک را در روز دیدند و او باز هم شیر نخورد.
گزارش می‌گوید کسانی که پیرامون خانواده بودند این رفتار را نشانه‌ای برای رمضان دانستند. سپس در روایت آمده است که آن روز بعدها از روزهای رمضان شناخته شد. به همین سبب، در حافظه مناقبی قادری این ماجرا به عنوان نشانه‌ای غیرعادی و رمضانی از سال‌های نخست زندگی شیخ عبدالقادر گیلانی رحمة‌الله علیه باقی ماند.
ترتیب داستان ساده است: مادر می‌گوید کودک در روزهای رمضان شیر نمی‌خورد؛ سپس روزی می‌رسد که هلال پنهان است و درباره آغاز ماه تردید پدید می‌آید؛ همان خودداری از شیر خوردن در روز دوباره دیده می‌شود؛ و مردم محل آن را نشانه‌ای برای آغاز رمضان می‌فهمند. برای روشن شدن ماجرا نیازی به افزودن جزئیات تازه نیست.
ماهیت منبع نیز باید در بیان عمومی حفظ شود. بهجة الاسرار از آثار متأخر مناقبی است و این گزارش شیرخوارگی در آن به صورت روایتی عبادی و منقول، منسوب به ام‌الخیر فاطمه رحمة‌الله علیها، باقی مانده است. از این رو نباید آن را چنان نقل کرد که گویی گزارشی هم‌زمان با واقعه یا حدیثی صحیح و مستقل است.
با رعایت همین حد، این روایت همچنان بخشی به‌یادماندنی از سنت مناقبی قادری است: کودکی که بر پایه نقل، در روز رمضان شیر نمی‌خورد و در روزی که هلال آشکار نبود، همین رفتار نزد مردم محل نشانه‌ای برای آغاز ماه دانسته شد.
نتیجه
روایت منقول، شیر نخوردن شیخ عبدالقادر گیلانی رحمة‌الله علیه در روزهای رمضانِ دوران شیرخوارگی و تلقی همین رفتار به عنوان نشانه‌ای محلی در روزی با هلال پنهان را یاد می‌کند.
منابع
Bahjat al-Asrar wa Ma‘din al-Anwar, p.116; later reproduced chain: Abu Ali Ishaq al-Hamadani <- Muhammad b. Abd al-Latif al-Suhrawardi <- Ahmad b. As‘ad al-Muqri <- Abu Sa‘d Abd Allah b. Sulayman b. Ja‘ran and Umm Ahmad al-Jiliyya, reporting repeated statements of Umm al-Khayr Fatima.
Ibn Rajab, Dhayl Tabaqat al-Hanabila, 2/194–195: source-level warning concerning al-Shattanufi’s Bahjat al-Asrar and reliance on its reports unless known independently.
Ibn Hajar, al-Durar al-Kamina, biography of al-Shattanufi: the book contained unusual narratives and people criticized many of its stories and isnads.