منابع کلاسیک اهل سنت گزارشی را حفظ کردهاند که در دوران خلافت عمر بن خطاب رضیاللهعنه آتشی در حرّه پدید آمد و از تمیم داری رضیاللهعنه خواسته شد با آن روبهرو شود. در کاملترین طریق، تمیم آتش را با دست عقب راند یا هدایت کرد تا به دره، غار یا محل خروج خود بازگشت، در حالی که عمر تکرار میکرد دیدن مانند ندیدن نیست. بیهقی و لالکائی طریق اصلی را نقل میکنند و ابو نعیم صورت کوتاهتری با ردای تمیم دارد. با این حال، ذهبی معاویه بن حرمل را در طریق اصلی ناشناخته میداند و سند مستقلِ قوی و ثابت دیگری یافت نشده است.
در صورت مفصلتر که بیهقی و لالکائی حفظ کردهاند، تمیم رضیاللهعنه به آتش نزدیک میشود و آن را با دست عقب میراند یا هدایت میکند. آتش عقب میرود تا به دره، غار یا همان جایی که از آن بیرون آمده بود وارد میشود. در جریان واقعه از عمر رضیاللهعنه نقل شده که تکرار میکرد کسی که دیده مانند کسی نیست که ندیده است؛ یعنی روایت او را شاهد مستقیم صحنه نشان میدهد.
طریق اصلی از عفان، حماد بن سلمه، سعید جریری، ابو العلاء و معاویه بن حرمل میگذرد. لالکائی همین واقعه را در بخش کرامات تمیم داری میآورد و بیهقی آن را در دلائل النبوه حفظ میکند. این جایگاهها نشان میدهند که داستان در آثار کلاسیک به عنوان رخدادی غیرعادی مرتبط با تمیم رضیاللهعنه نقل شده است، هرچند این امر به تنهایی صحت سند را ثابت نمیکند.
ابو نعیم صورت کوتاهتر و موازی دیگری را از ضمره، از مرزوق نقل میکند. در آن روایت، تمیم آتش را با ردای خود عقب میراند تا وارد غاری میشود. این صورت با گزارش اصلی مرتبط است، اما جزئیات ردا نباید بیدلیل وارد روایتِ دست شود و نباید به عنوان تأیید مستقل و صحیح تلقی گردد. هر تفاوت باید در مرز همان طریق حفظ شود.
احتیاط اصلی سندی از سخن ذهبی میآید که معاویه بن حرمل را ناشناخته میداند. مرحله پیشین پژوهش نیز نشان داد که طریق جایگزین، سند مستقلِ قوی و ثابت دیگری فراهم نمیکند. بنابراین حضور گزارش در چند اثر کلاسیک، رواج آن را نشان میدهد، اما عدم اطمینان در انتقال را برطرف نمیسازد و آن را به یقین تاریخی تبدیل نمیکند.
محتاطانهترین نتیجه این است که منابع کلاسیک اهل سنت گزارشی از روبهرو شدن تمیم داری رضیاللهعنه با آتش حرّه و عقب راندن آن تا دره، غار یا محل خروجش حفظ کردهاند و نویسندگان بعدی آن را کرامت دانستهاند. چون در طرق بررسیشده ضعف یا ابهام مهمی باقی است، این واقعه باید به عنوان کرامت منقولِ کماطمینان و نیازمند بازبینی تحریری باقی بماند، نه یک واقعیت تاریخی قطعی.
نتیجه
منابع کلاسیک اهل سنت گزارشی را حفظ کردهاند که تمیم داری رضیاللهعنه با آتش حرّه روبهرو شد و آن را تا دره، غار یا محل خروجش عقب راند. از آنجا که همه طرق بررسیشده ابهام سندی مهمی دارند، گزارش باید کرامتی منقول با اطمینان پایین و نیازمند بازبینی تحریری باقی بماند.