تاریخ و محل تولد او در منابع بررسیشده بهطور مطمئن ثبت نشده است.
معاویه بن مروان
PER-000184
عضو خانواده
تأییدشده
محل دفن نامعلوم
حوزه تاریخی مشترک
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
معاویه بن مروان بن حکم، با کنیه ابومغیره، شاهزادهای اموی و برادر تنی خلیفه عبدالملک بن مروان بود. «نسب قریش» مصعب زبیری، ص 45، و «جمهرة انساب العرب» ابن حزم، ص 87، ازدواج او با رمله بنت علی بن ابیطالب را پس از شوهر نخست او ابوالهیاج بهصراحت حفظ کردهاند و کتاب امامی متأخر «احقاق الحق» نیز همین نسبت را نقل میکند. در یک گزارش نسبی جداگانه، زینب بنت الحسن بن الحسن بن علی مادر پسرش ولید معرفی شده است؛ او نباید با رمله بنت علی یا با شخصی فرضی به نام «رمله بنت حسن» خلط شود. جزئیات معتبر تولد، وفات و محل دفن معاویه شناخته نیست.
تاریخ، محل و چگونگی وفات او بهطور مطمئن ثبت نشده است.
محل دفن او ناشناخته است و هیچ قبر یا زیارتگاه معینی از نظر تاریخی برای او ثابت نیست.
زندگینامه و معرفی تاریخی
معاویه بن مروان به شاخه مروانی خاندان اموی تعلق داشت. ابن سعد مروان بن حکم را پدر و عایشه بنت معاویه بن مغیره را مادر او معرفی میکند و عبدالملک و معاویه را فرزندان یک مادر میداند. ابن عساکر نیز او را برادر تنی عبدالملک میخواند، کنیه ابومغیره را ثبت میکند و از خانهای برای او در دمشق یاد میکند.
هویت او باید از چند اموی همنام، بهویژه معاویه بن مروان بن عبدالملک و نسلهای بعدی با نام مشابه، جدا شود. زنجیره روشن در منابع کلاسیک معاویه بن مروان بن حکم بن ابیالعاص است و برادری تنی با عبدالملک نیز شناسهای تکمیلی فراهم میکند.
استوارترین رویداد شخصی باقیمانده از او ازدواج با رمله بنت علی بن ابیطالب است. کتاب کهن نسبی سنی «نسب قریش» اثر مصعب بن عبدالله زبیری، ص 45، صریحا میگوید رمله نخست همسر ابوالهیاج عبدالله بن ابیسفیان بن حارث بن عبدالمطلب بود و پس از او معاویه بن مروان با وی ازدواج کرد. ابن حزم در «جمهرة انساب العرب»، ص 87، همین ترتیب را بهصراحت تکرار میکند. در منابع امامی، شیخ مفید در «الإرشاد»، جلد 1، ص 354، رمله را از دختران امام علی میشمارد و مادرش را ام سعید بنت عروه ثقفی معرفی میکند، اما در همان بخش نام شوهر او را نمیآورد. کتاب امامی متأخر «احقاق الحق و ازهاق الباطل»، جلد 32، ص 685، ازدواج رمله با معاویه بن مروان پس از ابوالهیاج را صریحا نقل میکند. بنابراین ازدواج با رمله بنت علی تنها به یک جریان مذهبی محدود نیست؛ در نسبنگاری کهن سنی ثبت شده و در منابع امامی متأخر نیز نقل شده است.
