در سده نخست هجری و به صورت دوقلوی رقیه بنت علی زاده شد؛ سال دقیق تولد به طور مطمئن محفوظ نیست.
عمر بن علی
PER-000041
اهلبیت
محتمل
فقط منطقه کلی معلوم
فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
عمر بن علی مشهور به عمر اطرف، فرزند امام علی بن ابیطالب علیهالسلام و امحبیب صهبای تغلبی و برادر دوقلوی رقیه بنت علی بود. منابع او را تابعی، راوی حدیث و نیای شاخهای پایدار از علویان میدانند، اما حضورش در کربلا، زمان وفات و محل دفن او محل اختلاف است.
گزارشها میان کشته شدن در سال ۶۷ هجری، وفات در ینبع در سن ۷۵ یا ۷۷ سالگی، و روایت ۸۵ سالگی متفاوتاند؛ تاریخ واحدی قطعی نیست.
بر پایه یک روایت نسبشناختی برجسته، عمر بن علی علیهالسلام سالهای زیادی پس از کربلا زنده ماند، به شهر ساحلی ینبع در نزدیکی مدینه منوره رفت، سالهای پایانی عمر را همانجا گذراند، در سنی میان ۷۵ تا ۸۵ سال در همانجا درگذشت و همانجا دفن شد. ازاینرو ینبع مشهورترین روایت محل دفن اوست، هرچند قبر جداگانه و پیوستهمستندی به طور قطعی شناسایی نشده است.
زندگینامه و معرفی تاریخی
منابع نسبشناختی عمر بن علی را بیشتر با لقب عمر اطرف و نیز عمر اکبر و کنیه ابوالقاسم میشناسند و برخی گزارشها کنیه ابوحفص را نیز آوردهاند. مزی در «تهذیب الکمال»، جلد ۲۱، شرححال ۴۲۸۹، او را فرزند امام علی بن ابیطالب علیهالسلام معرفی میکند و مادرش را صهبا بنت ربیعه یا بنت عباد، مشهور به امحبیب تغلبی، میداند. به نقل از مصعب زبیری، او برادر دوقلوی رقیه بنت علی و از آخرین فرزندان امام علی علیهالسلام بود.
مادرش امحبیب صهبا از بنی تغلب بود. برخی روایتهای نسبی اسارت او را به عینالتمر پیوند میدهند و برخی یمامه را یاد میکنند. این اختلاف باید تفاوت در انتقال جغرافیایی دانسته شود، نه تردید در اصل هویت او؛ زیرا چندین منبع شرححال و نسب بر نام امحبیب صهبا و دوقلو بودن عمر و رقیه توافق دارند.
«تهذیب الکمال»، جلد ۲۱، صفحات ۴۶۹–۴۷۰، میگوید عمر از پدرش امام علی علیهالسلام روایت کرده است. پسرانش محمد، عبیدالله و علی، و نیز ابوزرعه عمرو بن جابر حضرمی از او روایت کردهاند. مزی به نقل از ابن سعد او را در طبقه نخست تابعیان مدینه قرار میدهد و مینویسد چند تن از نسل او اهل روایت بودهاند. عجلی نیز او را تابعی ثقه دانسته است؛ بنابراین اهمیت او تنها نسبی نیست و به انتقال حدیث نیز مربوط میشود.
ابن عنبه در «عمدة الطالب»، جلد ۱، صفحه ۳۶۱، او را فصیح، بخشنده، پاکدامن و بزرگوار معرفی میکند. همان صفحه گزارشی نسبی و متأخر حفظ کرده است که در سالی قحطزده با گفتوگویی نرم مردی مخالف بنیهاشم را قانع کرد، بخش بزرگی از توشه و لباس خود را میان مردم تقسیم نمود و پس از آن نیز به او نیکی رساند. این گزارش به عنوان روایت اخلاقی یک نسبشناس متأخر عرضه شده است، نه گواهی مستقل همزمان با واقعه.
مهمترین احتیاط درباره کربلا آن است که بعضی کتابهای مقتل متأخر از شهیدی به نام عمر بن علی یاد میکنند، اما منابع نسبی عمر اطرف را پس از کربلا زنده میدانند. «سر السلسلة العلویة»، جلد ۱، صفحات ۹۶–۹۷، و «عمدة الطالب»، جلد ۱، صفحه ۳۶۲، صریحا میگویند که او همراه امام حسین علیهالسلام به عراق نرفت و تا دورههای سیاسی بعدی زنده بود. ازاینرو یکسان دانستن خودکار شهیدِ نامبرده در فهرستهای متأخر با عمر اطرف این پرونده از نظر تاریخی ایمن نیست.
گزارشهای زندگی متأخر نام او را با دوران عبدالله بن زبیر، حجاج بن یوسف و امام زینالعابدین علیهالسلام پیوند میدهند. «سر السلسلة العلویة»، صفحه ۹۷، و «عمدة الطالب»، صفحه ۳۶۲، خبرهایی درباره بیعت سیاسی و تولیت صدقات علوی نقل میکنند. چون این مطالب در منابع نسبی و زندگینامهای متأخر رسیدهاند، بهتر است آنها را روایتهای تاریخی منقول دانست، نه بازسازی قطعی یک زندگی سیاسی کامل.
