سال و محل تولد او ثبت نشده است. مادرش تنها امولدی بینام معرفی شده است.
خدیجه بنت علی زینالعابدین
یادداشت پژوهشی نسب — مشاهده بیشتر
در این فهرست پایه، نام شخصی مادر ثبت نشده است؛ برای مادری ناشناخته هیچ شخصیت فرضی ساخته نشده است.
PER-000098
اهلبیت
محتمل
مکان مورد اختلاف
فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
خدیجه بنت امام علی زینالعابدین سلاماللهعلیها از بانوان کمگزارش اهل بیت است که نامش در فهرستهای کهن فرزندان در منابع امامی و آثار نسبی حفظ شده است. مادرش امولدی بینام بود. شواهد نیرومند نسبی او را همسر محمد بن عمر بن علی بن ابیطالب و مادر عمر، عبدالله، عبیدالله و امکلثوم معرفی میکنند. جزئیات قطعی تولد، وفات و مدفن تاریخی او ثبت نشده است. بقعه ایلخانی خدیجه خاتون در جنوب قم، قبر ثابتشده او نیست؛ پژوهشهای معماری و نسبی موجود، آن را با احتمال بیشتر نسبت زیارتی محلی و متأخری به بانویی از خاندان علی عریضی، از نوادگان امام جعفر صادق علیه السلام، میدانند.
تاریخ، محل و چگونگی وفات او در منابع معتبر نخستین ثبت نشده است.
مدفن قطعی و تاریخی او ناشناخته است. بقعه خدیجه خاتون در جنوب قم با مختصات ۳۴٫۴۶۹۱۵۰۳۷۹۶۸۲۵۲۴، ۵۰٫۶۵۴۱۴۵۲۹۲۶۱۷۲۲، نسبتی محلی و محترم اما محل اختلاف در بنایی از دوره ایلخانی است و نمیتوان آن را قبر تأییدشده خدیجه بنت امام زینالعابدین دانست.
زندگینامه و معرفی تاریخی
هویت اصلی خدیجه به عنوان دختر امام علی زینالعابدین علیهالسلام در فهرست فرزندان منسوب به شیخ مفید حفظ شده است. این فهرست او را همراه علی، کوچکترین پسر زینالعابدین، از فرزندان امولدی بینام میشمارد. نام شخصی مادرش ثبت نشده است؛ بنابراین پیوند دادن مادر او با بانویی مشهور یا ساختن شخصیتی فرضی برای مادرش درست نیست.
نسب قریش عمر، عبدالله، عبیدالله و امکلثوم را از فرزندان محمد بن عمر بن علی بن ابیطالب میداند و مادر همه آنان را خدیجه بنت علی بن حسین معرفی میکند. شرح حال عبدالله بن محمد بن عمر در تهذیب الکمال نیز خدیجه را مادر او و امام محمد باقر را دایی او میشناسد. مجموعه این گزارشها ازدواج خدیجه با محمد بن عمر را بهخوبی ثابت میکند، هرچند برخی خلاصههای رجالی همه نامهای فرزندان را یکسان حفظ نکردهاند.
هیچ منبع کهن نیرومندی فعالیت علمی، سیاسی یا عمومی مستقلی برای خدیجه ثبت نمیکند. حضور تاریخی او بیشتر از راه خاندان پدری، ازدواج و گزارشهای نسبی و رجالی درباره فرزندانش حفظ شده است. پسرش عبدالله بن محمد بن عمر راوی مدینه بود و شرح حالش در آثار شناختهشده رجال آمده، اما فعالیت علمی پسر را نباید دلیل بر تدریس یا روایت مستقل خدیجه دانست.
منابع معتبر نخستین، سال و محل وفات و مدفن واقعی او را ثبت نکردهاند. بقعه کنونی مشهور به خدیجه خاتون، در حدود سیوپنج کیلومتری جنوب قم، در سال ۷۷۰ هجری به فرمان غیاثالدین امیرمحمد ساخته شد و گچبریها و کتیبههای آن با استادان قرن هشتم، از جمله علی بن محمد ابوشجاع، پیوند دارد. یک سنت کتیبهای بانوی مدفون را دختر امام جعفر صادق علیه السلام میخواند، اما فیض قمی با استناد به نام، لقب «خاتون» و گزارش مهاجرت سادات به قم، او را دختر بیواسطه امام ندانسته و احتمال داده است که بانویی متأخر از خاندان علی بن جعفر عریضی باشد. بنابراین این مکان مدفن قطعی خدیجه بنت امام زینالعابدین نیست، بلکه نسبتی محترم، متأخر و از نظر تاریخی محل اختلاف در قم است.
