تاریخ دقیق تولد معلوم نیست. گزارشی میگوید هنگام ازدواج در سال ۵ یا ۶ هجری بیست سال داشت و تنها برآوردی تقریبی برای آغاز سده هفتم میلادی به دست میدهد.
جویریه بنت حارث
PER-000169
اهلبیت
تأییدشده
نقطه مشترک گورستان
حوزه تاریخی مشترک
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
امالمؤمنین جویریه بنت حارث رضی الله عنها همسر پیامبر محمد صلی الله علیه و آله وسلم و دختر حارث بن ابیضرار، رئیس بنیمصطلق از خزاعه، بود. پس از نبرد مریسیع که منابع نخستین آن را در سال ۵ یا ۶ هجری قرار میدهند، برای آزادی خود قرارداد مکاتبه بست، از پیامبر یاری خواست و پیشنهاد ازدواج او را پذیرفت؛ ازدواجی که سبب آزادی صد خاندان از قومش شد. او روایتهایی در ذکر و عبادت نقل کرد، پس از وفات پیامبر در مدینه زیست و بنابر دو گزارش در سال ۵۰ یا ۵۶ هجری درگذشت و در بقیع دفن شد.
در مدینه درگذشت؛ گزارشها سال ۵۰ هجری یا ربیعالاول سال ۵۶ هجری را ذکر میکنند. روایت شده که مروان بن حکم بر او نماز خواند، اما سن دقیق نامطمئن است.
در گورستان بقیع مدینه دفن شد. در این خروجی اداری، زیارتگاه اصلی یا پیوند مکانی ثبت نشده است و نبود این پیوند اختیاری دلیلی علیه سنت تاریخی دفن نیست.
زندگینامه و معرفی تاریخی
نام او جویریه بنت حارث بن ابیضرار مصطلقی خزاعی رضی الله عنها بود. پدرش ریاست بنیمصطلق، شاخهای از خزاعه، را داشت. ابن حجر و دیگر شرححالنویسان نوشتهاند که نام نخستین او برّه بود و پیامبر محمد صلی الله علیه و آله وسلم آن را به جویریه تغییر داد. سال تولدش بهطور مطمئن معلوم نیست. ابن سعد روایتی را حفظ کرده که هنگام ازدواج بیست سال داشت، اما گزارشهای بعدی درباره سن و وفات، زمانبندی کاملا هماهنگی نمیسازند؛ ازاینرو این عدد باید تخمینی منقول دانسته شود، نه سند دقیق تولد.
زندگی او در لشکرکشی علیه بنیمصطلق در کنار آب مریسیع دگرگون شد؛ منابع نخستین آن را در سال ۵ یا ۶ هجری تاریخگذاری میکنند. پیش از آن در میان قوم خود ازدواج کرده بود. منابع نام همسر پیشین را با صورتهایی مانند مسافع بن صفوان و صفوان بن مالک نقل میکنند و مرگ او را در پیرامون همان نبرد قرار میدهند. پس از شکست بنیمصطلق، جویریه در شمار اسیران بود و سهم ثابت بن قیس بن شماس یا یکی از خویشانش شد. او برای پرداخت بهای آزادی، قرارداد مکاتبه بست.
گزارش عایشه رضی الله عنها میگوید جویریه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم آمد، خود را دختر رئیس قوم معرفی کرد و برای پرداخت مکاتبه یاری خواست. پیامبر پیشنهاد داد مبلغ را بپردازد و با او ازدواج کند و جویریه پذیرفت. روایت، درخواست مستقیم و رضایت او را ثبت میکند و نباید گفتوگو یا انگیزهای ساختهشده بر آن افزود. با این ازدواج، او وارد خانه پیامبر شد و جایگاه عمومی امالمؤمنین را که قرآن مقرر کرده است به دست آورد.
ازدواج پیامد اجتماعی فوری داشت. هنگامی که مسلمانان شنیدند بنیمصطلق از راه ازدواج خویشاوند رسول خدا شدهاند، اسیران باقیمانده در دست خود را آزاد کردند. سنن ابیداود و منابع سیره عدد صد خاندان آزادشده را ثبت کردهاند. ازاینرو عایشه او را زنی با برکت بسیار برای قومش توصیف کرد. شواهد، اثر آزادی را پشتیبانی میکنند؛ اما ادعای مسلمان شدن فوری همه افراد قبیله بدون دلیل جداگانه نباید مطرح شود.
در مدینه بخشی از خانه نبوی شد که آموزشهای پیامبر را به نسلهای بعد رساند. ذهبی هفت روایت منسوب به او را شمارش میکند و راویانی مانند ابن عباس، کریب، مجاهد و دیگران را نام میبرد. کمی تعداد از اثر آنها نمیکاهد، زیرا برخی از این گزارشها در عبادت و راهنمایی فقهی بسیار مشهور شدند. جایگاه او همچنین پس از درگیری، پیوندی شخصی و اجتماعی میان خانه پیامبر و بنیمصطلق حفظ کرد.