در گزارش ابن سعد نام محمد، امموسی و امحبیب در میان فرزندان او آمده و مادرشان اسماء بنت عقیل بن ابیطالب معرفی شده است. «سر السلسلة العلویة»، صفحه ۹۷، مینویسد نسل پایدار عمر اطرف عمدتا از پسرش محمد ادامه یافت. ابن عنبه نیز او را از پنج پسر امام علی علیهالسلام میشمارد که نسل از آنان باقی ماند؛ ازاینرو جایگاه او در تاریخ نسب علوی روشن است.
منابع درباره وفات او یکسان نیستند. «تهذیب الکمال» از ابن حبان و خلیفه بن خیاط خبر کشته شدن او در سال ۶۷ هجری همراه مصعب بن زبیر را نقل میکند، در حالی که «عمدة الطالب»، صفحه ۳۶۲، وفاتش را در ینبع در سن ۷۵ یا ۷۷ سالگی میداند و «سر السلسلة العلویة» روایت ۸۵ سالگی را نیز حفظ کرده است. بنابراین یک سال قطعی انتخاب نشده است. مشهورترین خبر دفن، ینبع است، اما قبر جداگانهای با تداوم مستند به طور قطعی شناسایی نشده است. با وجود این اختلافها، یک روایت نسبشناختی برجسته میگوید عمر بن علی علیهالسلام در کربلا شهید نشد، بلکه سالهای زیادی پس از آن زنده ماند، به شهر ساحلی ینبع در نزدیکی مدینه منوره رفت، سالهای پایانی عمر را همانجا گذراند، در سنی که میان ۷۵ تا ۸۵ سال گزارش شده در همانجا درگذشت و همانجا دفن شد.
مادرش امحبیب صهبا از بنی تغلب بود. برخی روایتهای نسبی اسارت او را به عینالتمر پیوند میدهند و برخی یمامه را یاد میکنند. این اختلاف باید تفاوت در انتقال جغرافیایی دانسته شود، نه تردید در اصل هویت او؛ زیرا چندین منبع شرححال و نسب بر نام امحبیب صهبا و دوقلو بودن عمر و رقیه توافق دارند.
«تهذیب الکمال»، جلد ۲۱، صفحات ۴۶۹–۴۷۰، میگوید عمر از پدرش امام علی علیهالسلام روایت کرده است. پسرانش محمد، عبیدالله و علی، و نیز ابوزرعه عمرو بن جابر حضرمی از او روایت کردهاند. مزی به نقل از ابن سعد او را در طبقه نخست تابعیان مدینه قرار میدهد و مینویسد چند تن از نسل او اهل روایت بودهاند. عجلی نیز او را تابعی ثقه دانسته است؛ بنابراین اهمیت او تنها نسبی نیست و به انتقال حدیث نیز مربوط میشود.
ابن عنبه در «عمدة الطالب»، جلد ۱، صفحه ۳۶۱، او را فصیح، بخشنده، پاکدامن و بزرگوار معرفی میکند. همان صفحه گزارشی نسبی و متأخر حفظ کرده است که در سالی قحطزده با گفتوگویی نرم مردی مخالف بنیهاشم را قانع کرد، بخش بزرگی از توشه و لباس خود را میان مردم تقسیم نمود و پس از آن نیز به او نیکی رساند. این گزارش به عنوان روایت اخلاقی یک نسبشناس متأخر عرضه شده است، نه گواهی مستقل همزمان با واقعه.
مهمترین احتیاط درباره کربلا آن است که بعضی کتابهای مقتل متأخر از شهیدی به نام عمر بن علی یاد میکنند، اما منابع نسبی عمر اطرف را پس از کربلا زنده میدانند. «سر السلسلة العلویة»، جلد ۱، صفحات ۹۶–۹۷، و «عمدة الطالب»، جلد ۱، صفحه ۳۶۲، صریحا میگویند که او همراه امام حسین علیهالسلام به عراق نرفت و تا دورههای سیاسی بعدی زنده بود. ازاینرو یکسان دانستن خودکار شهیدِ نامبرده در فهرستهای متأخر با عمر اطرف این پرونده از نظر تاریخی ایمن نیست.
گزارشهای زندگی متأخر نام او را با دوران عبدالله بن زبیر، حجاج بن یوسف و امام زینالعابدین علیهالسلام پیوند میدهند. «سر السلسلة العلویة»، صفحه ۹۷، و «عمدة الطالب»، صفحه ۳۶۲، خبرهایی درباره بیعت سیاسی و تولیت صدقات علوی نقل میکنند. چون این مطالب در منابع نسبی و زندگینامهای متأخر رسیدهاند، بهتر است آنها را روایتهای تاریخی منقول دانست، نه بازسازی قطعی یک زندگی سیاسی کامل.
