گزارش خوردن غذای گفته شده مسموم توسط ابو مسلم خولانی رحمه الله

در گزارشی کلاسیک درباره ابو مسلم خولانی رحمه الله آمده است که کنیزی بعدا اعتراف کرد در غذای او زهر ریخته بود. در صورت کوتاهی که لالکائی حفظ کرده، زن می‌گوید این کار را انجام داده و زهر به ابو مسلم آسیبی نرسانده است. همان صورت، انگیزه او را شتاب دادن به آزادی خود می‌داند و سپس نقل می‌کند که ابو مسلم به او می‌گوید آزاد است.

لالکائی صورت مفصل‌تری از همین رخداد را نیز آورده است. در آن، زن می‌گوید مدتی پیوسته در غذای او زهر می‌گذاشت ولی آسیبی نمی‌دید. انگیزه در این طریق متفاوت است: او خود را کنیزی جوان معرفی می‌کند که نزد ابو مسلم مانده بود، اما او نه با وی رابطه زناشویی برقرار کرد و نه او را فروخت. این دو توضیح درباره انگیزه متعلق به دو طریق جداست و نباید در یک اعتراف ساختگی با هم ادغام شود.

در روایت مفصل، این دعا نیز پیش از غذا به ابو مسلم نسبت داده شده است:

بسم الله خير الأسماء الذي لا يضر مع اسمه داء، رب الأرض ورب السماء

معنای آن چنین است: به نام خدا، بهترین نام‌ها؛ آن که با نام او هیچ بیماری زیان نمی‌رساند؛ پروردگار زمین و آسمان.

چون در مرحله پیشین تحقیق، وجود این عبارت در همان طریق مفصل بررسی و تأیید شد، می‌توان آن را به عنوان متن خود روایت حفظ کرد. با این حال نباید آن را پادزهر پزشکی اثبات‌شده، تضمین عمومی برای مصونیت از زهر، یا مجوزی برای خوردن و آزمایش کردن زهر معرفی کرد.

ابن عساکر نیز صورتی موازی از طریق ایوب بن سوید، سری بن یحیی و سلیمان تیمی از ابو مسلم نقل می‌کند. مشکل اصلی سند پیش از راویان بالاتر باقی است: دیدار سلیمان تیمی با ابو مسلم خولانی یا روایت مستقیم او از ابو مسلم ثابت نشده است. از همین رو ارزیابی انتقادی بررسی‌شده، خبر را به علت انقطاع سند ضعیف می‌داند.

نتیجه محتاطانه این است که ادبیات کلاسیک اهل سنت واقعا گزارشی از کرامت مربوط به غذای مسموم ابو مسلم حفظ کرده و یکی از طرق نیز دعایی پیش از غذا دارد. اما نتیجه خارق‌العاده با سندی قوی ثابت نشده است؛ پس باید تنها به عنوان کرامتی منقول با اطمینان پایین و نیازمند بازبینی تحریری عرضه شود. این خبر هرگز نباید نشان دهد که خوردن زهر ایمن، تکرارپذیر، دارای حفاظت پزشکی یا مناسب آزمایش عملی است.