قشیری گزارشی از محمد بن منصور طوسی حفظ کرده است که یک روز معروف کرخی رحمه الله را دید و روز بعد بازگشت و اثری تازه بر چهرهٔ او یافت. معروف پس از خودداری اولیه از توضیح، بنا بر روایت گفت شب گذشته پس از نماز میل طواف خانهٔ خدا در دلش افتاد، به مکه رفت و طواف کرد، سپس هنگام رفتن به سوی زمزم لغزید و صورتش آسیب دید. خطیب بغدادی هستهٔ همین گزارش را از زنجیرهٔ بالایی دیگری حفظ کرده و ذهبی نیز بعدها آن را نقل کرده است. شاهد مستقیم مشترک معتبر دانسته شده، اما خود سفر خارقالعاده همچنان کرامتی منقول است، نه یقینی تاریخی با تصحیح کامل.
معروف در آغاز تمایلی به توضیح آن نشان نداد. گزارش میگوید به پرسشکننده گفت دربارهٔ چیزی بپرسد که به کار او میآید، و تنها پس از اصرار همراه با سوگند توضیح داد. این خودداری اولیه بخشی از خود حکایت است و پیش از ادعای خارقالعاده قرار دارد، بنابراین در بازگویی ترتیب داستان باید حفظ شود.
سپس از معروف نقل شده است که شب پیش در محل خود نماز خواند و میل طواف خانهٔ خدا در دلش پیدا شد. او گفت به مکه رفت و طواف انجام داد. پس از آن برای نوشیدن آب به سوی زمزم رفت، کنار ورودی آن لغزید و صورتش آسیب دید. در روایت، اثر تازهای که فردای آن شب دیده شد، نشانهٔ جسمانیای است که پرسش را برانگیخت و سبب شد معروف این سفر منقول را توضیح دهد.
قشیری این خبر را با زنجیرهای نامدار حفظ میکند که به محمد بن منصور طوسی میرسد. خطیب بغدادی نیز هستهٔ همان روایت را با مسیر بالایی دیگری نقل میکند که آن هم در نهایت به محمد بن منصور میپیوندد. ذهبی بعدها داستان را ثبت کرده است. این نقلهای بالایی متفاوت، حضور قابل توجه حکایت در منابع کلاسیک را نشان میدهند، هرچند در سطح شاهد مستقیم همه در نهایت بر همان محمد بن منصور تکیه دارند.
خود شاهد از پشتیبانی مهم رجالی برخوردار است. منابع رجال محمد بن منصور را ثقه توصیف کردهاند و در شرح حالش معروف کرخی در شمار کسانی آمده است که او از آنان روایت کرده است. این نکته تماس مستقیم میان دو نفر را پشتیبانی میکند و لایهٔ شاهد نزدیک را در مقایسه با حکایتی با ناقل ناشناس قویتر میسازد.
با این همه، شواهد روشن نمیکنند که سفر خارقالعاده چگونه رخ داده و در مرحلهٔ پژوهشی پیشین برای همهٔ زنجیرهها تصحیح رسمی کامل تثبیت نشد. بنابراین نتیجهٔ ایمن این است که منابع کلاسیک سنی روایتی حفظ کردهاند که در آن معروف، اثر تازهٔ صورتش را با رفتن به مکه در شب گذشته، انجام طواف و لغزیدن نزدیک زمزم توضیح میدهد. گزارش میتواند با اعتماد متوسط و احتیاط درج شود، اما نباید برای سفر سازوکار، سرعت دقیق، مسیر فوقعادی یا اثبات قطعی حمل خارقالعاده ساخته شود.
نتیجه
منابع کلاسیک سنی روایتی حفظ کردهاند که معروف کرخی رحمه الله اثر تازهٔ چهرهاش را چنین توضیح میدهد که شب پیش به مکه رفته، طواف کرده و نزدیک زمزم لغزیده است. شاهد مشترک معتبر و چند نقل کلاسیک، درج با اعتماد متوسط و احتیاط را پشتیبانی میکنند، اما سفر خارقالعاده همچنان کرامتی منقول است و نه سازوکاری اثباتشده یا یقین تاریخی.