مشهورترین روایت او درباره ذکر خداست. صحیح مسلم گزارش میکند که پیامبر پس از نماز صبح از نزد او بیرون رفت، در حالی که جویریه به ذکر مشغول بود، و در هنگام چاشت بازگشت. پیامبر ذکری کوتاه به او آموخت که خدا را به شمار آفریدگان، خشنودی ذات الهی، وزن عرش و گستردگی کلمات الهی تسبیح میکند. در صحیح بخاری نیز آمده است که او روز جمعه روزه داشت و راهنمایی شد آن روز را بهتنهایی ویژه نکند، مگر آنکه با پنجشنبه یا شنبه همراه شود. این دو روایت نقش او را در انتقال عبادت و حکم عملی نشان میدهند.
پس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در مدینه زندگی کرد. گزارشها درباره وفاتش اختلاف دارند؛ ابن سعد و برخی نویسندگان متأخر سال ۵۰ هجری را آوردهاند و گزارشی دیگر ربیعالاول سال ۵۶ هجری را ذکر میکند. هر دو، وفات را در دوران معاویه رضی الله عنه قرار میدهند و میگویند مروان بن حکم، حاکم مدینه، بر او نماز خواند. سنهای نقلشده همراه این تاریخها کاملا سازگار نیستند، پس نباید یک سن قطعی تحمیل کرد.
جویریه رضی الله عنها در گورستان بقیع مدینه، در کنار دیگر اعضای خانه پیامبر، دفن شد. یاد تاریخی پایدار او بر سه عنصر استوار است: جایگاهش در میان امهات المؤمنین، آزادی اسیران بنیمصطلق پس از ازدواجش و مشارکت او در انتقال عبادت و احکام عملی. زندگی او همچنین ضرورت حفظ صادقانه اختلاف منابع درباره سال مریسیع، نام همسر پیشین، سن و سال وفات را نشان میدهد.
زندگی او در لشکرکشی علیه بنیمصطلق در کنار آب مریسیع دگرگون شد؛ منابع نخستین آن را در سال ۵ یا ۶ هجری تاریخگذاری میکنند. پیش از آن در میان قوم خود ازدواج کرده بود. منابع نام همسر پیشین را با صورتهایی مانند مسافع بن صفوان و صفوان بن مالک نقل میکنند و مرگ او را در پیرامون همان نبرد قرار میدهند. پس از شکست بنیمصطلق، جویریه در شمار اسیران بود و سهم ثابت بن قیس بن شماس یا یکی از خویشانش شد. او برای پرداخت بهای آزادی، قرارداد مکاتبه بست.
گزارش عایشه رضی الله عنها میگوید جویریه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم آمد، خود را دختر رئیس قوم معرفی کرد و برای پرداخت مکاتبه یاری خواست. پیامبر پیشنهاد داد مبلغ را بپردازد و با او ازدواج کند و جویریه پذیرفت. روایت، درخواست مستقیم و رضایت او را ثبت میکند و نباید گفتوگو یا انگیزهای ساختهشده بر آن افزود. با این ازدواج، او وارد خانه پیامبر شد و جایگاه عمومی امالمؤمنین را که قرآن مقرر کرده است به دست آورد.
ازدواج پیامد اجتماعی فوری داشت. هنگامی که مسلمانان شنیدند بنیمصطلق از راه ازدواج خویشاوند رسول خدا شدهاند، اسیران باقیمانده در دست خود را آزاد کردند. سنن ابیداود و منابع سیره عدد صد خاندان آزادشده را ثبت کردهاند. ازاینرو عایشه او را زنی با برکت بسیار برای قومش توصیف کرد. شواهد، اثر آزادی را پشتیبانی میکنند؛ اما ادعای مسلمان شدن فوری همه افراد قبیله بدون دلیل جداگانه نباید مطرح شود.
در مدینه بخشی از خانه نبوی شد که آموزشهای پیامبر را به نسلهای بعد رساند. ذهبی هفت روایت منسوب به او را شمارش میکند و راویانی مانند ابن عباس، کریب، مجاهد و دیگران را نام میبرد. کمی تعداد از اثر آنها نمیکاهد، زیرا برخی از این گزارشها در عبادت و راهنمایی فقهی بسیار مشهور شدند. جایگاه او همچنین پس از درگیری، پیوندی شخصی و اجتماعی میان خانه پیامبر و بنیمصطلق حفظ کرد.
مشهورترین روایت او درباره ذکر خداست. صحیح مسلم گزارش میکند که پیامبر پس از نماز صبح از نزد او بیرون رفت، در حالی که جویریه به ذکر مشغول بود، و در هنگام چاشت بازگشت. پیامبر ذکری کوتاه به او آموخت که خدا را به شمار آفریدگان، خشنودی ذات الهی، وزن عرش و گستردگی کلمات الهی تسبیح میکند. در صحیح بخاری نیز آمده است که او روز جمعه روزه داشت و راهنمایی شد آن روز را بهتنهایی ویژه نکند، مگر آنکه با پنجشنبه یا شنبه همراه شود. این دو روایت نقش او را در انتقال عبادت و حکم عملی نشان میدهند.
