تاریخ و محل تولد ثابت نیست. او فرزند امام حسن مجتبی علیه‌السلام بود، اما منابع موجود اجازه برآورد زمانی دقیق نمی‌دهند.
حسین اثرم بن حسن مجتبیٰ
PER-000074
اهل‌بیت
محتمل
محل دفن نامعلوم
فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینه‌های دیگر
حسین اثرم بن حسن مجتبی علیه‌السلام فرزند امام حسن بن علی علیه‌السلام و نوه امام علی و فاطمه زهرا علیهماالسلام بود. بازبینی مستقل و عمیق نیز نسبت مادری او را حل نکرد؛ «الارشاد» شیخ مفید ام‌اسحاق بنت طلحه را نام می‌برد، فهرست ابن سعد کنیزی به نام ظمیاء را مادر او می‌داند و «المجدی» نیز بدون ذکر نام، مادرش را کنیز معرفی می‌کند. کتاب‌های نسب ازدواج او با ام‌حبیب بنت عمر اطرف را ثبت کرده و پیوند نسلی او را از راه دخترانی چون فاطمه و ام‌سلمه حفظ کرده‌اند. جزئیات دقیق تولد، وفات و محل دفن او معلوم نیست.
تاریخ و چگونگی وفات ثابت نیست. آثار نسبی متأخر او را شخصیتی بالغ و فاضل یاد می‌کنند، اما زمان قابل اعتماد برای وفات ارائه نمی‌دهند.
محل دفن او در منابع معتبر بررسی‌شده معلوم نیست. نسبتی به بقیع، قبر امروزی، زیارتگاه یا مختصات داده نشده است.
زندگی‌نامه و معرفی تاریخی
حسین معروف به اثرم به شاخه حسنی خاندان پیامبر تعلق داشت و پدرش امام حسن مجتبی علیه‌السلام بود. گزارش‌های نسبی نخستین علت این لقب را با استواری توضیح نمی‌دهند، بنابراین تنها بر پایه معنای لغوی متأخر، وصف جسمانی یا داستانی به او نسبت داده نشده است.
بازبینی مستقل وجود تعارضی واقعی درباره مادر او را تأیید می‌کند. متن مستقیم شیخ مفید، حسین اثرم، طلحه و فاطمه را فرزندان ام‌اسحاق بنت طلحه می‌داند. در مقابل، فهرست ابن سعد حسین اثرم را همراه عبدالرحمن و ام‌سلمه از کنیزی به نام ظمیاء می‌شمارد و «المجدی» نیز از کنیزی بی‌نام یاد می‌کند. بنابراین نسبت ام‌اسحاق باید تنها محتمل، نه قطعی، دانسته شود و شواهد موافق و مخالف هر دو حفظ شوند.
«لباب الانساب» صریحا می‌گوید ام‌حبیب بنت عمر بن علی اطرف همسر حسین بن حسن بود و علی و فاطمه را برای او آورد. «فرق الشیعه» نیز به‌طور مستقل مادر فاطمه بنت حسین را ام‌حبیب بنت عمر بن علی معرفی می‌کند. همان سنت نسبی فرزندان دیگری را به عبده بنت علی بن الحسین نسبت می‌دهد، اما متن موجود ازدواج او را با همان صراحت بیان نمی‌کند؛ ازاین‌رو ام‌حبیب را می‌توان همسری مستند دانست، نه لزوما تنها همسر او.
دخترش فاطمه بنت حسین اثرم با امام جعفر صادق علیه‌السلام ازدواج کرد. ابن سعد و دیگر نسب‌نگاران او را مادر اسماعیل، عبدالله و ام‌فروه می‌دانند. دختر دیگری به نام ام‌سلمه بنت حسین اثرم نیز مادر قاسم بن حسن بن زید معرفی شده است. بدین ترتیب حسین اثرم از راه مادر در شاخه‌های مهم حسنی و جعفری جد شد، هرچند برخی نسب‌نگاران از پایان یافتن نسل شناخته‌شده مردانه او سخن گفته‌اند.