در همینجا یک خلط مهم اسمی نیز روشن میشود. در برخی نوشتههای جدید، زنی با نام «رمله بنت حسن» همسر معاویه و مادر ولید معرفی شده، اما این نام با این صورت در متنهای نسبی کهن بررسیشده یافت نشد. ابن حزم در «جمهرة انساب العرب»، ص 91 و108، شش پسر معاویه بن مروان را مغیره، عبدالملک، بشر، محمد، خالد و ولید مینامد و صریحا مادر ولید را «زینب بنت الحسن بن الحسن بن علی بن ابیطالب» معرفی میکند. در نوشته دیگری از ابن حزم درباره مصاهرتهای اموی و هاشمی، ترتیب روشنتر است: زینب نخست همسر ولید بن عبدالملک بود؛ پس از طلاق، عموی او معاویه بن مروان با زینب ازدواج کرد و ولید از او زاده شد. بنابراین رمله بنت علی و زینب بنت الحسن بن الحسن دو زن علوی متفاوتاند و ترکیب این دو نسبت در شخصی با نام «رمله بنت حسن» پشتوانه این متون را ندارد. بااینحال درباره هویت سیاسی متأخر ولید نیز باید احتیاط کرد: ابن عساکر در «تاریخ دمشق»، جلد 63، ص 296، چند صورت برای نسب والی دمشق در پایان دوره اموی نقل میکند و «ولید بن معاویه بن مروان بن عبدالملک» را استوارتر میداند؛ درباره مادر نیز هم ام ولد بربری و هم، به صورت قول دیگر، زینب بنت الحسن بن الحسن را نقل میکند. بنابراین گزارش نسبی ابن حزم حفظ میشود، اما تمام زندگی سیاسی والی متأخر دمشق بدون بیان این اختلاف نسب به پسر همین معاویه منتقل نمیشود.
درباره نقش سیاسی و اداری خود معاویه بن مروان اطلاعات بسیار محدود است. ابن عساکر در «تاریخ دمشق»، جلد 59، ص 276، او را ابومغیره و برادر تنی عبدالملک بن مروان معرفی میکند و خانه او را در بازار بزرگ دمشق یاد میکند. این گزارش حضور او در دمشق و جایگاه نزدیک خانوادگیاش در نسل نخست حاکم مروانی را ثابت میکند، اما در منابع معتبر بررسیشده هیچ فرمانروایی مشخص، فرماندهی نظامی یا منصب رسمی اداری برای او اثبات نشد. بنابراین این ادعا که او حتما در دوران پدرش مروان یا برادرش عبدالملک منصب معین درباری یا اداری داشته، فراتر از شواهد موجود است. حکایتهای منفی برخی کتابهای ادبی نیز جایگزین ارزیابی تاریخی مطمئن از تمام شخصیت یا توانایی او نیستند؛ درستتر است پرونده در محدوده نسب ثابت، مصاهرتهای مستند و اطلاعات محدود دمشقی باقی بماند.
هویت او باید از چند اموی همنام، بهویژه معاویه بن مروان بن عبدالملک و نسلهای بعدی با نام مشابه، جدا شود. زنجیره روشن در منابع کلاسیک معاویه بن مروان بن حکم بن ابیالعاص است و برادری تنی با عبدالملک نیز شناسهای تکمیلی فراهم میکند.
استوارترین رویداد شخصی باقیمانده از او ازدواج با رمله بنت علی بن ابیطالب است. کتاب کهن نسبی سنی «نسب قریش» اثر مصعب بن عبدالله زبیری، ص 45، صریحا میگوید رمله نخست همسر ابوالهیاج عبدالله بن ابیسفیان بن حارث بن عبدالمطلب بود و پس از او معاویه بن مروان با وی ازدواج کرد. ابن حزم در «جمهرة انساب العرب»، ص 87، همین ترتیب را بهصراحت تکرار میکند. در منابع امامی، شیخ مفید در «الإرشاد»، جلد 1، ص 354، رمله را از دختران امام علی میشمارد و مادرش را ام سعید بنت عروه ثقفی معرفی میکند، اما در همان بخش نام شوهر او را نمیآورد. کتاب امامی متأخر «احقاق الحق و ازهاق الباطل»، جلد 32، ص 685، ازدواج رمله با معاویه بن مروان پس از ابوالهیاج را صریحا نقل میکند. بنابراین ازدواج با رمله بنت علی تنها به یک جریان مذهبی محدود نیست؛ در نسبنگاری کهن سنی ثبت شده و در منابع امامی متأخر نیز نقل شده است.
