سال و مکان قطعی تولد او محفوظ نیست؛ در خانوادهای از بنیفزاره در دوره نخست اسلامی زاده شد.
خوله بنت منظور
PER-000064
عضو خانواده
محتمل
محل دفن نامعلوم
فهرست پایه منبع امامی
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
خوله بنت منظور فزاری از زنان خاندانهای شناختهشده در دوره نخست اسلامی بود. او دختر منظور بن زبان فزاری و ملیکه بنت خارجه مُرّی بود. نخست با محمد بن طلحه بن عبیدالله ازدواج کرد و از او ابراهیم، داوود و امالقاسم را به دنیا آورد. پس از کشتهشدن محمد در جنگ جمل در سال ۳۶ هجری، برابر با ۶۵۶ میلادی، با امام حسن بن علی علیه السلام ازدواج کرد و مادر حسن مثنی شد. جزئیات قطعی درباره تولد، وفات و محل دفن خود او محفوظ نیست.
سال و مکان قطعی وفات او محفوظ نیست؛ گزارشی ادبی او را پس از وفات امام حسن زنده و سخت اندوهگین نشان میدهد.
محل قابل اعتماد دفن او معلوم نیست؛ هیچ قبر منسوبی نباید بهعنوان مدفن ثابت تاریخی معرفی شود.
زندگینامه و معرفی تاریخی
خوله رضی الله عنها از بنیفزاره، شاخهای از مجموعه قبایل غطفان، بود. کتابهای نسب پدرش را منظور بن زبان بن سیار فزاری و مادرش را ملیکه بنت خارجه بن سنان مُرّی معرفی میکنند. همین منابع تبار فزاری او را با تفصیل حفظ کردهاند و بدین وسیله وی از زنان دیگری که در گزارشهای اسلام نخستین خوله نام داشتهاند متمایز میشود.
نخستین ازدواج ثابت او با محمد بن طلحه بن عبیدالله از بنیتیم بود. ابوالفرج اصفهانی با نقل نسب زبیری نوشته است که خوله از او ابراهیم، داوود و امالقاسم را به دنیا آورد. محمد در جنگ جمل در سال ۳۶ هجری، برابر با ۶۵۶ میلادی، کشته شد و خوله با فرزندانی وابسته به شاخه طلحهای قریش بیوه ماند.
پس از آن با امام حسن بن علی علیه السلام ازدواج کرد. جزئیات روایات یکسان نیست: در گزارشی عبدالله بن زبیر ترتیبدهنده ازدواج است و در گزارشی دیگر خوله در غیبت پدر اختیار خود را به امام حسن سپرد و منظور ابتدا به کنارگذاشتهشدن خود اعتراض کرد. اینها روایتهای خانوادگیاند و اصل ازدواج را که در منابع نسبی پیوسته ثبت شده، سست نمیکنند.
از این ازدواج حسن بن حسن، مشهور در منابع متأخر به حسن مثنی، زاده شد. خلیفه بن خیاط و نسبشناس علوی، سهل بخاری، هر دو خوله را مادر او معرفی میکنند. از طریق حسن مثنی، او یکی از نیاکان مادری مهم در تبار حسنی شد و فرزندانش از محمد بن طلحه نیز او را به خاندانی برجسته از بنیتیم پیوند دادند.
آثار ادبی و اخباری خوله را با زیبایی، فصاحت و احساس عمیق به یاد میآورند. گزارشی از عمر بن شبه از خویشتنداری او در نخستین سال ازدواج تا تولد فرزند سخن میگوید و ابیاتی منسوب به پدرش برای تسلیت پس از وفات امام حسن را حفظ کرده است. این گزارشها برای تاریخ حافظه ادبی سودمندند، اما نباید زندگینامهای دقیق و تاریخگذاریشده تلقی شوند.
منابع سال و مکان قابل اعتماد وفات او را ثبت نکرده و قبر معینی را ثابت نمیکنند. بنابراین زندگینامهاش باید بر نسب استوار، هر دو ازدواج مستند و فرزندانش تکیه کند و حکایتهای ادبی متأخر را با نسبت روشن به منبع بیاورد. ازدواج نخست او با محمد بن طلحه و ازدواج بعدی با امام حسن علیه السلام بهطور مستقل در منابع نسبی و ادبی محفوظ است، اما شواهد اجازه قطعیت درباره وفات یا محل دفن او را نمیدهد.
نخستین ازدواج ثابت او با محمد بن طلحه بن عبیدالله از بنیتیم بود. ابوالفرج اصفهانی با نقل نسب زبیری نوشته است که خوله از او ابراهیم، داوود و امالقاسم را به دنیا آورد. محمد در جنگ جمل در سال ۳۶ هجری، برابر با ۶۵۶ میلادی، کشته شد و خوله با فرزندانی وابسته به شاخه طلحهای قریش بیوه ماند.
