زینب بنت جحش

ام‌المؤمنین زینب بنت جحش رضی الله عنها از بنی‌اسد بن خزیمه بود. پدرش جحش بن رئاب اسدی و مادرش امیمه بنت عبدالمطلب، عمه پیامبر اسلام صلی الله علیه وسلم، بود و ازاین‌رو دخترعمه پیامبر به شمار می‌آمد. کتاب‌های زندگینامه متأخر کنیه ام‌الحکم را نیز برای او ثبت کرده‌اند. حدود سال ۵۹۰ میلادی در مکه زاده شد، هرچند سال دقیق روشن نیست، در آغاز دعوت اسلام آورد و با اعضای خانواده به مدینه هجرت کرد.

پیش از همسری پیامبر با زید بن حارثه رضی الله عنه، آزادشده و پسرخوانده پیشین پیامبر، ازدواج کرد. این ازدواج در برابر تعصب اجتماعی که خاندان‌های آزاد و نسب‌دار را بر بردگان آزادشده برتر می‌دانست قرار داشت. ازدواج دوام نیافت و زید سرانجام او را طلاق داد. منابع معتبر داستان‌های هیجان‌انگیزی را که پیامبر را خواهان طلاق نشان می‌دهند تأیید نمی‌کنند؛ آیه ۳۳:۳۷ ثبت می‌کند که پیامبر به زید گفت همسرت را نگه دار و از خدا پروا کن.

پس از پایان عده، پیامبر خود زید را برای رساندن پیشنهاد ازدواج فرستاد. صحیح مسلم گزارش می‌کند که زینب تا طلب اراده پروردگار تصمیم نگرفت. سپس آیه ۳۳:۳۷ ازدواج را پس از پایان پیوند زید، فرمان الهی معرفی کرد و روشن ساخت که همسر پیشین پسرخوانده در حکم همسر پیشین پسر نسبی نیست. ازدواج در مدینه در سال ۵ هجری، برابر با ۶۲۷ میلادی، انجام شد و زینب در جایگاه مادران مؤمنان بیان‌شده در آیه ۳۳:۶ قرار گرفت.

این عروسی با راهنمایی مهمی درباره حریم خانه و رفتار اجتماعی پیوند یافت. احادیث معتبر از ولیمه گسترده نان و گوشت و ماندن برخی مهمانان پس از غذا خبر می‌دهند و این رویداد با آیه ۳۳:۵۳ مرتبط است. زینب به روشنی اخلاقی نیز شناخته شد. در ماجرای افک، با وجود امکان رقابت اجتماعی، درباره عایشه رضی الله عنها نزد پیامبر جز خیر نگفت. عایشه نیز دینداری، راست‌گویی، صله رحم، سخاوت و ایثار او را ستود.

زینب با دست خود کار می‌کرد، از جمله چرم‌سازی، و درآمد را صدقه می‌داد. پیامبر به همسرانش گفته بود آن‌که دستش درازتر است زودتر به او خواهد پیوست. پس از آنکه زینب نخستین همسر درگذشته پس از پیامبر شد، روشن شد درازی دست کنایه از سخاوت است. صحیح مسلم این معنا را به کار و صدقه او پیوند می‌دهد. او احادیثی نیز نقل کرد، از جمله هشدار درباره فتنه‌ها و گشوده شدن شکافی در سد یأجوج و مأجوج.

زینب رضی الله عنها در مدینه در سال ۲۰ هجری، برابر با ۶۴۰ تا ۶۴۱ میلادی، در خلافت عمر بن خطاب رضی الله عنه درگذشت و روایت شده است که عمر بر او نماز گزارد. او نخستین همسر پیامبر بود که پس از ایشان وفات یافت و در بقیع دفن شد. زندگی او کرامت فراتر از طبقه اجتماعی، اطاعت از وحی، راست‌گویی در نزاع خانوادگی، کار سودمند، صله رحم، صدقه و نقش علمی مادران مؤمنان را در کنار هم قرار می‌دهد.