تاریخ تولد او در منابع حفظ نشده است. زندگینامههای نخستین وی را به بنینضیر مدینه پیوند میدهند، در حالی که برخی روایتها او را از بنیقریظه میشمارند.
ریحانه بنت زید
PER-000173
عضو خانواده
محتمل
نقطه مشترک گورستان
حوزه تاریخی مشترک
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
ریحانه بنت زید رضیاللهعنها بانویی تاریخی از محیط یهودی مدینه بود. ابن سعد او را به بنینضیر نسبت میدهد، در حالی که گزارشهای ابن اسحاق و ابن عبدالبر وابستگی به بنیقریظه را نیز حفظ کردهاند. او پس از رخدادهای بنیقریظه در سال ۵ هجری، برابر با ۶۲۷ میلادی، با خانه پیامبر محمد صلی الله علیه و آله پیوند یافت. منابع نخستین اختلاف دارند که آیا آزاد شد و به همسری پیامبر درآمد یا در ملک او باقی ماند؛ ازاینرو عنوان همسر یا امالمؤمنین بدون توضیح اختلاف به صورت قطعی به او داده نشده است. زمان وفات نیز میان گزارشهای مربوط به سالهای ۱۰ و ۱۱ هجری محل اختلاف است و دفن در بقیع در یک گزارش سوانحی کهن آمده است.
ترتیب وفات او مورد اختلاف است. روایت واقدی در ابن سعد و گزارش ابن عبدالبر وفات را پس از حجةالوداع در سال ۱۰ هجری، برابر با ۶۳۲ میلادی، پیش از وفات پیامبر میدانند. روایت ابن اسحاق میگوید هنگام وفات پیامبر زنده بود و زندگی او دستکم تا ربیعالاول سال ۱۱ هجری ادامه یافت.
روایت واقدی در ابن سعد دفن او را در بقیع مدینه گزارش میکند. این خبری سوانحی و کهن است، اما قبر مستقل شناختهشده یا زیارتگاه دارای مختصات به طور جداگانه ثابت نشده است.
زندگینامه و معرفی تاریخی
ابن سعد نسب او را ریحانه بنت زید بن عمرو بن خنافه بن شمعون بن زید نوشته و وی را از بنینضیر دانسته است؛ در همان گزارش، نسبت دادن او به بنیقریظه با ازدواج نخست توضیح داده میشود. ابن اسحاق او را از زنان بنیعمرو بن قریظه میشمارد، ابن عبدالبر وابستگی مشهورتر را قریظه میداند و بلاذری هر دو نسبت را حفظ کرده است. بنابراین با اختلافی کهن در نسب و قبیله روبهرو هستیم، نه نتیجهای کاملا حلشده.
پیش از پیوند با خانه پیامبر صلی الله علیه و آله، همسر مردی از بنیقریظه بود. در یک طریق ابن سعد نام او حکیم، در ابن حجر حکم و در بلاذری عبدالحکم، حکم یا کنیه ابوالحکم آمده است. پس از کشتهشدن همسر نخست در رخدادهای بنیقریظه در سال ۵ هجری، برابر با ۶۲۷ میلادی، در شمار اسیران قرار گرفت. این نامها به عنوان صورتهای متفاوت گزارشهای کهن حفظ شدهاند.
گزارشهای سیره از پذیرش اسلام توسط او سخن میگویند، اما درباره جایگاه حقوقی وی نزد پیامبر محمد صلی الله علیه و آله دو روایت اصلی وجود دارد. در روایت ابن اسحاق، آزادی و ازدواج پیشنهاد شد و او ماندن در ملک پیامبر را آسانتر دانست. ابن سعد از طریق واقدی روایت دیگری نقل میکند که او آزاد شد و در محرم سال ۶ هجری با مهری مانند همسران پیامبر به ازدواج درآمد.
روایت ازدواج از اقامت در خانه اممنذر، حجاب، داشتن نوبت مانند همسران، یک طلاق و سپس بازگشت سخن میگوید. گزارشهای کهن دیگر او را از کنیزان پیامبر میشمارند یا میگویند تا وفات پیامبر در ملک ایشان ماند. پیوند او با خانه پیامبر روشن است، اما طبقهبندی حقوقی میان همسر و ملک یمین حل نشده؛ ازاینرو عنوان امالمؤمنین به صورت قطعی به او داده نشده است.