پس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در مدینه زندگی کرد. گزارشها درباره وفاتش اختلاف دارند؛ ابن سعد و برخی نویسندگان متأخر سال ۵۰ هجری را آوردهاند و گزارشی دیگر ربیعالاول سال ۵۶ هجری را ذکر میکند. هر دو، وفات را در دوران معاویه رضی الله عنه قرار میدهند و میگویند مروان بن حکم، حاکم مدینه، بر او نماز خواند. سنهای نقلشده همراه این تاریخها کاملا سازگار نیستند، پس نباید یک سن قطعی تحمیل کرد.
جویریه رضی الله عنها در گورستان بقیع مدینه، در کنار دیگر اعضای خانه پیامبر، دفن شد. یاد تاریخی پایدار او بر سه عنصر استوار است: جایگاهش در میان امهات المؤمنین، آزادی اسیران بنیمصطلق پس از ازدواجش و مشارکت او در انتقال عبادت و احکام عملی. زندگی او همچنین ضرورت حفظ صادقانه اختلاف منابع درباره سال مریسیع، نام همسر پیشین، سن و سال وفات را نشان میدهد.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت تاریخی ازدواج جویریه رضی الله عنها در آن است که پیامدهای جنگ را به آزادی گسترده تبدیل کرد. رهایی صد خاندان بنیمصطلق نمونهای روشن در منابع سیره است که چگونه ازدواج، رابطه اجتماعی تازهای میان جامعه پیامبر و قبیلهای تازه شکستخورده پدید آورد.
روایتهای او جایگاهی پایدار در عبادت و فقه برایش ایجاد کردند. ذکر صبحگاهی ثبتشده در صحیح مسلم همچنان بهطور گسترده خوانده میشود و گزارش روزه جمعه در صحیح بخاری در بحث روزه مستحبی نقش دارد. بنابراین اثر او از شرایط سیاسی و اجتماعی ازدواجش فراتر میرود.
پرونده او از نظر روششناختی نیز مهم است. منابع نخستین و کلاسیک بر هویت، ازدواج و میراث کلی توافق دارند، اما در سال نبرد، نام همسر پیشین، سن و سال وفات اختلاف دارند. حفظ این تفاوتها همراه با بیان دفن در بقیع، تاریخی دقیقتر و محترمانهتر فراهم میکند.
روایتهای او جایگاهی پایدار در عبادت و فقه برایش ایجاد کردند. ذکر صبحگاهی ثبتشده در صحیح مسلم همچنان بهطور گسترده خوانده میشود و گزارش روزه جمعه در صحیح بخاری در بحث روزه مستحبی نقش دارد. بنابراین اثر او از شرایط سیاسی و اجتماعی ازدواجش فراتر میرود.
پرونده او از نظر روششناختی نیز مهم است. منابع نخستین و کلاسیک بر هویت، ازدواج و میراث کلی توافق دارند، اما در سال نبرد، نام همسر پیشین، سن و سال وفات اختلاف دارند. حفظ این تفاوتها همراه با بیان دفن در بقیع، تاریخی دقیقتر و محترمانهتر فراهم میکند.
پیوندهای خانوادگی
🤝 همسران و پیوندهای ازدواج
حضرت محمد مصطفیٰ ﷺ
تأییدشده
منابع
Al-Isabah fi Tamyiz al-Sahabah | Ibn Hajar al-Asqalani | Entry 11008, vol. 8, p. 73 in the displayed edition | https://shamela.ws/book/9767/3986 | Identity, Banu al-Mustaliq lineage, Muraysi' chronology, manumission contract, marriage, name change and worship reportSunan Abi Dawud | Abu Dawud al-Sijistani | Hadith 3931 | https://sunnah.com/abudawud:3931 | Her request for assistance, marriage and the release of one hundred Banu al-Mustaliq households
Sahih Muslim | Muslim ibn al-Hajjaj | Hadith 2726a-b | https://sunnah.com/muslim:2726a | Morning remembrance transmitted by Juwayriya
Sahih al-Bukhari | Muhammad ibn Ismail al-Bukhari | Hadith 1986 | https://sunnah.com/bukhari:1986 | Report concerning fasting Friday by itself
Siyar A'lam al-Nubala | Shams al-Din al-Dhahabi | Vol. 2, biographical entry; pagination varies by edition | https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/172/ | Biographical evaluation, narrators, reported hadith count and death traditions
Al-Tabaqat al-Kubra | Muhammad ibn Sa'd | Entry 4134, vol. 8; pagination varies by edition | https://shamela.ws/book/1686/2759 | Lineage, former husband traditions, Muraysi' narrative, marriage and death reports
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.