نسب قریش عمر، عبدالله، عبیدالله و امکلثوم را از فرزندان محمد بن عمر بن علی بن ابیطالب میداند و مادر همه آنان را خدیجه بنت علی بن حسین معرفی میکند. شرح حال عبدالله بن محمد بن عمر در تهذیب الکمال نیز خدیجه را مادر او و امام محمد باقر را دایی او میشناسد. مجموعه این گزارشها ازدواج خدیجه با محمد بن عمر را بهخوبی ثابت میکند، هرچند برخی خلاصههای رجالی همه نامهای فرزندان را یکسان حفظ نکردهاند.
هیچ منبع کهن نیرومندی فعالیت علمی، سیاسی یا عمومی مستقلی برای خدیجه ثبت نمیکند. حضور تاریخی او بیشتر از راه خاندان پدری، ازدواج و گزارشهای نسبی و رجالی درباره فرزندانش حفظ شده است. پسرش عبدالله بن محمد بن عمر راوی مدینه بود و شرح حالش در آثار شناختهشده رجال آمده، اما فعالیت علمی پسر را نباید دلیل بر تدریس یا روایت مستقل خدیجه دانست.
منابع معتبر نخستین، سال و محل وفات و مدفن واقعی او را ثبت نکردهاند. بقعه کنونی مشهور به خدیجه خاتون، در حدود سیوپنج کیلومتری جنوب قم، در سال ۷۷۰ هجری به فرمان غیاثالدین امیرمحمد ساخته شد و گچبریها و کتیبههای آن با استادان قرن هشتم، از جمله علی بن محمد ابوشجاع، پیوند دارد. یک سنت کتیبهای بانوی مدفون را دختر امام جعفر صادق علیه السلام میخواند، اما فیض قمی با استناد به نام، لقب «خاتون» و گزارش مهاجرت سادات به قم، او را دختر بیواسطه امام ندانسته و احتمال داده است که بانویی متأخر از خاندان علی بن جعفر عریضی باشد. بنابراین این مکان مدفن قطعی خدیجه بنت امام زینالعابدین نیست، بلکه نسبتی محترم، متأخر و از نظر تاریخی محل اختلاف در قم است.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت خدیجه در حفظ هویت یکی از دختران کمگزارش امام زینالعابدین و در ازدواجی است که شاخه حسینی علوی را با نسل عمر بن علی پیوند داد. فرزندان او برخی ارتباطهای نسبی میان شاخههای گوناگون خاندان گسترده علوی را روشن میکنند.
پرونده او نمونهای از انضباط در سنجش منابع است. هویت در فهرست فرزندان و گواهی نسبی ازدواج نسبتا استوارند، اما سکوت درباره زندگی شخصی، وفات و قبر او را نمیتوان با همارز دانستن انتسابهای محلی متأخر پر کرد. حفظ این تفاوت، احترام بانویی کمگزارش را نگه میدارد و از تبدیل جزئیات اثباتنشده به واقعیت تاریخی جلوگیری میکند.
اهمیت بقعه قم دو سطح جداگانه دارد: خود بنا یادمانی برجسته از دوره ایلخانی و سال ۷۷۰ هجری و زیارتگاهی زنده در سنت محلی است، اما هویت دقیق بانوی مدفون همچنان قطعی نیست. نقشه ثبتشده همین مکان منسوب کنونی را نشان میدهد، نه مدفن تأییدشده خدیجه بنت امام زینالعابدین را. پژوهش آینده باید کتیبههای اصلی، وقفنامهها، اسناد ساخت، مدارک تولیت و نسخههای نسبی خاندان علی عریضی را در اولویت قرار دهد.