نوشته‌های نسبی متأخر او را دانشمند، فاضل و صالح وصف کرده‌اند، اما مجموعه حدیثی، منصب عمومی، جنبش سیاسی یا اثر مکتوب مستقلی از او به‌طور مطمئن شناخته نشده است. منابع قوی بررسی‌شده حضور او در کربلا، تاریخ وفات یا محل دفن را نیز ثابت نمی‌کنند. بنابراین زندگی‌نامه او باید شرحی نسبی و محتاط باشد: فرزند امام حسن با اختلاف در نسبت مادری، ازدواج و فرزندانی که بخشی از آنها مستند است و زمانی نامعلوم.
بازبینی مستقل وجود تعارضی واقعی درباره مادر او را تأیید می‌کند. متن مستقیم شیخ مفید، حسین اثرم، طلحه و فاطمه را فرزندان ام‌اسحاق بنت طلحه می‌داند. در مقابل، فهرست ابن سعد حسین اثرم را همراه عبدالرحمن و ام‌سلمه از کنیزی به نام ظمیاء می‌شمارد و «المجدی» نیز از کنیزی بی‌نام یاد می‌کند. بنابراین نسبت ام‌اسحاق باید تنها محتمل، نه قطعی، دانسته شود و شواهد موافق و مخالف هر دو حفظ شوند.
«لباب الانساب» صریحا می‌گوید ام‌حبیب بنت عمر بن علی اطرف همسر حسین بن حسن بود و علی و فاطمه را برای او آورد. «فرق الشیعه» نیز به‌طور مستقل مادر فاطمه بنت حسین را ام‌حبیب بنت عمر بن علی معرفی می‌کند. همان سنت نسبی فرزندان دیگری را به عبده بنت علی بن الحسین نسبت می‌دهد، اما متن موجود ازدواج او را با همان صراحت بیان نمی‌کند؛ ازاین‌رو ام‌حبیب را می‌توان همسری مستند دانست، نه لزوما تنها همسر او.
دخترش فاطمه بنت حسین اثرم با امام جعفر صادق علیه‌السلام ازدواج کرد. ابن سعد و دیگر نسب‌نگاران او را مادر اسماعیل، عبدالله و ام‌فروه می‌دانند. دختر دیگری به نام ام‌سلمه بنت حسین اثرم نیز مادر قاسم بن حسن بن زید معرفی شده است. بدین ترتیب حسین اثرم از راه مادر در شاخه‌های مهم حسنی و جعفری جد شد، هرچند برخی نسب‌نگاران از پایان یافتن نسل شناخته‌شده مردانه او سخن گفته‌اند.
نوشته‌های نسبی متأخر او را دانشمند، فاضل و صالح وصف کرده‌اند، اما مجموعه حدیثی، منصب عمومی، جنبش سیاسی یا اثر مکتوب مستقلی از او به‌طور مطمئن شناخته نشده است. منابع قوی بررسی‌شده حضور او در کربلا، تاریخ وفات یا محل دفن را نیز ثابت نمی‌کنند. بنابراین زندگی‌نامه او باید شرحی نسبی و محتاط باشد: فرزند امام حسن با اختلاف در نسبت مادری، ازدواج و فرزندانی که بخشی از آنها مستند است و زمانی نامعلوم.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت حسین اثرم در نسب اهل‌بیت است. ازدواج او با ام‌حبیب بنت عمر اطرف دو شاخه علوی را به هم پیوند داد و دخترش فاطمه خانه حسنی را با خانواده امام جعفر صادق علیه‌السلام مرتبط ساخت.
نسل او از راه فاطمه و ام‌سلمه در نسب‌نامه‌های بعدی جعفری و حسنی دیده می‌شود. ازاین‌رو شرح کوتاه او برای مطالعه شبکه‌های خانوادگی، ادعاهای جانشینی و انتقال نسب در خاندان پیامبر اهمیت پایدار دارد.