اهمیت تاریخی او بیش از منصبی عمومی، در اختلاف خود منابع است. گزارشهای نخستین نسبتهای بنینضیر و بنیقریظه، چند صورت برای نام همسر نخست و دو توصیف متفاوت از جایگاه خانوادگی او را حفظ کردهاند. این مواد نشان میدهند که هویت قبیلهای میتوانست با تبار و ازدواج بیان شود و عنوان حقوقی متأخر نباید بدون توضیح بر گزارشهای متعارض نخستین تحمیل گردد.
روایت واقدی در ابن سعد میگوید او هنگام بازگشت از حجةالوداع در سال ۱۰ هجری، برابر با ۶۳۲ میلادی، درگذشت و در بقیع دفن شد؛ ابن عبدالبر نیز وفات را در سال ۱۰ هجری میگذارد. در برابر، روایت ابن اسحاق میگوید پیامبر در حالی وفات یافت که او هنوز زنده و در ملک ایشان بود، پس زندگی او دستکم تا ربیعالاول سال ۱۱ هجری ادامه داشت. بنابراین ترتیب وفات اختلافی و دفن در بقیع گزارشی منقول است و قبر مستقل شناختهشدهای ثابت نیست.
پیش از پیوند با خانه پیامبر صلی الله علیه و آله، همسر مردی از بنیقریظه بود. در یک طریق ابن سعد نام او حکیم، در ابن حجر حکم و در بلاذری عبدالحکم، حکم یا کنیه ابوالحکم آمده است. پس از کشتهشدن همسر نخست در رخدادهای بنیقریظه در سال ۵ هجری، برابر با ۶۲۷ میلادی، در شمار اسیران قرار گرفت. این نامها به عنوان صورتهای متفاوت گزارشهای کهن حفظ شدهاند.
گزارشهای سیره از پذیرش اسلام توسط او سخن میگویند، اما درباره جایگاه حقوقی وی نزد پیامبر محمد صلی الله علیه و آله دو روایت اصلی وجود دارد. در روایت ابن اسحاق، آزادی و ازدواج پیشنهاد شد و او ماندن در ملک پیامبر را آسانتر دانست. ابن سعد از طریق واقدی روایت دیگری نقل میکند که او آزاد شد و در محرم سال ۶ هجری با مهری مانند همسران پیامبر به ازدواج درآمد.
روایت ازدواج از اقامت در خانه اممنذر، حجاب، داشتن نوبت مانند همسران، یک طلاق و سپس بازگشت سخن میگوید. گزارشهای کهن دیگر او را از کنیزان پیامبر میشمارند یا میگویند تا وفات پیامبر در ملک ایشان ماند. پیوند او با خانه پیامبر روشن است، اما طبقهبندی حقوقی میان همسر و ملک یمین حل نشده؛ ازاینرو عنوان امالمؤمنین به صورت قطعی به او داده نشده است.
اهمیت تاریخی او بیش از منصبی عمومی، در اختلاف خود منابع است. گزارشهای نخستین نسبتهای بنینضیر و بنیقریظه، چند صورت برای نام همسر نخست و دو توصیف متفاوت از جایگاه خانوادگی او را حفظ کردهاند. این مواد نشان میدهند که هویت قبیلهای میتوانست با تبار و ازدواج بیان شود و عنوان حقوقی متأخر نباید بدون توضیح بر گزارشهای متعارض نخستین تحمیل گردد.
روایت واقدی در ابن سعد میگوید او هنگام بازگشت از حجةالوداع در سال ۱۰ هجری، برابر با ۶۳۲ میلادی، درگذشت و در بقیع دفن شد؛ ابن عبدالبر نیز وفات را در سال ۱۰ هجری میگذارد. در برابر، روایت ابن اسحاق میگوید پیامبر در حالی وفات یافت که او هنوز زنده و در ملک ایشان بود، پس زندگی او دستکم تا ربیعالاول سال ۱۱ هجری ادامه داشت. بنابراین ترتیب وفات اختلافی و دفن در بقیع گزارشی منقول است و قبر مستقل شناختهشدهای ثابت نیست.
