نشانه‌های غیرعادی هنگام وفات و تشییع ذوالنون مصری رحمه الله

هجویری رحمه الله در کشف المحجوب مجموعه‌ای از گزارش‌های به‌یادماندنی را درباره وفات و تشییع ذوالنون مصری رحمه الله نقل می‌کند. داستان از شب وفات او آغاز می‌شود. به گزارش هجویری، در همان شب هفتاد نفر پیامبر محمد ﷺ را در خواب دیدند و در خواب چنین معنا شد که پیامبر ﷺ برای استقبال از ذوالنون آمده است. بدین ترتیب، نخستین صحنه داستان با خواب‌هایی متعدد در یک شب پیوند می‌خورد.

پس از وفات ذوالنون مصری رحمه الله، هجویری نشانه دیگری را ذکر می‌کند. به گفته او نوشته‌ای بر پیشانی ذوالنون دیده شد. هجویری معنای آن را چنین بازگو می‌کند که او محبوب خدا بود و در محبت الهی از دنیا رفت. روایت این نوشته را به عنوان نشانه‌ای پس از وفات بیان می‌کند و نیازی نیست چیزی بیرون از متن منبع به آن افزوده شود.

سپس حکایت به مراسم تشییع می‌رسد. هجویری می‌گوید پرندگان بر فراز جنازه ذوالنون مصری رحمه الله گرد آمدند و بر آن سایه افکندند. این تصویر روشن‌ترین صحنه روایت است: جنازه در حرکت است و پرندگان در بالای آن جمع شده‌اند و بر تابوت سایه می‌اندازند. همین صحنه در حافظه مربوط به کرامات ذوالنون جایگاهی برجسته یافته است.

ذهبی نیز در سیر أعلام النبلاء گزارشی جداگانه و نزدیک به همین صحنه نقل می‌کند. از یوسف بن احمد بغدادی روایت شده است که پرندگان بر جنازه ذوالنون سایه انداختند و پس از آن مردم قبر او را بیشتر گرامی داشتند. بهتر است این نقل جداگانه همان‌گونه مستقل باقی بماند و واژه‌های آن با گزارش هجویری درهم آمیخته نشود.

درباره جای نوشته نیز دو صورت متفاوت نقل شده است. هجویری آن را بر پیشانی ذوالنون مصری رحمه الله قرار می‌دهد، در حالی که روایتی در تاریخ دمشق ابن عساکر از نوشته‌ای بر قبر او سخن می‌گوید. هر دو صورت بخشی از روایت‌های مربوط به وفات او هستند، اما محل نوشته در آنها یکسان نیست. عطار نیز در دوره‌ای بعد مجموعه‌ای مشابه را نقل کرده است، با این حال داستان اصلی اینجا بر ترتیب گزارش هجویری باقی مانده است.

با این ترتیب، حکایت روشن و پیوسته می‌ماند: خواب‌ها در شب وفات، نوشته‌ای غیرعادی پس از وفات و سپس سایه افکندن پرندگان بر جنازه. این سه صحنه بخش اصلی مجموعه‌ای از روایت‌های مشهور کرامت پیرامون وفات و تشییع ذوالنون مصری رحمه الله را تشکیل می‌دهند.