تاریخ دقیق تولد ابوسلمه رضیاللهعنه در منابع معتبر نخستینِ بررسیشده حفظ نشده است. نسب قرشی مخزومی و حضور بسیار زودهنگام او در جامعه مسلمانان مکه روشن است، اما سال یا محل دقیق تولد بدون دلیل تعیین نشده است.
حضرت ابوسلمه عبدالله بن عبد اسد رضیاللهعنه
Abu Salama's lineage is Abd Allah ibn Abd al-Asad ibn Hilal ibn Abd Allah ibn Umar ibn Makhzum ibn Yaqaza ibn Murra ibn Ka'b ibn Lu'ayy al-Qurashi al-Makhzumi. His father was Abd al-Asad ibn Hilal and his mother was Barra bint Abd al-Muttalib. Barra was the Prophet's paternal aunt, so Abu Salama was the Prophet's paternal-aunt's son and first cousin; classical biographers also describe him as a foster brother. His wife was Umm Salama Hind bint Abi Umayya. Al-Dhahabi and Ibn al-Jawzi preserve four children: Salama, Umar, Durra and Zaynab. Some later compilations print Ruqayya in place of Durra, so the family status is kept as complete with a naming variant rather than forcing false uniformity. No unsupplied registry code has been invented.
PER-001690
صحابی
تأییدشده
نقطه مشترک گورستان
حوزه تاریخی مشترک
⚙️ چاپ، اشتراک و گزینههای دیگر
حضرت ابوسلمه عبدالله بن عبد اسد مخزومی رضیاللهعنه از نخستین مسلمانان، مهاجران حبشه و مدینه و حاضران بدر بود. مادرش برّه بنت عبدالمطلب، عمه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم، بود و از این رو ابوسلمه پسرعمه پیامبر به شمار میآمد؛ منابع شرح حال او را برادر رضاعی پیامبر نیز میدانند. همسرش امسلمه هند بنت ابیامیه رضیاللهعنها بود و معتبرترین فهرست خانوادگی نخستین چهار فرزند را ثبت میکند: سلمه، عمر، دُرّه و زینب.
او در بدر و احد شرکت کرد، سپس فرماندهی سریه قطن را بر عهده گرفت و بر پایه گاهشماری غالب در سال چهارم هجری در مدینه، پس از بازشدن زخم احد، درگذشت. صحیح مسلم دعای پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هنگام وفات او و دعای امسلمه در مصیبت را حفظ کرده است. فهرستهای تاریخی دفن او را در بقیع ثبت میکنند، اما محل قبر فردی او امروز بهطور قابل اعتماد شناخته نیست؛ نشان نقشه فقط کل قبرستان را مشخص میکند.
در گاهشماری غالبِ منابع سیره، ابوسلمه رضیاللهعنه در احد زخمی شد، زخم مدتی بهبود یافت، سپس پس از سریه قطن دوباره گشوده شد و به وفات او در مدینه انجامید. گاهشماری قویتر این واقعه را در سال چهارم هجری قرار میدهد، هرچند قول قدیمی و کمقوتتری سال سوم را نیز نقل کرده است. در روز وفات نیز اختلاف هست؛ یک روایت آن را پس از گذشت هشت شب از جمادیالآخر سال چهارم میداند و روایت دیگر میگوید سه شب از ماه باقی مانده بود. بنابراین این پرونده اختلاف را حفظ میکند و یک روز را قطعی نمیسازد. صحیح مسلم گزارش میکند که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هنگام وفات ابوسلمه حاضر شد، چشمان او را بست، خانواده را به گفتن سخن نیک فراخواند و برای آمرزش، بلندی درجه، سرپرستی بازماندگان، فراخی قبر و نور آن دعا کرد.