پرونده او نمونهای از انضباط در سنجش منابع است. هویت در فهرست فرزندان و گواهی نسبی ازدواج نسبتا استوارند، اما سکوت درباره زندگی شخصی، وفات و قبر او را نمیتوان با همارز دانستن انتسابهای محلی متأخر پر کرد. حفظ این تفاوت، احترام بانویی کمگزارش را نگه میدارد و از تبدیل جزئیات اثباتنشده به واقعیت تاریخی جلوگیری میکند.
اهمیت بقعه قم دو سطح جداگانه دارد: خود بنا یادمانی برجسته از دوره ایلخانی و سال ۷۷۰ هجری و زیارتگاهی زنده در سنت محلی است، اما هویت دقیق بانوی مدفون همچنان قطعی نیست. نقشه ثبتشده همین مکان منسوب کنونی را نشان میدهد، نه مدفن تأییدشده خدیجه بنت امام زینالعابدین را. پژوهش آینده باید کتیبههای اصلی، وقفنامهها، اسناد ساخت، مدارک تولیت و نسخههای نسبی خاندان علی عریضی را در اولویت قرار دهد.
پیوندهای خانوادگی
👪 والدین
پدر
امام علی زینالعابدین
محتمل
🤝 همسران و پیوندهای ازدواج
محمد بن عمر بن علی بن ابیطالب
تأییدشده
🌱 فرزندان
منابع
Kitab al-Irshad | Shaykh Muhammad ibn Muhammad al-Mufid | Volume 2, page 155, child list quoted with reference | https://www.islam4u.com/ar/daily-questions/%D8%A3%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D9%86-%D8%B2%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%91%D9%8E%D9%84%D8%A7%D9%85 | Identifies Khadija among the children of Ali Zayn al-Abidin and describes her mother as an unnamed umm waladNasab Quraysh | Mus'ab ibn Abdullah al-Zubayri | Section on the descendants of Umar ibn Ali, displayed page 80 | https://shamela.ws/book/2922/76 | Marriage to Muhammad ibn Umar ibn Ali and children Umar, Abdullah, Ubayd Allah, and Umm Kulthum
Tahdhib al-Kamal fi Asma al-Rijal | Jamal al-Din al-Mizzi | Volume 16, biographical entry 3546, page 94 | https://www.islamweb.net/ar/library/content/1001/3841/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D9%86-%D8%A3%D8%A8%D9%8A-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8 | Identifies Khadija as the mother of Abdullah ibn Muhammad ibn Umar and Muhammad al-Baqir as his maternal uncle
al-Tabaqat al-Kubra | Muhammad ibn Sa'd | Volume 5, page 444 in the cited edition | https://www.taraajem.com/persons/129923/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D9%86-%D8%A3%D8%A8%D9%8A-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8 | Corroborates that Abdullah ibn Muhammad ibn Umar was the son of Khadija bint Ali ibn al-Husayn
Nuzhat al-Anam fi Mahasin al-Sham | Abu al-Baqa al-Badri al-Dimashqi | Volume 1, page 375 | https://lib.eshia.ir/13182/1/375 | Later Bab al-Saghir grave attribution and caution that many grave identities were no longer known
Mu'jam al-Buldan | Yaqut al-Hamawi | Entry on Damascus, volume 2, page 468 in the cited digital edition | https://shamela.ws/book/23735/998 | Records the later Damascus attribution without establishing an early verified burial
بقعه خدیجه خاتون | ویکی شیعه | هویت منسوب و تاریخ بنا | https://fa.wikishia.net/view/%D8%A8%D9%82%D8%B9%D9%87_%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D9%87%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86 | ساخت در ۷۷۰ هجری، غیاثالدین امیرمحمد، علی بن محمد ابوشجاع و دیدگاه فیض قمی درباره بانویی از نسلهای بعد
هفت بنای ارزشمند قم | مهدی پیرحیاتی | معماری و کتیبههای آرامگاهی قرن هشتم قم | https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6440/7051/85500/%D9%87%D9%81%D8%AA_%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%85%D8%9B_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D8%B2_%D9%82%D8%B1%D9%86_%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85_%D9%87%D8%AC%D8%B1%DB%8C_%D9%82%D9%85%D8%B1%DB%8C | تأیید کتیبه ۷۷۰ هجری و زمینه معماری ایلخانی
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.