عبارت‌های مستقیم منابع اختلاف درباره مادر او را ثابت می‌کنند؛ بنابراین نسبت ام‌اسحاق باید با درجه محتمل و همراه شواهد مخالف حفظ شود. ازدواج با ام‌حبیب در یک متن نسبی صریح ثبت شده، اما وفات و محل دفن او معلوم نیست و نباید در این باره قطعیت ساختگی ایجاد شود.
نسل او از راه فاطمه و ام‌سلمه در نسب‌نامه‌های بعدی جعفری و حسنی دیده می‌شود. ازاین‌رو شرح کوتاه او برای مطالعه شبکه‌های خانوادگی، ادعاهای جانشینی و انتقال نسب در خاندان پیامبر اهمیت پایدار دارد.
عبارت‌های مستقیم منابع اختلاف درباره مادر او را ثابت می‌کنند؛ بنابراین نسبت ام‌اسحاق باید با درجه محتمل و همراه شواهد مخالف حفظ شود. ازدواج با ام‌حبیب در یک متن نسبی صریح ثبت شده، اما وفات و محل دفن او معلوم نیست و نباید در این باره قطعیت ساختگی ایجاد شود.
پیوندهای خانوادگی
👪 والدین
پدر
امام حسن مجتبیٰ
محتمل
مادر
ام‌اسحاق بنت طلحه
محتمل
🤝 همسران و پیوندهای ازدواج
ام‌حبیب بنت عمر اطرف
تأییدشده
🌱 فرزندان
منابع
Kitab al-Irshad fi Ma'rifat Hujaj Allah ala al-Ibad | Shaykh al-Mufid | Vol. 2, p. 20 | https://books.rafed.net/view/429/page/20 | directly identifies Husayn al-Athram, Talha and Fatima as children of Umm Ishaq bint TalhaAl-Tabaqat al-Kubra, supplement to the Companions | Ibn Sa'd tradition | displayed p. 213 | https://ftp.shamela.ws/book/1689/213 | gives the conflicting maternal attribution to an umm walad named Zimya
Al-Majdi fi Ansab al-Talibiyyin | Ali ibn Abi al-Ghana'im al-Umari | Vol. 1, p. 201 | https://ar.lib.eshia.ir/10398/1/201 | independently describes Husayn al-Athram as born to an umm walad without naming her
Tuhfat al-Azhar wa Zulal al-Anhar | Damin ibn Shadqam | Vol. 1, p. 146 | https://lib.eshia.ir/86678/1/146 | reproduces the Umm Ishaq attribution and preserves later praise of Husayn al-Athram
Lubab al-Ansab wa-l-Alqab wa-l-Aqab | Abu al-Hasan al-Bayhaqi | Vol. 1, p. 23 | https://lib.eshia.ir/40513/1/23/ | explicitly records marriage to Umm Habib bint Umar al-Atraf and children Ali and Fatima
Lubab al-Ansab wa-l-Alqab wa-l-Aqab | Abu al-Hasan al-Bayhaqi | Vol. 1, p. 28 | https://lib.eshia.ir/40513/1/28/ | records other children attributed through Abda bint Ali ibn al-Husayn and reports on continuation or extinction of the line
Al-Tabaqat al-Kubra | Muhammad ibn Sa'd | Ja'far ibn Muhammad family entry, displayed p. 543 | https://ftp.shamela.ws/book/146/3283 | identifies Fatima bint Husayn al-Athram as mother of Ismail, Abd Allah and Umm Farwa by Ja'far al-Sadiq
Al-Majdi fi Ansab al-Talibiyyin | Ali ibn Muhammad al-Alawi | Vol. 1, p. 21 | https://lib.eshia.ir/15100/1/21 | identifies Umm Salama bint Husayn al-Athram as mother of al-Qasim ibn al-Hasan ibn Zayd
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشده‌ای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشده‌ای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر می‌شود.