برخی مجموعههای تاریخی معتبرِ متأخر، ابوسلمه عبدالله بن عبد اسد رضیاللهعنه را در میان صحابه مدفون در بقیع میآورند. این گزارش با وفات او در مدینه و جایگاه دیرینه بقیع بهعنوان قبرستان اصلی شهر سازگار است؛ از این رو مکان در سطح قبرستان مشترک حفظ شده است. محل دقیق قبر فردی او امروز بهطور قابل اعتماد شناخته نیست. بنابراین نشان نقشه کل بقیع را مشخص میکند و ادعای تعیین قبر جداگانه ابوسلمه، آرامگاه باقیمانده یا سنگ اصلی قبر را ندارد.
زندگینامه و معرفی تاریخی
حضرت ابوسلمه عبدالله بن عبد اسد مخزومی رضیاللهعنه از نخستین مسلمانان و از مهاجران برجسته صحابه بود. نسب او عبدالله بن عبد اسد بن هلال بن عبدالله بن عمر بن مخزوم و از شاخه بنی مخزوم قریش بود. مادرش برّه بنت عبدالمطلب، عمه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم، بود و بنابراین ابوسلمه پسرعمه پیامبر به شمار میآمد. منابع زندگینامهای او را برادر رضاعی پیامبر نیز دانستهاند. کنیه ابوسلمه چنان مشهور شد که بر نام شخصی او غلبه یافت؛ او را باید از ابوسلمه بن عبدالرحمن بن عوف، فقیه تابعی نسل بعد، جدا شناخت.
او با هند بنت ابیامیه، مشهور به امسلمه رضیاللهعنها، ازدواج کرد؛ همسری که در اسلام، دو هجرت و آزمونهای خانوادگی همراهش بود. کتابهای انساب و رجال چهار فرزند آنان را سلمه، عمر، درّه و زینب نام میبرند. عمر و زینب بعدها در شمار صحابه و راویان شناخته شدند و پس از وفات پدر، فرزندان همراه مادر بیوه خود وارد خانه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم شدند. از این رو خانواده ابوسلمه پیوندی مهم میان خانه مسلمانان آزاردیده آغازین و خانه نبوی در مدینه بود.
ابوسلمه و امسلمه رضیاللهعنهما در دوران آزار مسلمانان در مکه برای حفظ دین به حبشه هجرت کردند. منابع نخستین تراجم آنان را در میان مهاجرانی قرار میدهند که زیر حمایت نجاشی زندگی کردند. گزارشهای خانوادگی تولد عمر بن ابیسلمه را با حبشه پیوند میدهند، هرچند برخی فهرستها درباره محل تولد فرزندان اختلاف دارند. این هجرت ابوسلمه را در شمار صحابهای قرار میدهد که پیش از برخورداری جامعه مسلمان از امنیت عمومی و قدرت سیاسی، دشواریهای ایمان را تحمل کردند.
هنگامی که اجازه هجرت به مدینه داده شد، ابوسلمه رضیاللهعنه از نخستین کسانی بود که از مکه بیرون رفت. روایت سیره جدایی دردناک خانواده را حفظ کرده است: خویشاوندان امسلمه او را از همراهی بازداشتند و خاندان ابوسلمه کودکشان سلمه را گرفتند. ابوسلمه تنها به مدینه رفت و پس از مدتی طولانی همسر و فرزندش به او پیوستند. این گزارش بهای انسانی هجرت و شدت ادعاهای قبیلهای بر زن و کودک را در دل آزار دینی نشان میدهد.
در مدینه در دفاع از جامعه شرکت کرد و در بدر سال دوم هجری حاضر بود. در احد سال سوم نیز جنگید و تیری به بازو یا پهلوی او خورد. زخم پس از درمان ظاهرا بهبود یافت، اما منابع کهن وفات بعدی او را با همان زخم مرتبط میدانند. حضورش در بدر و احد نشان میدهد که خدمت او با هجرت پایان نیافت؛ در نخستین دفاع سرنوشتساز مدینه شرکت کرد و پس از خسارتهای سنگین احد نیز فعال ماند.
