فاطمه بنت حسین اثرم

یادداشت پژوهشی نسب — مشاهده بیشتر
در الارشاد، فاطمه بنت الحسین بن علی بن الحسن به‌عنوان مادر برخی از فرزندان امام جعفر صادق علیه‌السلام معرفی شده است.
PER-000081 عضو خانواده محتمل محل دفن نامعلوم فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینه‌های دیگر
📱 واتس‌اپ 📧 ایمیل صفحه‌های ذخیره‌شده

کد QR

کد صفحه
کد صفحه
فاطمه بنت حسین اثرم سلام الله علیها نوه امام حسن مجتبی علیه السلام، دختر حسین اثرم و همسر امام جعفر صادق علیه السلام بود. منابع شناخته‌شده تاریخی و نسبی او را مادر اسماعیل اعرج، عبدالله و ام فروه معرفی می‌کنند. اطلاعات مستقل درباره زندگی او بسیار اندک است؛ ازاین‌رو تاریخ تولد، وفات، نقش عمومی یا محل دفن بدون دلیل به او نسبت داده نشده است.
ولادت

تاریخ و محل تولد فاطمه بنت حسین اثرم سلام الله علیها در منابع معتبر بررسی‌شده محفوظ نیست.

درگذشت

تاریخ، محل و چگونگی وفات فاطمه بنت حسین اثرم سلام الله علیها در منابع معتبر بررسی‌شده محفوظ نیست.

مدفن یا مکان منسوب

محل دفن فاطمه بنت حسین اثرم سلام الله علیها نامعلوم است و این پرونده قبر، زیارتگاه یا موقعیت نقشه‌ای برای او اثبات نمی‌کند.

زندگی‌نامه و معرفی تاریخی

فاطمه بنت حسین اثرم سلام الله علیها به خاندان علوی و شاخه حسنی اهل بیت تعلق داشت. پدرش حسین اثرم بن امام حسن مجتبی علیه السلام بود. اثرم لقب شناخته‌شده پدر اوست و کتاب‌های نسب با همین زنجیره، او را نوه امام حسن معرفی می‌کنند. مطالب باقی‌مانده درباره او بیشتر به نسب و روابط خانوادگی محدود است.

نسب قریش به‌صراحت مادر او را ام‌حبیب بنت عمر اطرف بن امام علی معرفی می‌کند و مادر ام‌حبیب را ام‌عبدالله بنت عقیل بن ابی‌طالب می‌نامد. لباب الانساب و فرق الشیعه نیز همین هویت مادری را مستقلا تأیید می‌کنند. هم‌سویی این شواهد نسبی، تبار مادری او را بخشی استوار از پرونده می‌سازد، نه استنباطی از پدر، همسر یا فرزندانش.

فاطمه سلام الله علیها با امام جعفر صادق علیه السلام ازدواج کرد. روایت عبدالعزیز جنابذی در کشف الغمه، فهرست فرزندان جعفر در طبقات ابن سعد، عمدة الطالب و دیگر آثار نسبی او را مادر اسماعیل اعرج، عبدالله و ام فروه معرفی می‌کنند. این پیوند خانوادگی، استوارترین و پیوسته‌ترین بخش هویت تاریخی اوست.

عبارت نسب او در همه نقل‌ها یکسان نیست. برخی فهرست‌های امامی فرزندان، صورت متفاوتی را حفظ کرده‌اند که از نظر لفظی با نسب مشهور حسین اثرم هماهنگ نیست. در برابر، ابن سعد، جنابذی، ابن عنبه، مصعب زبیری و سنت نسبی منسوب به فخر رازی بر حسین اثرم بن امام حسن اتفاق دارند. بنابراین پرونده این همگرایی نیرومند نسبی را پایه قرار داده و عبارت دیگر را به عنوان اختلاف منبع آشکار ساخته است.

