منابع کلاسیک اهل سنت گزارشی را حفظ کردهاند که اسماء بنت ابیبکر رضیاللهعنها دعا کرد تا زمانی که پس از مرگ پسرش عبدالله بن زبیر رضیاللهعنه پیکر او را ببیند و چشمش آرام گیرد، از دنیا نرود. در طریق لالکائی، بعدا اجازه پایین آوردن پیکر داده شد، اسماء در غسل و کفن شرکت کرد یا بر آن نظارت داشت و بر فرزندش نماز خواند. همان طریق میگوید یک هفته کامل نگذشته بود که اسماء وفات یافت. یک طریق تاریخی جداگانه اصل مراحل جنازه را تأیید میکند، اما منابع کلاسیک شرح حال درباره فاصله دقیق میان وفات پسر و مادر اختلاف دارند.
ابن ابیملیکه میگوید از کسانی بود که بعدا نزد اسماء آمدند و خبر دادند اجازه پایین آوردن پیکر عبدالله صادر شده است. سپس روایت وارد مراحل جنازه میشود. اسماء در غسل و کفن پیکر قطعهقطعهشده فرزندش شرکت کرد یا بر آن نظارت داشت و پس از پایان آمادهسازی، ایستاد و بر او نماز خواند. در طریق لالکائی، این لحظه همان خواستهای را که در دعای پیشین او بیان شده بود برآورده میکند: او زنده ماند تا پیکر پسرش پایین آورده، آماده و بر آن نماز خوانده شود.
همان گزارش سپس نتیجهای تاریخی و قابل توجه میافزاید و میگوید هنوز یک هفته کامل نگذشته بود که خود اسماء نیز وفات یافت. لالکائی این واقعه را در بخش کرامات اسماء بنت ابیبکر رضیاللهعنها آورده است. از این جایگاه روشن میشود که نویسنده کلاسیک دعا و فاصله کوتاه میان تحقق آن و وفات اسماء را در قالب گزارشی از اجابت غیرعادی دعا فهمیده است.
با این حال، شواهد نیازمند احتیاط است. طریق اصلی که متن دقیق دعا را نقل میکند از ابو عامر خزاز، صالح بن رستم، میگذرد. ابن حجر او را راستگو ولی بسیار خطاکار توصیف کرده و نظر ناقدان پیشین نیز درباره او یکسان نبوده است. در کنار آن، گزارشی مستقل از جویریه بن اسماء از مادربزرگش اصل مراحل جنازه را تأیید میکند: پس از صدور اجازه، اسماء عبدالله را غسل داد، خوشبو کرد، کفن نمود و بر او نماز خواند. این طریق مستقل هسته تاریخی واقعه را تقویت میکند، ولی همه جزئیات طریق اصلی دعا را به یک اندازه قطعی نمیسازد.
منابع کلاسیک شرح حال در فاصله دقیق میان وفات عبدالله و وفات اسماء نیز اختلاف دارند. برخی یک هفته، برخی سه روز، ده روز یا بیست روز و برخی فاصلههای کوتاه دیگری را گزارش کردهاند. بنابراین قویترین جمعبندی عمومی محدود اما روشن است: منابع کلاسیک اهل سنت دعای اسماء را برای زنده ماندن تا دیدن و دفن فرزندش حفظ کردهاند و در این نکته همداستاناند که او اندکی پس از آن وفات یافت. شمار دقیق روزها باید به صورت اختلاف منقول باقی بماند و به یک گاهشماری قطعی تبدیل نشود.
نتیجه
منابع کلاسیک اهل سنت دعای اسماء بنت ابیبکر رضیاللهعنها را برای زنده ماندن تا دیدن و دفن پسرش عبدالله بن زبیر رضیاللهعنه حفظ کردهاند و سپس از وفات او در زمانی نزدیک خبر میدهند. این واقعه با احتیاط در سطح اطمینان متوسط قابل درج است و فاصله دقیق پس از دفن باید اختلافی منقول باقی بماند.