در محرم سال چهارم هجری، پس از گزارش تحرک دشمنانه در بنیاسد، پیامبر صلیاللهعلیهوسلم او را فرمانده سریهای به سوی قطن کرد. گزارشهای تاریخی مغازی از نیرویی نزدیک به یکصد و پنجاه مهاجر و انصار سخن میگویند. در مدت سفر اختلاف است: روایتی بازگشت پس از بیش از ده شب را میگوید و گزارشی که حاکم حفظ کرده، غیبت بیست و نهشبه را نقل میکند. نیرو بدون نبردی بزرگ تجمع را پراکنده کرد و با دام بازگشت. این مأموریت ادامه اعتماد به رهبری ابوسلمه پس از اُحد را نشان میدهد، اما جزئیات مسیر، مدت و شمار از گزارشهای تاریخی جنگهاست، نه یک روایت یگانه و بیاختلاف.
زخم کهنه اُحد در زمان سریه قطن دوباره گشوده شد و گزارشها بیماری پایانی او را با آن مرتبط کردهاند. در روایتی که حاکم از عمر بن ابیسلمه حفظ کرده، ابوسلمه پس از گذشت هشت شب از جمادیالآخر سال چهارم هجری درگذشت. طریق دیگری در منابع سیره میگوید سه شب از ماه باقی مانده بود و برخی فهرستها سال سوم را بهعنوان قولی کمطرفدار نقل کردهاند. توالی غالب همچنان زخم اُحد، بهبود موقت، فرماندهی قطن، بازشدن زخم و وفات در مدینه در سال چهارم است. پس روز دقیق باید اختلافی باقی بماند، نه اینکه به یک تاریخ قطعی تبدیل شود.
صحیح مسلم جزئیات نزدیک به وفاتش را حفظ کرده است. پیامبر صلیاللهعلیهوسلم وارد شد، چشمان باز او را بست، توضیح داد که نگاه پس از خروج روح آن را دنبال میکند و به خانواده فرمود تنها سخن نیک بگویند زیرا فرشتگان آمین میگویند. سپس دعا کرد خدا ابوسلمه را بیامرزد، درجهاش را در میان هدایتیافتگان بالا برد، سرپرست بازماندگانش باشد، قبرش را فراخ و روشن کند. این روایت وفات او را به بخشی پایدار از آموزش آیینهای مرگ و جنازه تبدیل کرد.
امسلمه رضیاللهعنها دعای نبوی هنگام مصیبت را نیز روایت کرد: بازگشت همه به خدا، درخواست پاداش و طلب جانشینی بهتر. او در دل میاندیشید چه کسی بهتر از ابوسلمه، صحابی رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم، خواهد بود؛ با این حال دعا را خواند و بعد از پایان عده با پیامبر ازدواج کرد. این خبر از ارزش ابوسلمه نمیکاهد، بلکه محبت همسران، اندوه بیوه و نظم ایمانی در تحمل فقدان را نشان میدهد. فرزندانش نیز در خانه نبوی حمایت و تربیت یافتند.
فهرستهای تاریخی مدفونان بقیع نام عبدالله بن عبد اسد، ابوسلمه رضیاللهعنه، را دربر دارد و این نسبت با وفات او در مدینه سازگار است. با این همه، امروزه محل قبر جداگانه او با نشانهای قابل اعتماد شناخته نمیشود. قبرستان بقیع مجموعهای گسترده است که نقشه و نشانههایش در طول قرنها دگرگون شده است. نشان کنونی نقشه فقط کل قبرستان را بهعنوان مکان مشترک مشخص میکند و نباید آن را تعیین قبر دقیق ابوسلمه یا آرامگاهی فردی و باقیمانده دانست.
او با هند بنت ابیامیه، مشهور به امسلمه رضیاللهعنها، ازدواج کرد؛ همسری که در اسلام، دو هجرت و آزمونهای خانوادگی همراهش بود. کتابهای انساب و رجال چهار فرزند آنان را سلمه، عمر، درّه و زینب نام میبرند. عمر و زینب بعدها در شمار صحابه و راویان شناخته شدند و پس از وفات پدر، فرزندان همراه مادر بیوه خود وارد خانه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم شدند. از این رو خانواده ابوسلمه پیوندی مهم میان خانه مسلمانان آزاردیده آغازین و خانه نبوی در مدینه بود.
