روایت بازگشت خورشید پس از دعای پیامبر ﷺ برای علی رضی‌الله‌عنه

اسماء بنت عمیس رضی‌الله‌عنها روایتی غیرعادی درباره پیامبر محمد ﷺ و علی بن ابی‌طالب رضی‌الله‌عنه نقل می‌کند. در نخستین طریق که طحاوی آورده است، وحی بر پیامبر ﷺ نازل می‌شد و سر ایشان در دامان علی بود. علی هنوز نماز عصر را نخوانده بود و در همین حال خورشید غروب کرد. هنگامی که پیامبر ﷺ از او پرسید آیا نماز عصر را خوانده است، پاسخ داد که نخوانده است. سپس پیامبر ﷺ رو به الله متعال دعا کرد، از اطاعت علی از الله و رسولش یاد نمود و خواست خورشید برای او بازگردانده شود. اسماء می‌گوید خورشید را در حال غروب دیده بود و پس از غروب دوباره آن را در حال طلوع مشاهده کرد.

طحاوی طریق دوم را نیز حفظ کرده که فضای واقعه را با جزئیات بیشتری بیان می‌کند. این روایت ماجرا را در صهباء و در پیوند با روزگار خیبر قرار می‌دهد. در آن، پیامبر ﷺ نماز عصر را خوانده بود و بعد سر خود را در دامان علی گذاشت تا خورشید غروب کرد. سپس دعا فرمود که روشنایی خورشید برای علی بازگردانده شود. بنا بر گزارش اسماء، نور خورشید دوباره بر کوه‌ها و زمین افتاد، علی برخاست، وضو گرفت و نماز عصر را خواند و پس از آن خورشید بار دیگر غروب کرد. هسته مشترک دو طریق روشن است: نماز عصر علی پیش از غروب انجام نشده بود، پیامبر ﷺ دعا کرد و سپس ظاهر شدن دوباره خورشید گزارش شد تا نماز ادا شود.

طحاوی تنها ناقل این گزارش نبود، بلکه آن را از نشانه‌های نبوت شمرد و سخن احمد بن صالح را نقل کرد که اهل علم نباید از حفظ حدیث اسماء غفلت کنند. قاضی عیاض نیز درباره دو روایت نوشت که ثابت‌اند و راویانشان ثقه هستند. ابن العراقی سند یکی از طرق اسماء را حسن دانست و سیوطی نیز درباره طرق اسماء و ابو هریره نوشت که هر دو اسناد حسن دارند.

ابن حجر عسقلانی در فتح الباری تصریح کرد که ابن الجوزی و ابن تیمیه در موضوع دانستن آن خطا کرده‌اند. بنابراین درست نیست این روایت صرفاً بی‌اصل یا سست معرفی شود. با این حال برخی ناقدان، از جمله ابن کثیر، به اسناد آن اعتراض کرده‌اند. عرضه منصفانه آن است که داستان به عنوان گزارشی مشهور و کلاسیک با پشتیبانی معتبر نزد چند تن از محدثان بزرگ اهل سنت بیان شود و اختلاف نهایی تنها به اختصار یاد گردد.