امامه بنت ابی‌العاص رضی‌الله‌عنها

امامه دختر ابوالعاص بن ربیع و زینب بنت رسول خدا بود و ازاین‌رو نوه پیامبر و خدیجه به شمار می‌رفت. صحیح بخاری به‌صراحت او را دختر زینب و ابوالعاص معرفی می‌کند و این نسب استوارترین و کم‌اختلاف‌ترین بخش زندگی اوست. اطلاعات نسبی موجود پدر و مادر در مواد منبعی بررسی‌شده خالی بود، پس تغییر نکرد و برای هر دو والد پیشنهاد جداگانه نسب‌نامه مستند تهیه شد.

او در زمان حیات پیامبر به دنیا آمد. هنوز کودکی خردسال بود که پیامبر هنگام نماز او را بر دوش می‌گرفت، هنگام سجده بر زمین می‌گذاشت و در قیام دوباره بلند می‌کرد. این خبر در صحیح بخاری و با چند طریق در ابن سعد حفظ شده است. سال و محل دقیق تولد معلوم نیست، اما حضور او در کودکی در خانه نبوی به‌خوبی ثابت است.

ابن سعد و ابن حجر گزارش‌هایی نیز درباره هدیه دادن زیور به امامه نقل کرده‌اند. در یک روایت حلقه‌ای زرین با نگین حبشی از هدیه نجاشی و در روایتی دیگر گردنبند آمده است. چون جزئیات طرق یکسان نیست، این گزارش‌ها به یک واقعه دقیق ادغام نشد و تنها به عنوان چند نقل درباره هدیه شخصی پیامبر به نوه‌اش حفظ شد.

پس از وفات فاطمه، امامه با علی بن ابی‌طالب ازدواج کرد. ابونعیم در معرفة الصحابة این ازدواج را به سفارش فاطمه مرتبط می‌داند و آثار کلاسیک دیگر اصل ازدواج را تأیید می‌کنند. پیوند محافظت‌شده همسر با علی در پرونده از پیش با درجه تأییدشده موجود بود و بدون تغییر باقی ماند.

پس از وفات علی، منابع کلاسیک ازدواج امامه با مغیره بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب را گزارش می‌کنند. ابن سعد و نقل ابن عبدالبر در ابن حجر اصل این ازدواج را ثبت کرده‌اند. ابن حجر برخی جزئیات داستان خواستگاری معاویه و توصیه پیشین علی را از نظر سند ضعیف می‌داند، بنابراین آن جزئیات قطعی شمرده نشد. برای اصل ازدواج با مغیره پیشنهاد جداگانه نسب‌نامه مستند تهیه شد.

درباره فرزندان اختلاف واقعی وجود دارد. ابن سعد می‌گوید امامه برای علی فرزندی نیاورد، اما برخی تراجم بعدی از فرزندان سخن گفته‌اند. در گزارشی امامی که مجموعه‌ای متأخر از الکافی نقل کرده، محمد اوسط بن علی فرزند او معرفی می‌شود. درباره یحیی از مغیره نیز اقوال متعارض است. ازاین‌رو هیچ پیوند فرزندی قطعی ساخته نشد.

سال دقیق وفات او ثابت نیست. ذهبی وفاتش را در دوره معاویه قرار می‌دهد و چند ترجمه کلاسیک می‌گویند در زمان همسری مغیره درگذشت. منبع کهن و معتبر جای معینی برای تشییع یا دفن او تعیین نمی‌کند؛ بنابراین تنها چارچوب زمانی کلی حفظ شد، مدفن ناشناخته ماند و خانه‌های زیارتگاه و موقعیت خالی باقی ماند.