ابوسلمه و امسلمه رضیاللهعنهما در دوران آزار مسلمانان در مکه برای حفظ دین به حبشه هجرت کردند. منابع نخستین تراجم آنان را در میان مهاجرانی قرار میدهند که زیر حمایت نجاشی زندگی کردند. گزارشهای خانوادگی تولد عمر بن ابیسلمه را با حبشه پیوند میدهند، هرچند برخی فهرستها درباره محل تولد فرزندان اختلاف دارند. این هجرت ابوسلمه را در شمار صحابهای قرار میدهد که پیش از برخورداری جامعه مسلمان از امنیت عمومی و قدرت سیاسی، دشواریهای ایمان را تحمل کردند.
هنگامی که اجازه هجرت به مدینه داده شد، ابوسلمه رضیاللهعنه از نخستین کسانی بود که از مکه بیرون رفت. روایت سیره جدایی دردناک خانواده را حفظ کرده است: خویشاوندان امسلمه او را از همراهی بازداشتند و خاندان ابوسلمه کودکشان سلمه را گرفتند. ابوسلمه تنها به مدینه رفت و پس از مدتی طولانی همسر و فرزندش به او پیوستند. این گزارش بهای انسانی هجرت و شدت ادعاهای قبیلهای بر زن و کودک را در دل آزار دینی نشان میدهد.
در مدینه در دفاع از جامعه شرکت کرد و در بدر سال دوم هجری حاضر بود. در احد سال سوم نیز جنگید و تیری به بازو یا پهلوی او خورد. زخم پس از درمان ظاهرا بهبود یافت، اما منابع کهن وفات بعدی او را با همان زخم مرتبط میدانند. حضورش در بدر و احد نشان میدهد که خدمت او با هجرت پایان نیافت؛ در نخستین دفاع سرنوشتساز مدینه شرکت کرد و پس از خسارتهای سنگین احد نیز فعال ماند.
در محرم سال چهارم هجری، پس از گزارش تحرک دشمنانه در بنیاسد، پیامبر صلیاللهعلیهوسلم او را فرمانده سریهای به سوی قطن کرد. گزارشهای تاریخی مغازی از نیرویی نزدیک به یکصد و پنجاه مهاجر و انصار سخن میگویند. در مدت سفر اختلاف است: روایتی بازگشت پس از بیش از ده شب را میگوید و گزارشی که حاکم حفظ کرده، غیبت بیست و نهشبه را نقل میکند. نیرو بدون نبردی بزرگ تجمع را پراکنده کرد و با دام بازگشت. این مأموریت ادامه اعتماد به رهبری ابوسلمه پس از اُحد را نشان میدهد، اما جزئیات مسیر، مدت و شمار از گزارشهای تاریخی جنگهاست، نه یک روایت یگانه و بیاختلاف.
زخم کهنه اُحد در زمان سریه قطن دوباره گشوده شد و گزارشها بیماری پایانی او را با آن مرتبط کردهاند. در روایتی که حاکم از عمر بن ابیسلمه حفظ کرده، ابوسلمه پس از گذشت هشت شب از جمادیالآخر سال چهارم هجری درگذشت. طریق دیگری در منابع سیره میگوید سه شب از ماه باقی مانده بود و برخی فهرستها سال سوم را بهعنوان قولی کمطرفدار نقل کردهاند. توالی غالب همچنان زخم اُحد، بهبود موقت، فرماندهی قطن، بازشدن زخم و وفات در مدینه در سال چهارم است. پس روز دقیق باید اختلافی باقی بماند، نه اینکه به یک تاریخ قطعی تبدیل شود.