اهمیت تاریخی و میراث
زندگی ریحانه بنت زید رضیاللهعنها برای فهم پیوند تاریخی جامعههای یهودی مدینه، بهویژه بنینضیر و بنیقریظه، با خانه پیامبر اهمیت دارد. سرگذشت او درگیری، اسارت، پذیرش اسلام و پیوند با خانه را از دریچه زندگی یک زن نشان میدهد.
اختلاف میان روایت ازدواج و ملک یمین نمونهای مهم از نقد منبع در زندگینامهنگاری اسلامی است. بررسی عمیق تأیید کرد که پیوند او با خانه پیامبر در تاریخ ثبت شده، اما طبقهبندی حقوقی در منابع نخستین حل نشده است؛ ازاینرو عنوان امالمؤمنین نیازمند توضیح صریح اختلاف است.
روایت دفن در بقیع یاد او را در مدینه حفظ میکند، اما از طریق واقدی و ابن سعد نقل شده و قبر مستقل یا جایگاه نقشهای شناختهشدهای ثابت نیست. پرونده به جای قطعی کردن یک قول اختلافی، شواهد کهن، حرمت او و حدود یقین تاریخی را با هم نگه میدارد.
اختلاف میان روایت ازدواج و ملک یمین نمونهای مهم از نقد منبع در زندگینامهنگاری اسلامی است. بررسی عمیق تأیید کرد که پیوند او با خانه پیامبر در تاریخ ثبت شده، اما طبقهبندی حقوقی در منابع نخستین حل نشده است؛ ازاینرو عنوان امالمؤمنین نیازمند توضیح صریح اختلاف است.
روایت دفن در بقیع یاد او را در مدینه حفظ میکند، اما از طریق واقدی و ابن سعد نقل شده و قبر مستقل یا جایگاه نقشهای شناختهشدهای ثابت نیست. پرونده به جای قطعی کردن یک قول اختلافی، شواهد کهن، حرمت او و حدود یقین تاریخی را با هم نگه میدارد.
پیوندهای خانوادگی
🤝 همسران و پیوندهای ازدواج
حضرت محمد مصطفیٰ ﷺ
منسوب
منابع
Al-Tabaqat al-Kubra | Ibn Sa'd | Vol. 8, pp. 103-104, entry 4136 | https://ftp.shamela.ws/book/1686/2770 | Banu al-Nadir lineage, explanation of Qurayza attribution, first-husband form Hakim, al-Waqidi emancipation-and-marriage account, Muharram 6 AH, dower, divorce and reconciliation, death after the Farewell Pilgrimage and reported al-Baqi burialAl-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba | Ibn Hajar al-Asqalani | Vol. 8, p. 146, entry 11203 | https://shamela.ws/book/9767/4059 | lineage variants, first-husband form al-Hakam, Ibn Ishaq ownership account, competing marriage account, death chronology and burial report
Al-Isti'ab fi Ma'rifat al-Ashab | Ibn Abd al-Barr | Vol. 4, p. 1847, entry 3350 | https://shamela.ws/book/12288/1834 | Banu Qurayza and Banu al-Nadir variants, preference for Qurayza affiliation, classification as surriyya, and reported death in 10 AH after the Farewell Pilgrimage
Al-Sirah al-Nabawiyyah | Ibn Hisham, transmitting Ibn Ishaq | Banu Qurayza division-of-spoils section; pagination varies by edition | https://islamweb.net/ar/library/content/58/1172/ | Qurayza affiliation, offer of emancipation and marriage, preference to remain in ownership, and survival until the Prophet's death
Ansab al-Ashraf | Al-Baladhuri | Vol. 1, p. 453, report 920 | https://shamela.ws/book/1379/479 | Qurayza affiliation, Nadir alternative, first-husband forms Abd al-Hakam, al-Hakam and Abu al-Hakam, and the concubinage account
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.