در گزارش ابن سعد نام محمد، امموسی و امحبیب در میان فرزندان او آمده و مادرشان اسماء بنت عقیل بن ابیطالب معرفی شده است. «سر السلسلة العلویة»، صفحه ۹۷، مینویسد نسل پایدار عمر اطرف عمدتا از پسرش محمد ادامه یافت. ابن عنبه نیز او را از پنج پسر امام علی علیهالسلام میشمارد که نسل از آنان باقی ماند؛ ازاینرو جایگاه او در تاریخ نسب علوی روشن است.
منابع درباره وفات او یکسان نیستند. «تهذیب الکمال» از ابن حبان و خلیفه بن خیاط خبر کشته شدن او در سال ۶۷ هجری همراه مصعب بن زبیر را نقل میکند، در حالی که «عمدة الطالب»، صفحه ۳۶۲، وفاتش را در ینبع در سن ۷۵ یا ۷۷ سالگی میداند و «سر السلسلة العلویة» روایت ۸۵ سالگی را نیز حفظ کرده است. بنابراین یک سال قطعی انتخاب نشده است. مشهورترین خبر دفن، ینبع است، اما قبر جداگانهای با تداوم مستند به طور قطعی شناسایی نشده است. با وجود این اختلافها، یک روایت نسبشناختی برجسته میگوید عمر بن علی علیهالسلام در کربلا شهید نشد، بلکه سالهای زیادی پس از آن زنده ماند، به شهر ساحلی ینبع در نزدیکی مدینه منوره رفت، سالهای پایانی عمر را همانجا گذراند، در سنی که میان ۷۵ تا ۸۵ سال گزارش شده در همانجا درگذشت و همانجا دفن شد.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت تاریخی عمر اطرف در نیای شاخهای گسترده از علویان غیر فاطمی بودن اوست. «عمدة الطالب» او را از پسران امام علی علیهالسلام میشمارد که نسلشان ادامه یافت و «سر السلسلة العلویة» شاخه عمری را از طریق پسرش محمد توضیح میدهد.
منابع حدیث نیز او را تابعی و راوی از امام علی علیهالسلام میدانند که پسرانش و دیگران از او روایت کردهاند. این ویژگی، او را از یک نام صرف در شجرهنامه فراتر میبرد و به انتقال علمی سده نخست اسلامی پیوند میدهد.
شرححال او همچنین اهمیت تفکیک تاریخی را نشان میدهد؛ زیرا منابع درباره کربلا، زمان مرگ و دفن اختلاف دارند. ازاینرو باید عمر اطرف را از عمر اشرف و دیگر همنامان در ادبیات مقتل جدا کرد و در عین حال پیوند او با اهلبیت را با احترام حفظ نمود.
منابع حدیث نیز او را تابعی و راوی از امام علی علیهالسلام میدانند که پسرانش و دیگران از او روایت کردهاند. این ویژگی، او را از یک نام صرف در شجرهنامه فراتر میبرد و به انتقال علمی سده نخست اسلامی پیوند میدهد.
شرححال او همچنین اهمیت تفکیک تاریخی را نشان میدهد؛ زیرا منابع درباره کربلا، زمان مرگ و دفن اختلاف دارند. ازاینرو باید عمر اطرف را از عمر اشرف و دیگر همنامان در ادبیات مقتل جدا کرد و در عین حال پیوند او با اهلبیت را با احترام حفظ نمود.
پیوندهای خانوادگی
👪 والدین
پدر
امام علی بن ابیطالب
محتمل
مادر
امحبیب بنت ربیعه
محتمل
🌱 فرزندان
منابع
Tahdhib al-Kamal fi Asma al-Rijal | Jamal al-Din al-Mizzi | Volume 21, biography 4289, displayed pages 469-470 | https://www.islamweb.net/ar/library/content/1001/5361/ | identity, mother, twin sister, hadith transmission, trustworthiness, and the disputed 67 AH death reportMaqtal Ali ibn Abi Talib | Ibn Abi al-Dunya | Reports 127-128 in the displayed text; pagination varies by edition | https://arabic-keyboard.info/books/ar/read-book/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A3%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A7 | Umar alive after Karbala, inheritance context, and Ubayd Allah named as the brother killed with Mus'ab ibn al-Zubayr
Sirr al-Silsila al-Alawiyya | Sahl ibn Abd Allah al-Bukhari | Volume 1, page 97 | https://lib.eshia.ir/10871/1/97 | explicit rejection of Umar al-Atraf's attendance at Karbala, later political notices, and descendants through Muhammad
Umdat al-Talib fi Ansab Aal Abi Talib | Ibn Inaba | Chapter on descendants of Umar al-Atraf, displayed page 337 | https://www.masaha.org/book/view/2302/page/337 | non-participation at Karbala, death at Yanbu aged 75 or 77, and continuing descendants
Al-Tabaqat al-Kubra | Ibn Sa'd | Volume 5, Umar al-Akbar ibn Ali entry in the displayed edition | https://read.shamela.ws/book/9351/2003 | mother, children Muhammad, Umm Musa and Umm Habib, their mother Asma bint Aqil, and hadith transmission
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.