صحیح مسلم جزئیات نزدیک به وفاتش را حفظ کرده است. پیامبر صلیاللهعلیهوسلم وارد شد، چشمان باز او را بست، توضیح داد که نگاه پس از خروج روح آن را دنبال میکند و به خانواده فرمود تنها سخن نیک بگویند زیرا فرشتگان آمین میگویند. سپس دعا کرد خدا ابوسلمه را بیامرزد، درجهاش را در میان هدایتیافتگان بالا برد، سرپرست بازماندگانش باشد، قبرش را فراخ و روشن کند. این روایت وفات او را به بخشی پایدار از آموزش آیینهای مرگ و جنازه تبدیل کرد.
امسلمه رضیاللهعنها دعای نبوی هنگام مصیبت را نیز روایت کرد: بازگشت همه به خدا، درخواست پاداش و طلب جانشینی بهتر. او در دل میاندیشید چه کسی بهتر از ابوسلمه، صحابی رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم، خواهد بود؛ با این حال دعا را خواند و بعد از پایان عده با پیامبر ازدواج کرد. این خبر از ارزش ابوسلمه نمیکاهد، بلکه محبت همسران، اندوه بیوه و نظم ایمانی در تحمل فقدان را نشان میدهد. فرزندانش نیز در خانه نبوی حمایت و تربیت یافتند.
فهرستهای تاریخی مدفونان بقیع نام عبدالله بن عبد اسد، ابوسلمه رضیاللهعنه، را دربر دارد و این نسبت با وفات او در مدینه سازگار است. با این همه، امروزه محل قبر جداگانه او با نشانهای قابل اعتماد شناخته نمیشود. قبرستان بقیع مجموعهای گسترده است که نقشه و نشانههایش در طول قرنها دگرگون شده است. نشان کنونی نقشه فقط کل قبرستان را بهعنوان مکان مشترک مشخص میکند و نباید آن را تعیین قبر دقیق ابوسلمه یا آرامگاهی فردی و باقیمانده دانست.
اهمیت تاریخی و میراث
اهمیت تاریخی ابوسلمه رضیاللهعنه نخست در پیوستگی فداکاری اوست. زود اسلام آورد، از دریا به حبشه گذشت، جدایی خانواده را در هجرت مدینه تحمل کرد و سپس در دفاع از جامعه نوپای مسلمان حضور یافت. اینها شهرتهای جداگانه نبودند، بلکه مرحلههای پیوسته وفاداری بودند. زندگی او نشان میدهد حرکت نخستین اسلام بر خانوادههایی استوار بود که بارها امنیت، دارایی و حمایت قبیله را برای ایمان کنار گذاشتند.
خدمت او در بدر، احد و قطن رشد سریع رهبری در جامعه نخستین مسلمانان را نیز نشان میدهد. مهاجر آزاردیده به فرماندهای مورد اعتماد تبدیل شد. سریه قطن بهویژه مهم بود، زیرا پس از احد رخ داد و به بازسازی بازدارندگی پیرامون مدینه کمک کرد. وفات در پی بازشدن زخم، هزینه جسمی این خدمت را آشکار میکند، بیآنکه هر خبر نظامی به افسانهای بینقد تبدیل شود.
گزارشهای وفات او بخشی ماندگار از اخلاق جنازه در اسلام شد. بستن چشمان او به دست پیامبر، سفارش به گفتن سخن نیک و دعا برای آمرزش، حمایت خانواده، فراخی و نور قبر در صحیح مسلم محفوظ است و هنوز در آموزش مرگ و سوگواری خوانده میشود. دعای امسلمه در مصیبت نیز به عملی فراگیر تبدیل شد. بنابراین اثر ابوسلمه از تاریخ میدان نبرد به زبان رویارویی خانوادههای مسلمان با فقدان گسترش یافت.
میراث خانوادگی او نیز مهم است. امسلمه رضیاللهعنها امالمؤمنین و از راویان بزرگ دانش نبوی شد، و عمر و زینب فرزندان ابوسلمه از نسلی بودند که نزدیک پیامبر پرورش یافت و بعدا دانش را منتقل کرد. نسبت بقیع به این خاطره بعد جغرافیایی میدهد، اما پژوهش مسئولانه میان دفن گزارششده در قبرستان و قبر شناساییشده فرق میگذارد. نقشه مشترک، جنتالبقیع را نشان میدهد، نه قبر ویژه ابوسلمه را.