در همینجا یک خلط مهم اسمی نیز روشن میشود. در برخی نوشتههای جدید، زنی با نام «رمله بنت حسن» همسر معاویه و مادر ولید معرفی شده، اما این نام با این صورت در متنهای نسبی کهن بررسیشده یافت نشد. ابن حزم در «جمهرة انساب العرب»، ص 91 و108، شش پسر معاویه بن مروان را مغیره، عبدالملک، بشر، محمد، خالد و ولید مینامد و صریحا مادر ولید را «زینب بنت الحسن بن الحسن بن علی بن ابیطالب» معرفی میکند. در نوشته دیگری از ابن حزم درباره مصاهرتهای اموی و هاشمی، ترتیب روشنتر است: زینب نخست همسر ولید بن عبدالملک بود؛ پس از طلاق، عموی او معاویه بن مروان با زینب ازدواج کرد و ولید از او زاده شد. بنابراین رمله بنت علی و زینب بنت الحسن بن الحسن دو زن علوی متفاوتاند و ترکیب این دو نسبت در شخصی با نام «رمله بنت حسن» پشتوانه این متون را ندارد. بااینحال درباره هویت سیاسی متأخر ولید نیز باید احتیاط کرد: ابن عساکر در «تاریخ دمشق»، جلد 63، ص 296، چند صورت برای نسب والی دمشق در پایان دوره اموی نقل میکند و «ولید بن معاویه بن مروان بن عبدالملک» را استوارتر میداند؛ درباره مادر نیز هم ام ولد بربری و هم، به صورت قول دیگر، زینب بنت الحسن بن الحسن را نقل میکند. بنابراین گزارش نسبی ابن حزم حفظ میشود، اما تمام زندگی سیاسی والی متأخر دمشق بدون بیان این اختلاف نسب به پسر همین معاویه منتقل نمیشود.
درباره نقش سیاسی و اداری خود معاویه بن مروان اطلاعات بسیار محدود است. ابن عساکر در «تاریخ دمشق»، جلد 59، ص 276، او را ابومغیره و برادر تنی عبدالملک بن مروان معرفی میکند و خانه او را در بازار بزرگ دمشق یاد میکند. این گزارش حضور او در دمشق و جایگاه نزدیک خانوادگیاش در نسل نخست حاکم مروانی را ثابت میکند، اما در منابع معتبر بررسیشده هیچ فرمانروایی مشخص، فرماندهی نظامی یا منصب رسمی اداری برای او اثبات نشد. بنابراین این ادعا که او حتما در دوران پدرش مروان یا برادرش عبدالملک منصب معین درباری یا اداری داشته، فراتر از شواهد موجود است. حکایتهای منفی برخی کتابهای ادبی نیز جایگزین ارزیابی تاریخی مطمئن از تمام شخصیت یا توانایی او نیستند؛ درستتر است پرونده در محدوده نسب ثابت، مصاهرتهای مستند و اطلاعات محدود دمشقی باقی بماند.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت تاریخی معاویه بن مروان بیش از آنکه به فرمانروایی اثباتشدهای مربوط باشد، به جایگاه او در نسل نخست مروانی و شبکه نسبی اموی بازمیگردد. ابن سعد و ابن عساکر او را فرزند مروان بن حکم و عایشه بنت معاویه بن مغیره و برادر تنی عبدالملک بن مروان حفظ کردهاند. همین هویت روشن ایجاب میکند که او از معاویه بن مروان بن عبدالملک و دیگر همنامان نسلهای بعد جدا نگه داشته شود.
مصاهرتهای علوی او مهمترین بخش روشنگر این زندگینامه کوتاه است. «نسب قریش» ص 45 و ابن حزم ص 87 بر ازدواج او با رمله بنت علی توافق دارند؛ شیخ مفید هویت رمله را به عنوان دختر امام علی حفظ میکند و «احقاق الحق» امامی متأخر نیز همین ازدواج با معاویه را نقل میکند. جدا از آن، ابن حزم زینب بنت الحسن بن الحسن را همسر معاویه و مادر ولید معرفی میکند. بنابراین رمله بنت علی و زینب بنت الحسن بن الحسن باید دو شخصیت جدا بمانند؛ عبارت آمیخته «رمله بنت حسن» تصویر نسبی بررسیشده را درست بازنمایی نمیکند. این ازدواجها مصاهرت واقعی میان خاندانهای اموی و علوی/هاشمی را نشان میدهند، اما بهخودیخود دلیل توافق سیاسی یا نبود هرگونه اختلاف تاریخی نیستند.
