سخن ابوبکر صدیق رضی الله عنه دربارهٔ فرزندِ در رحمِ بنت خارجه

در بیماری پایانی ابوبکر صدیق رضی الله عنه، او با دخترش عایشه رضی الله عنها دربارهٔ مالی سخن گفت که پیش‌تر به او بخشیده بود. چون عایشه رضی الله عنها آن مال را در اختیار نگرفته بود، ابوبکر رضی الله عنه توضیح داد که اکنون آن مال به وارثان او خواهد رسید. در همین گفت‌وگو از برادران و خواهران عایشه یاد کرد. عایشه رضی الله عنها خواهرش اسماء رضی الله عنها را می‌شناخت، ازاین‌رو پرسید خواهر دیگری که او از آن سخن می‌گوید چه کسی است.

ابوبکر رضی الله عنه سپس به فرزندی که بنت خارجه در رحم داشت اشاره کرد و گفت: “أراها جارية” — «گمان می‌کنم دختر است.» موطأ مالک این سخن را از ابن شهاب زهری، از عروه بن زبیر، از عایشه رضی الله عنها نقل کرده است. بنابراین این گزارش، روایتی موقوف و کهن است که در آن عایشه رضی الله عنها سخن خود ابوبکر رضی الله عنه را بازگو می‌کند. شعیب ارناؤوط نیز بعدها سند آن را صحیح دانسته است.

نکتهٔ برجستهٔ گزارش، رخدادی است که پس از آن روی داد. در روایت موطأ که محمد شیبانی نقل کرده، ادامهٔ خبر می‌گوید دختری به دنیا آمد. لالکائی نیز همین واقعه را در بخش کرامات صحابه آورده است. او بنت خارجه را حبیبه بنت خارجه معرفی می‌کند، می‌گوید هنگام وفات ابوبکر رضی الله عنه باردار بود و سپس ام‌کلثوم را به دنیا آورد. منابع کلاسیک شرح‌حال نیز ام‌کلثوم بنت ابی‌بکر را دختر حبیبه بنت خارجه می‌دانند و یاد می‌کنند که ابوبکر رضی الله عنه در حالی درگذشت که مادر او وی را در رحم داشت.

لالکائی تنها نتیجه را نقل نمی‌کند، بلکه درستی گمان ابوبکر رضی الله عنه و تحقق آن را کرامتی از سوی خداوند می‌خواند. ابن عبدالبر نیز در توضیح عبارت، سخن ابوبکر رضی الله عنه را گمان یا داوری بسیار نیرومندی توصیف می‌کند که به یقین شباهت داشت. این تفسیر کلاسیک به روشن شدن نوع واقعه کمک می‌کند، بی‌آنکه عبارت خود ابوبکر رضی الله عنه را تغییر دهد یا آن را به مرتبه‌ای بالاتر از آنچه گفته بود ببرد.

در نتیجه، شواهد ترتیب روشنی را نشان می‌دهند: ابوبکر رضی الله عنه در بیماری پایانی خود گمان کرد فرزندِ در رحم دختر خواهد بود؛ منابع کهن و کلاسیک گزارش کردند که پس از آن دختری به دنیا آمد؛ و دانشوران سنّی بعدی تحقق این گمان را کرامت دانستند. منابع نقل نمی‌کنند که ابوبکر رضی الله عنه ادعای وحی نبوی، علم مستقل به غیب یا روش پزشکی برای تشخیص جنسیت جنین کرده باشد. پس در بیان عمومی باید این مرز حفظ شود: جنبهٔ خارق‌العاده همان گمان پیش از تولد است که طبق نقل‌ها درست از کار درآمد و در منابع کلاسیک در چارچوب کرامت تفسیر شد.