قشیری روایتی درباره ابراهیم بن ادهم رحمهالله در سفر او با محمد بن مبارک صوری به سوی بیتالمقدس حفظ کرده است. هنگام استراحت نیمروز زیر یک درخت انار، صدایی از پای درخت شنیده شد که ابراهیم را به خوردن میوه دعوت میکرد. پس از تکرار دعوت، ابراهیم دو انار برداشت و در راه بازگشت همان درخت بلندتر و میوه آن شیرین توصیف شد. روایت همچنین میگوید آن درخت بعدها سالی دو بار میوه میداد و به نام رمان العابدین شناخته شد.
قشیری در الرسالة القشیریة این حکایت را در شمار گزارشهای مربوط به ابراهیم بن ادهم رحمهالله حفظ کرده است. محمد بن مبارک صوری میگوید همراه ابراهیم در راه بیتالمقدس سفر میکرد. نزدیک نیمروز برای استراحت زیر یک درخت انار توقف کردند. در آغاز، صحنه چیزی جز توقفی کوتاه در مسیر سفر نیست، اما همان درخت به محل رخداد اصلی و شگفت روایت تبدیل میشود.
بر پایه گزارش، صدایی از پای درخت شنیده شد که ابراهیم بن ادهم رحمهالله را با کنیهاش صدا میزد و او را به خوردن از میوه درخت دعوت میکرد. این دعوت سه بار تکرار شد و ابراهیم در همان آغاز چیزی برنداشت. سپس صدا محمد بن مبارک را خطاب قرار داد و از او خواست میانجی شود تا ابراهیم از میوه درخت بردارد. به این ترتیب، داستان از شنیدن صدا به دعوت مکرر و سپس درخواست از همراه او پیش میرود.
پس از آن ابراهیم بن ادهم رحمهالله دو انار برداشت. یکی را خود خورد و دیگری را به محمد بن مبارک داد. محمد میگوید اناری که به او رسید ترش بود. سپس هر دو سفر خود را به سوی بیتالمقدس ادامه دادند. ماجرای نخستین توقف در اینجا پایانیافته به نظر میرسد، اما در مسیر بازگشت دوباره به همان مکان میرسند و بخش بعدی حکایت آشکار میشود.
در راه بازگشت از کنار همان درخت گذشتند و آن را دگرگون یافتند. روایت میگوید درختی که پیشتر کوتاه بود، اکنون بلند شده بود و انارهایش شیرین بودند. بدین ترتیب زنجیره اصلی رخداد کامل میشود: صدای برخاسته از پای درخت، دعوت به خوردن، برداشتن دو انار، و سپس دیدن همان درخت با ظاهری متفاوت و میوهای شیرین در بازگشت.
گزارش قشیری در ادامه میافزاید که آن درخت بعدها سالی دو بار میوه میداد و به نام رمان العابدین شناخته شد. این جزئیات در بیان عمومی نیز به عنوان اجزای همان روایت حفظ میشوند. داستان با یاد درختی پایان مییابد که نامش با سفر ابراهیم بن ادهم رحمهالله، صدایی که از آن شنیده شد و تغییراتی که در بازگشت دیده شد، پیوند خورده است.
بر پایه گزارش، صدایی از پای درخت شنیده شد که ابراهیم بن ادهم رحمهالله را با کنیهاش صدا میزد و او را به خوردن از میوه درخت دعوت میکرد. این دعوت سه بار تکرار شد و ابراهیم در همان آغاز چیزی برنداشت. سپس صدا محمد بن مبارک را خطاب قرار داد و از او خواست میانجی شود تا ابراهیم از میوه درخت بردارد. به این ترتیب، داستان از شنیدن صدا به دعوت مکرر و سپس درخواست از همراه او پیش میرود.
پس از آن ابراهیم بن ادهم رحمهالله دو انار برداشت. یکی را خود خورد و دیگری را به محمد بن مبارک داد. محمد میگوید اناری که به او رسید ترش بود. سپس هر دو سفر خود را به سوی بیتالمقدس ادامه دادند. ماجرای نخستین توقف در اینجا پایانیافته به نظر میرسد، اما در مسیر بازگشت دوباره به همان مکان میرسند و بخش بعدی حکایت آشکار میشود.
در راه بازگشت از کنار همان درخت گذشتند و آن را دگرگون یافتند. روایت میگوید درختی که پیشتر کوتاه بود، اکنون بلند شده بود و انارهایش شیرین بودند. بدین ترتیب زنجیره اصلی رخداد کامل میشود: صدای برخاسته از پای درخت، دعوت به خوردن، برداشتن دو انار، و سپس دیدن همان درخت با ظاهری متفاوت و میوهای شیرین در بازگشت.
گزارش قشیری در ادامه میافزاید که آن درخت بعدها سالی دو بار میوه میداد و به نام رمان العابدین شناخته شد. این جزئیات در بیان عمومی نیز به عنوان اجزای همان روایت حفظ میشوند. داستان با یاد درختی پایان مییابد که نامش با سفر ابراهیم بن ادهم رحمهالله، صدایی که از آن شنیده شد و تغییراتی که در بازگشت دیده شد، پیوند خورده است.
نتیجه
روایت از صدای درخت انار، برداشتن میوه به دست ابراهیم بن ادهم رحمهالله، تغییر درخت و شیرینی میوه در بازگشت، و سپس شناخته شدن آن به نام رمان العابدین سخن میگوید.
منابع
al-Qushayri, al-Risala al-Qushayriyya, Bab Karamat al-Awliya
al-Qushayri, same report: voice from the base of the pomegranate
al-Qushayri, same report: invitation repeated and Muhammad addressed
al-Qushayri, same report: two pomegranates and sour fruit
al-Qushayri, same report: changed tree and sweet fruit on return
al-Qushayri, same report: twice-yearly fruit and Rumman al-Abidin name
al-Mizzi, Tahdhib al-Kamal, entry Muhammad ibn al-Mubarak al-Suri
al-Mizzi, Tahdhib al-Kamal: Ibn Hibban dates Muhammad al-Suri's birth 153 AH
al-Mizzi, Tahdhib al-Kamal, entry Ibrahim ibn Adham: death reports 161, 162 or 163 AH
CAND-0181 Task 1 evidence synthesis