منابع معتبر تاریخ دقیق تولد، سن، آموزش، گفتارهای شخصی، فعالیت عمومی مستقل، تاریخ وفات یا محل دفن او را حفظ نکرده‌اند. دلیل نیرومندی برای پیوند شخصی او با کربلا، نقل حدیث، نقش سیاسی جداگانه یا زیارتگاه مستقل یافت نشد. پرونده به جای افزودن فضیلت‌های بی‌سند، به نسب تأییدشده و جایگاه ثابت او در خاندان امام جعفر صادق علیه السلام محدود مانده است.

اهمیت تاریخی و میراث

اهمیت فاطمه بنت حسین اثرم سلام الله علیها در پیوند خانوادگی او درون اهل بیت است. ازدواج او با امام جعفر صادق علیه السلام، شاخه حسنی امام حسن را با خاندان امامی ادامه‌یافته از امام حسین پیوند داد.

نام او بیشتر از آن رو حفظ شده که نسب‌شناسان، مادری اسماعیل اعرج، عبدالله و ام فروه را از راه او ثبت کرده‌اند. برخی فرزندانش بعدها در بحث‌های نسب و جانشینی اهمیت یافتند، اما این پرونده آن تحولات را به صورت سخن یا موضع شخصی فاطمه به او نسبت نمی‌دهد.

این مدخل نمونه‌ای از برخورد مسئولانه با شواهد محدود است. روابط خانوادگی نیرومند حفظ شده، اختلاف عبارت نسب آشکار گردیده و نبود اطلاعات معتبر درباره تولد، وفات و دفن با فرض‌های متأخر پر نشده است.

پیوندهای خانوادگی

منابع

Kashf al-Ghumma fi Ma'rifat al-A'imma | Ali ibn Isa al-Irbili, transmitting Abd al-Aziz ibn al-Akhdar al-Janabidhi | Vol. 2, p. 374 in the displayed edition | https://lib.eshia.ir/16052/2/374 | identifies Fatima bint Husayn al-Athram as the mother of Ismail, Abd Allah, and Umm Farwa
Al-Tabaqat al-Kubra | Muhammad ibn Sa'd | Vol. 7, p. 543 in the Khanji edition | https://ftp.shamela.ws/book/146/3283 | records the children of Ja'far ibn Muhammad and names their mother as Fatima bint Husayn al-Athram
Nasab Quraysh | Musab ibn Abd Allah al-Zubayri | p. 51 in the displayed edition | https://shamela.ws/book/2922/49 | directly identifies Fatima bint Husayn ibn Hasan, names her mother as Umm Habib bint Umar or Amr ibn Ali, records marriage to Jafar ibn Muhammad, and names Ismail, Abd Allah, and Umm Farwa
Umdat al-Talib fi Ansab Aal Abi Talib | Ibn Inaba | Vol. 1, p. 233 in the displayed edition | https://lib.eshia.ir/10392/1/233 | identifies Ismail's mother as Fatima bint Husayn al-Athram ibn Imam Hasan
Al-Shajara al-Mubaraka fi Ansab al-Talibiyya | Fakhr al-Din al-Razi | Vol. 1, p. 115 in the displayed edition | https://lib.eshia.ir/86520/1/115 | gives Fatima's maternal lineage and identifies her as Ismail's mother
Lubab al-Ansab wa-l-Alqab wa-l-Aqab | Abu al-Hasan al-Bayhaqi | Vol. 1, p. 23 | https://lib.eshia.ir/40513/1/23 | states that Umm Habib bint Umar ibn Ali bore Husayn ibn Hasan a son Ali and a daughter Fatima
Firaq al-Shia | al-Hasan ibn Musa al-Nawbakhti | Vol. 1, p. 68 | https://lib.eshia.ir/10408/1/68 | names Fatima bint Husayn ibn Hasan and directly identifies her mother as Umm Habib bint Umar ibn Ali
Musnad al-Imam al-Sadiq Abi Abd Allah Ja'far ibn Muhammad | Aziz Allah al-Utaridi, quoting al-Mufid and al-Tabrisi | Vol. 1, p. 403 in the displayed edition | https://lib.eshia.ir/86867/1/403 | preserves variant lineage wording in transmitted lists of Imam al-Sadiq's children

💬 دیدگاه بازدیدکنندگان

هنوز دیدگاه تأییدشده‌ای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.

دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر می‌شود.