خدمت او در بدر، احد و قطن رشد سریع رهبری در جامعه نخستین مسلمانان را نیز نشان میدهد. مهاجر آزاردیده به فرماندهای مورد اعتماد تبدیل شد. سریه قطن بهویژه مهم بود، زیرا پس از احد رخ داد و به بازسازی بازدارندگی پیرامون مدینه کمک کرد. وفات در پی بازشدن زخم، هزینه جسمی این خدمت را آشکار میکند، بیآنکه هر خبر نظامی به افسانهای بینقد تبدیل شود.
گزارشهای وفات او بخشی ماندگار از اخلاق جنازه در اسلام شد. بستن چشمان او به دست پیامبر، سفارش به گفتن سخن نیک و دعا برای آمرزش، حمایت خانواده، فراخی و نور قبر در صحیح مسلم محفوظ است و هنوز در آموزش مرگ و سوگواری خوانده میشود. دعای امسلمه در مصیبت نیز به عملی فراگیر تبدیل شد. بنابراین اثر ابوسلمه از تاریخ میدان نبرد به زبان رویارویی خانوادههای مسلمان با فقدان گسترش یافت.
میراث خانوادگی او نیز مهم است. امسلمه رضیاللهعنها امالمؤمنین و از راویان بزرگ دانش نبوی شد، و عمر و زینب فرزندان ابوسلمه از نسلی بودند که نزدیک پیامبر پرورش یافت و بعدا دانش را منتقل کرد. نسبت بقیع به این خاطره بعد جغرافیایی میدهد، اما پژوهش مسئولانه میان دفن گزارششده در قبرستان و قبر شناساییشده فرق میگذارد. نقشه مشترک، جنتالبقیع را نشان میدهد، نه قبر ویژه ابوسلمه را.
پیوندهای خانوادگی
منابع
Siyar A'lam al-Nubala | Shams al-Din al-Dhahabi | vol. 1, pp. 151-153 | https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/15/ | identity, lineage, Barra as mother, foster-brother report, early migrations, Badr, Umm Salama, four children, Uhud/Qatan and death variantsAl-Muntazam fi Tarikh al-Muluk wa al-Umam | Ibn al-Jawzi | vol. 3, deaths in 4 AH; pagination varies by edition | https://www.islamweb.net/ar/library/content/421/429/ | mother, four children, early Islam, Abyssinian migrations, Badr, Uhud wound and death in 4 AH
Sahih Muslim | Muslim ibn al-Hajjaj | 918a and 918c | https://sunnah.com/muslim:918a ; https://sunnah.com/muslim:918c | Umm Salama's calamity supplication and later marriage to the Prophet
Sahih Muslim | Muslim ibn al-Hajjaj | 920a | https://sunnah.com/muslim:920a | death scene, closing the eyes, instruction to speak good, funeral supplication
Ithaf al-Sada al-Muttaqin bi-Sharh Ihya Ulum al-Din | Muhammad Murtada al-Zabidi | vol. 4, p. 425 | https://islamweb.net/ar/library/content/411/3384/ | lists Abd Allah ibn Abd al-Asad, Abu Salama, among those buried in al-Baqi
Al-Baqi Cemetery | Saudipedia | institutional overview | https://saudipedia.com/en/al-baqi-cemetery | al-Baqi identity, location in Madinah and long-standing collective cemetery function
نگارخانه تصاویر
هنوز تصویر تأییدشدهای موجود نیست.
📤 ارسال تصویر این شخصیت یا مکان
تصویر پیش از تأیید عمومی نخواهد شد.
💬 دیدگاه بازدیدکنندگان
هنوز دیدگاه تأییدشدهای نیست؛ نخستین دیدگاه را شما بنویسید.
دیدگاه پس از تأیید مدیریت منتشر میشود.