رمله بنت علی

رمله بنت علی از خاندان امام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام بود و در نوشته‌های نسب‌شناختی متأخر غالبا با نام رمله کبری از دیگران متمایز می‌شود. این تمایز اهمیت دارد، زیرا زنان دیگری در تاریخ آغازین اسلام نام رمله داشته‌اند که مشهورترین آنان ام‌حبیبه رمله بنت ابی‌سفیان است، و در برخی فهرست‌های دختران امام علی نیز از رمله صغری یاد شده است. بنابراین این زندگی‌نامه درباره دختر امام علی است که در فهرست‌های خانوادگی آمده، نه درباره همنامان او.

شیخ مفید، ام‌الحسن و رمله را از دختران امام علی شمرده و مادر هر دو را ام‌سعید بنت عروه بن مسعود ثقفی معرفی کرده است. ابن جوزی و اربلی نیز همین نسبت مادری را نقل کرده‌اند و اثری در نسب طالبیان، تبار ثقفی ام‌سعید را با تفصیل بیشتری آورده است. بااین‌حال ابن شهرآشوب، ام‌الحسن و رمله را دختران ام‌شعیب مخزومی دانسته و دختران دیگری را به ام‌سعید نسبت داده است. به سبب این اختلاف، انتساب به ام‌سعید مشهور و نیرومند است، اما بدون اختلاف و کاملا قطعی نیست.

رمله از سوی پدر به بنی‌هاشم تعلق داشت و خواهر پدری امام حسن، امام حسین، زینب و دیگر فرزندان امام علی علیه‌السلام بود. بر پایه روایتی که شیخ مفید برگزیده، از سوی مادر نیز با خاندان عروه بن مسعود ثقفی پیوند داشت. منابع موجود شرح مفصلی از آموزش، فعالیت عمومی یا سخنان منقول او حفظ نکرده‌اند؛ نشانه تاریخی اصلی او بیشتر نسبی و خانوادگی است.

روشن‌ترین گزارش مستقل درباره زندگی زناشویی او در نسب قریش اثر مصعب زبیری آمده است. این کتاب می‌گوید رمله همسر ابوالهیاج بود که نامش عبدالله بن ابی‌سفیان بن حارث بن عبدالمطلب بود و از او فرزند آورد. همان گزارش می‌افزاید که نسل ابی‌سفیان بن حارث بعدها منقطع شد و پس از آن معاویه بن مروان بن حکم با رمله ازدواج کرد. این گزارش، جایگاه او را در دو شبکه مهم خانوادگی قریش نشان می‌دهد، اما مجوزی برای افزودن نام فرزندانی که ذکر نشده‌اند یا جزئیات خانوادگی تازه نیست.

برخی نوشته‌های مردمی و مناقبی متأخر، رمله را با رخدادهای کربلا پیوند می‌دهند، اما گزارش‌های نسبی آغازینی که برای این زندگی‌نامه بررسی شد، حضور، اسارت یا نقش شخصی او را در پیامدهای آن واقعه به‌طور مطمئن ثابت نمی‌کند. ازاین‌رو این ادعاها به‌عنوان تاریخ قطعی وارد متن نشده‌اند. همین احتیاط درباره گفته‌های جدیدی که بدون منبع آغازین روشن، محل وفات او را تعیین می‌کنند نیز لازم است.

در منابع به‌کاررفته، تاریخ قابل اعتماد برای وفات رمله یا محل دفن او ثابت نشد و در پرونده اداری دریافت‌شده نیز مرقد اصلی یا قبر تأییدشده‌ای برای او ثبت نشده است. اهمیت ماندگار او بیشتر در حفظ نامش در خاندان امام علی، ثبت پیوندهای زناشویی میان خاندان‌های بزرگ قریش، و نشان دادن ضرورت احتیاط در بازسازی زندگی زنان صدر اسلام است که زندگی فردی آنان تنها به‌اختصار در منابع آمده است.