بدهی سنگین جابر، دعای پیامبر ﷺ و خرمایی که کم نمی‌شد

داستان پس از نبرد احد در خانه‌ای آغاز می‌شود که هم‌زمان با اندوه، مسئولیت و بدهی روبه‌رو بود. پدر جابر بن عبدالله رضی‌الله‌عنه شهید شده بود و شش دختر و بدهی فراوان بر جای گذاشته بود. وقتی زمان برداشت خرما رسید، جابر با مسئله‌ای سخت روبه‌رو شد: محصول نخل‌ها به ظاهر توان پرداخت همه بدهی‌ها را نداشت. در یکی از روایت‌های صحیح، او می‌گوید حتی محصول چند سال نیز برای این بدهی کافی به نظر نمی‌رسید.

جابر نخست راه‌های معمول را آزمود. از طلبکاران خواست محصول باغ را بپذیرند یا بخشی از طلب را کاهش دهند، اما آنان نپذیرفتند و حق کامل خود را خواستند. جابر که می‌خواست امانت و بدهی پدر شهیدش را ادا کند، نزد پیامبر ﷺ رفت و از او کمک خواست.

پیامبر ﷺ حق طلبکاران را کنار نگذاشت. به جابر دستور داد انواع خرما را جدا کند و هر نوع را در توده‌ای مستقل قرار دهد. سپس به باغ آمد. روایت‌های صحیح با تعبیرهای مختلف اما هماهنگ می‌گویند که پیامبر در میان نخل‌ها یا پیرامون توده‌های خرما حرکت کرد و از خدا برای میوه‌ها برکت خواست. در یک روایت سه بار پیرامون بزرگ‌ترین توده گردش کرد و بر آن نشست؛ در روایتی دیگر ابوبکر و عمر رضی‌الله‌عنهما نیز همراه او بودند.

سپس طلبکاران فراخوانده شدند و خرما پیمانه شد تا هر یک حق خود را کامل دریافت کند.

برای جابر همین پایان نیز کافی بود. او در صحیح بخاری سوگند می‌خورد که اگر خدا فقط بدهی پدرش را ادا می‌کرد و حتی یک خرما برای خواهرانش باقی نمی‌ماند، باز هم راضی بود. اما نتیجه بسیار فراتر رفت. روایت‌های صحیح باقی‌مانده را به شکل‌های گوناگون بیان می‌کنند: در یک طریق به اندازه آنچه پرداخت شده بود باقی ماند؛ در دیگری توده‌ها چنان دیده می‌شدند که گویی کم نشده‌اند؛ روایتی از سیزده وسق باقی‌مانده سخن می‌گوید؛ و روایتی دیگر می‌گوید برای خانواده نیز خرما ماند.

پایان ماجرا نیز دلنشین است. جابر هنگام غروب نتیجه را به پیامبر ﷺ خبر داد. پیامبر لبخند زد و فرمود ابوبکر و عمر را نیز آگاه کند. وقتی جابر خبر را رساند، آن دو گفتند پس از دیدن کاری که رسول خدا ﷺ انجام داد، انتظار داشتند خدا در محصول برکت قرار دهد.

بخاری یکی از روایت‌های اصلی این واقعه را در باب نشانه‌های نبوت آورده است. بنابراین معجزه تنها پرداخت یک بدهی نیست؛ بلکه کفایت خارق‌العاده‌ای است که پس از دعای پیامبر ﷺ پدیدار شد: حق همه طلبکاران ادا شد، خانواده بی‌نصیب نماند و خرمای قابل توجهی همچنان باقی بود.