پس از آن با امام حسن بن علی علیه السلام ازدواج کرد. جزئیات روایات یکسان نیست: در گزارشی عبدالله بن زبیر ترتیبدهنده ازدواج است و در گزارشی دیگر خوله در غیبت پدر اختیار خود را به امام حسن سپرد و منظور ابتدا به کنارگذاشتهشدن خود اعتراض کرد. اینها روایتهای خانوادگیاند و اصل ازدواج را که در منابع نسبی پیوسته ثبت شده، سست نمیکنند.
از این ازدواج حسن بن حسن، مشهور در منابع متأخر به حسن مثنی، زاده شد. خلیفه بن خیاط و نسبشناس علوی، سهل بخاری، هر دو خوله را مادر او معرفی میکنند. از طریق حسن مثنی، او یکی از نیاکان مادری مهم در تبار حسنی شد و فرزندانش از محمد بن طلحه نیز او را به خاندانی برجسته از بنیتیم پیوند دادند.
آثار ادبی و اخباری خوله را با زیبایی، فصاحت و احساس عمیق به یاد میآورند. گزارشی از عمر بن شبه از خویشتنداری او در نخستین سال ازدواج تا تولد فرزند سخن میگوید و ابیاتی منسوب به پدرش برای تسلیت پس از وفات امام حسن را حفظ کرده است. این گزارشها برای تاریخ حافظه ادبی سودمندند، اما نباید زندگینامهای دقیق و تاریخگذاریشده تلقی شوند.
منابع سال و مکان قابل اعتماد وفات او را ثبت نکرده و قبر معینی را ثابت نمیکنند. بنابراین زندگینامهاش باید بر نسب استوار، هر دو ازدواج مستند و فرزندانش تکیه کند و حکایتهای ادبی متأخر را با نسبت روشن به منبع بیاورد. ازدواج نخست او با محمد بن طلحه و ازدواج بعدی با امام حسن علیه السلام بهطور مستقل در منابع نسبی و ادبی محفوظ است، اما شواهد اجازه قطعیت درباره وفات یا محل دفن او را نمیدهد.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت تاریخی خوله در پیوندهای خانوادگیای است که زندگینامهاش میان بنیفزاره، بنیتیم و اهل بیت حسنی آشکار میکند. فرزندانش از محمد بن طلحه و تولد حسن مثنی از امام حسن، او را به دو شبکه نسبی برجسته در سده نخست هجری پیوند داد.
پرونده او همچنین نشان میدهد که اطلاعات زنان دوره نخست اسلام غالبا در نسبنامهها، روایتهای ازدواج و حکایتهای ادبی محفوظ مانده است. تاریخنگاری مسئول دادههای استوار خانوادگی را از گزارشهای متأخر زیبایی و فصاحت جدا میکند و مرگ یا دفن ناشناخته را به مکانی قطعی تبدیل نمیسازد.
پرونده او همچنین نشان میدهد که اطلاعات زنان دوره نخست اسلام غالبا در نسبنامهها، روایتهای ازدواج و حکایتهای ادبی محفوظ مانده است. تاریخنگاری مسئول دادههای استوار خانوادگی را از گزارشهای متأخر زیبایی و فصاحت جدا میکند و مرگ یا دفن ناشناخته را به مکانی قطعی تبدیل نمیسازد.
پیوندهای خانوادگی
🤝 همسران و پیوندهای ازدواج
امام حسن مجتبیٰ
محتمل
🌱 فرزندان
منابع
Sirr al-Silsila al-Alawiyya | Sahl ibn Abd Allah al-Bukhari | p. 5 | https://ar.lib.eshia.ir/10871/1/5 | Paternal and maternal lineage, prior marriage to Muhammad ibn Talha, and identification as the mother of Hasan ibn HasanAl-Tabaqat | Khalifa ibn Khayyat | Vol. 1, p. 417, entry 2045 | https://lib.eshia.ir/40244/1/417 | Khawla bint Manzur ibn Zabban al-Fazariyya as the mother of Hasan ibn Hasan
Al-Aghani | Abu al-Faraj al-Isfahani | Vol. 12, p. 408 | https://ablibrary.net/book_content/401/148 | Marriage to Muhammad ibn Talha, children Ibrahim, Dawud and Umm al-Qasim, his death at the Battle of the Camel, subsequent marriage to Hasan ibn Ali, and birth of Hasan ibn Hasan
Al-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba | Ibn Hajar al-Asqalani | Entry 8252 on Manzur ibn Zabban; pagination varies by edition | https://mail.shamela.ws/book/9767/3139 | Father identity, Malika bint Kharija, and Khawla among their children
Akhbar Abi al-Qasim al-Zajjaji | Abu al-Qasim al-Zajjaji | p. 13 | https://shamela.ws/book/666/13 | Later literary report about her first year of marriage, birth of a son, and mourning after Hasan's death
Al-Aghani | Abu al-Faraj al-Isfahani | Vol. 12, pp. 409-410 | https://ar.lib.eshia.ir/71656/12/409 | Later literary memory of Khawla, retained only with explicit attribution
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.