مصاهرتهای علوی او مهمترین بخش روشنگر این زندگینامه کوتاه است. «نسب قریش» ص 45 و ابن حزم ص 87 بر ازدواج او با رمله بنت علی توافق دارند؛ شیخ مفید هویت رمله را به عنوان دختر امام علی حفظ میکند و «احقاق الحق» امامی متأخر نیز همین ازدواج با معاویه را نقل میکند. جدا از آن، ابن حزم زینب بنت الحسن بن الحسن را همسر معاویه و مادر ولید معرفی میکند. بنابراین رمله بنت علی و زینب بنت الحسن بن الحسن باید دو شخصیت جدا بمانند؛ عبارت آمیخته «رمله بنت حسن» تصویر نسبی بررسیشده را درست بازنمایی نمیکند. این ازدواجها مصاهرت واقعی میان خاندانهای اموی و علوی/هاشمی را نشان میدهند، اما بهخودیخود دلیل توافق سیاسی یا نبود هرگونه اختلاف تاریخی نیستند.
پیوندهای خانوادگی
👪 والدین
پدر
مروان بن حکم
تأییدشده
مادر
عایشه بنت معاویه بن مغیره
تأییدشده
🤝 همسران و پیوندهای ازدواج
رمله بنت علی
تأییدشده
🌱 فرزندان
منابع
Al-Tabaqat al-Kubra | Ibn Sad | Vol. 5, p. 36, biography of Marwan ibn al-Hakam | https://ablibrary.net/book_content/4729/36 | Identifies Marwan as father, Aisha bint Muawiya ibn al-Mughira as mother, and Abd al-Malik and Muawiya as full brothersAl-Maarif | Ibn Qutayba al-Dinawari | Biographical notice; pagination varies by edition | https://www.islamicbook.ws/tarekh/almaarf-002.html | Preserves later adab-style anecdotes and the names Abd al-Malik, al-Mughira and Bishr among his sons; used only as literary context
Nasab Quraysh | Musab ibn Abd Allah al-Zubayri | Vol. 1, p. 45 | https://ar.lib.eshia.ir/40519/1/45 | Directly states that Ramla bint Ali was first married to Abu al-Hayaj and that Muawiya ibn Marwan married her afterward
al-Irshad | Shaykh al-Mufid | Vol. 1, p. 354 | https://ar.lib.eshia.ir/27035/1/354 | Lists Ramla among Imam Ali's daughters and identifies her mother as Umm Sa'id bint Urwa al-Thaqafiyya; this passage does not name Ramla's husband
Ihqaq al-Haqq wa Izhaq al-Batil | Imami compilation attributed to Qadi Nur Allah al-Shushtari, expanded edition | Vol. 32, p. 685 | https://ar.lib.eshia.ir/10271/32/685 | Transmits that Ramla married Muawiya ibn Marwan after Abu al-Hayaj
Jamharat Ansab al-Arab | Ibn Hazm | p. 87 | https://usul.ai/ar/t/jamharat-ansab-1/87 | Identifies Muawiya ibn Marwan as Abd al-Malik's full brother and explicitly records his marriage to Ramla bint Ali after Abu al-Hayaj
Jamharat Ansab al-Arab | Ibn Hazm | p. 91 | https://www.masaha.org/book/view/2330/page/91 | Lists six sons of Muawiya and identifies al-Walid's mother as Zaynab bint al-Hasan ibn al-Hasan ibn Ali
Jamharat Ansab al-Arab | Ibn Hazm | p. 108 | https://shamela.ws/book/9793/108 | States that al-Walid ibn Muawiya's mother was Zaynab bint al-Hasan ibn al-Hasan ibn Ali
Rasa'il Ibn Hazm / Umayyad-Hashimite intermarriages | Ibn Hazm | p. 109 in the cited edition | https://ablibrary.net/book_content/8433/109 | States that al-Walid ibn Abd al-Malik first married Zaynab bint al-Hasan ibn al-Hasan, then after divorce his uncle Muawiya ibn Marwan married her and she bore al-Walid
Tarikh Madinat Dimashq | Ibn Asakir | Vol. 59, p. 276 | https://ar.lib.eshia.ir/22014/59/276 | Identifies Muawiya ibn Marwan ibn al-Hakam as Abu al-Mughira, full brother of Abd al-Malik, and records his house in Damascus; no specific office is stated
Tarikh Madinat Dimashq | Ibn Asakir | Vol. 63, p. 296 | https://ar.lib.eshia.ir/22014/63/296 | Preserves competing lineages for the late Umayyad governor al-Walid and prefers al-Walid ibn Muawiya ibn Marwan ibn Abd al-Malik; also preserves variant reports about his mother
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.