حبیب عجمی رحمه الله و دیده شدن او در بصره و سپس در عرفات

فاکهی گزارشی کوتاه و شگفت‌انگیز از حبیب ابو محمد عجمی رحمه الله در روزهای حج حفظ کرده است. روایت نخست می‌گوید حبیب در روز ترویه در بصره دیده شد. در این بخش سخنی از خود او نقل نمی‌شود و توضیحی درباره علت حضورش در آنجا وجود ندارد؛ تنها خبر دیده شدن او در بصره ثبت شده است.

سپس حکایت بی‌درنگ به عرفات می‌رسد. همان روایت می‌گوید حبیب رحمه الله در شامگاه عرفه در عرفات دیده شد. منبع راهی را که پیمود توضیح نمی‌دهد، زمان دقیق سفر را بیان نمی‌کند و شیوه رسیدن از بصره به عرفات را نیز مشخص نمی‌سازد. نکته چشمگیر، نزدیکی زمانی این دو مشاهده در روزهای حج است.

فاکهی این خبر را در اخبار مکه آورده و از این رو یکی از صورت‌های مکتوب کهن آن به شمار می‌رود. پس از او، ابونعیم همین مضمون را در کتاب مربوط به شرح حال اولیا و زاهدان حفظ کرد و لالکائی نیز آن را در میان گزارش‌های کرامات حبیب عجمی رحمه الله آورد.

کتاب‌های شرح حال بعدی نیز همین تصویر کوتاه را تکرار کردند. آنان آن را به داستانی طولانی درباره سفر تبدیل نکردند و جزئیاتی ناشناخته درباره مسیر میان بصره و عرفات بر آن نیفزودند. صورت شناخته‌شده همان ماند: دیده شدن در بصره در روز ترویه و سپس دیده شدن در عرفات در شامگاه عرفه.

این اختصار در بازگویی عمومی اهمیت دارد. عبارت کلاسیک نام کسانی را که او را دیدند ذکر نمی‌کند و توضیحی از زبان خود حبیب درباره چگونگی سفر در دست نیست. بنابراین نباید صحنه‌هایی درباره پرواز، انتقال آنی یا حضور هم‌زمان در دو مکان به روایت افزوده شود وقتی متن چنین چیزی نمی‌گوید.

در همان صورتی که به ما رسیده، این حکایت گزارشی کوتاه از کرامتی منسوب به حبیب عجمی رحمه الله است. نکته ماندگار آن ترتیب دو مکان در روزهای حج است: نخست بصره و سپس عرفات. منابع این ترتیب را حفظ کرده‌اند و درباره چگونگی آن سخنی ندارند، پس بیان عمومی نیز در همین حد باقی می‌ماند.